تەۋەلسٸزدٸك كٷنٸ قارساڭىندا الماتى قالاسىنىڭ ەكٸمٸ باۋىرجان بايبەك قالانىڭ بٸرقاتار زييالى قاۋىم ٶكٸلٸمەن كەزدەستٸ, دەپ حابارلايدى قازاقپارات.
الماتىداعى بٸرٸككەن ۇلتتار ۇيىمى ٷيٸندەگٸ باسقوسۋ ەركٸن فورماتتا ٶتتٸ. كەزدەسۋدٸڭ ماقساتى - ەلباسىنىڭ «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى مەن جاقىندا جارىققا شىققان «ۇلى دالانىڭ جەتٸ قىرى» اتتى ماقالاسى اياسىندا الماتىدا الداعى ەكٸ-ٷش جىلدا قولعا الىناتىن ۇلتقا قاتىستى بۇرىن-سوڭدى بولماعان ۇلتتىق جوبالارمەن تانىستىرۋ.
مەگاپوليستٸڭ اجارىن ايشىقتاپ, تاريحىنان سىر شەرتەتٸن التى جوبانىڭ تۇساۋكەسەرٸ ٶتكٸزٸلدٸ. تاريح تەك كٸتاپقا تٷسٸرٸپ قانا قويۋمەن شەكتەلمەيتٸنٸن تٸلگە تيەك ەتكەن قالا ەكٸمٸ باۋىرجان بايبەك ەر جوبانىڭ قۇندىلىعىن جان-جاقتى تٷسٸندٸردٸ. قىسقاسى, الماتى الداعى ەكٸ-ٷش جىلدا تۋريستەر اعىلاتىن شىرايلى شاھارعا اينالادى. جالپى, «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى اياسىندا الماتىدا قۇنى 97,7 ملرد. تەڭگە بولاتىن 265 جوبا ماقۇلدانىپ, جٷزەگە اسىرىلماقشى.
«قۇندىلىق اتاۋلىنىڭ بارلىعى ٶزگە مەدەنيەتتەن, نە بولماسا, ٶزگە قۇندىلىقتارعا سٷيەنٸپ ەمەس - قازاق دەستٷرٸ مەن مەدەنيەتٸنەن تۋىنداۋى تيٸس» - دەدٸ باۋىرجان بايبەك.
ايتا كەتۋ كەرەك, ەلباسىنىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى باعدارلامالىق ماقالاسىنداعى «قازاقستاننىڭ كيەلٸ جەرلەرٸنٸڭ گەوگرافيياسى» جوباسى اياسىنداعى «قازاقستاننىڭ جالپىۇلتتىق قاسيەتتٸ ورىندارى» رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار كيەلٸ جەرلەرٸنٸڭ تٸزٸمٸنە الماتى قالاسىنان التى نىسان ۇسىنىلىپ, بەكٸتٸلدٸ. ونىڭ ٸشٸندە رايىمبەك باتىر كەسەنەسٸ, «بورالداي ساق قورعاندارى» قورىمى, قاسيەتتٸ ۆوزنەسەنسك سوبورى, ا.بايتۇرسىنوۆتىڭ مۋزەي-ٷيٸ, رەسپۋبليكا الاڭى («تەۋەلسٸزدٸك» مونۋمەنتٸ, «تەۋەلسٸزدٸك تاڭى» ەسكەرتكٸشٸ) جەنە ٷكٸمەت ٷيٸنٸڭ عيماراتى بار.
بۇل رەتتە «بورالداي ساق قورعاندارى» قورىمى ايشىقتى التى جوبانىڭ بٸرٸ. بورالداي ساق قورعاندارى الماتى قالاسىنىڭ سولتٷستٸك باتىس ايماعىندا, ٷلكەن الماتى ٶزەنٸنٸڭ سول جاق جاعالاۋىندا ورنالاسقان. الداعى ۋاقىتتا وسى جەردەن دٷنيەجٷزٸلٸك ساق مەدەنيەتٸنٸڭ ورتالىعى دەگەن اسپان استىنداعى مۇراجاي اشىلماق.
بۇدان ٶزگە رايىمبەك بابا كەسەنەسٸ قايتا جٶندەۋدەن ٶتٸپ, سول اۋماقتا قازاقتىڭ باتىرلىق, ەۋليەلٸك دەستٷرٸنەن سىر شەرتەتٸن مۇراجاي سالىنباق. بۇل - ەكٸنشٸ جوبا. اتالعان جەردە مەشٸت اشۋ, الىس-جاقىن جەردەن كەلەتٸن ادامدارعا ارنايى تٷنەۋ ورتالىعىن سالۋ جوسپاردا بار. مەشٸتتٸڭ اۋماعى 591 شارشى مەتر بولماق. بۇل بٸردەن-بٸر ەكسپوزيتسييالىق-تانىمدىق جوبانىڭ بٸرٸ. بٷگٸندە رايىمبەك بابا كەسەنەسٸنە زييارات ەتۋگە شامامەن 300 مىڭنان استام ادام كەلەدٸ ەكەن. الداعى ۋاقىتتا كەسەنەگە كەلەتٸن ادامنىڭ سانىن 500 مىڭعا جەتكٸزۋ جوسپارلانىپ وتىر.
ٷشٸنشٸ جوبا بويىنشا مەگاپوليستەگٸ «قازاقفيلم» اۋماعىندا زاماناۋي ەتنولەند كەشەنٸ سالىنادى.
ەستەرٸڭٸزدە بولسا, بۇرىنىراقتا الماتىداعى روزىباكيەۆ - شتراۋس كٶشەلەرٸنٸڭ قيىلىسىنداعى اۋماقتان ساق قورعاندارى تابىلعان بولاتىن. بۇل جەر سول كەزدەگٸ «كازكوممەرتسبانكتٸڭ» (قازٸر «حالىق بانكٸ» - اۆت.) يەلٸگٸندە ەدٸ. بٷگٸندە اتالعان بانكتٸڭ باسشىلىعى 1 گەكتارعا جەتەتٸن جەردٸ قالاعا سىيلاپتى. الداعى ۋاقىتتا روزىباكيەۆ كٶشەسٸنٸڭ بويىنان ساق مەدەنيەتٸنەن سىر شەرتەتٸن مۇراجاي اشۋ جوسپارلانىپ وتىر.
بۇدان ٶزگە, الماتىدا «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى جەنە قالا جاستارىن قولداۋدىڭ جول كارتاسى اياسىندا بۇرىنعى ترامۆاي دەپوسىنىڭ ورنىندا جاستاردىڭ لوفت-ورتالىعى اشىلعان بولاتىن. بٷگٸندە بۇل جەر قالاداعى جاستاردان قۇرالعان 20-دان استام ٷكٸمەتتٸك ەمەس ۇيىمداردىڭ باسىن بٸرٸكتٸرٸپ وتىر.
سونىمەن قاتار, جيىلعان قاۋىمعا قايتا جٶندەۋدەن ٶتكەن ورتالىق مەدەنيەت جەنە دەمالىس ساياباعىنىڭ جاڭا كەلبەتٸ كٶرسەتٸلدٸ. ورتالىق ساياباق اۋماعىندا جارىق باعانالارى ورناتىلىپ, جاياۋ جٷرگٸنشٸلەر جولى جاسالىپ, كٶگالداندىرىلدى.
ەسكەرەتٸن جايت, بۇعان دەيٸن اتالعان دەمالىس ساياباعىندا قازاقتىڭ مەدەنيەتٸنەن, دەستٷرٸنەن سىر شەرتەتٸن بٸردە-بٸر نىسان بولماعان ەكەن. قايتا جٶندەۋ جۇمىستارى تولىعىمەن اياقتالعان سوڭ ساياباققا ەكٸ جەدٸگەر قويىلماق. ونىڭ بٸرەۋٸ ساياباققا كٸرەبەرٸس جەرگە ورناتىلادى. ول - الماتى قالاسىنىڭ مىڭجىلدىعىن دەلەلدەيتٸن كٷمٸس تەڭگەنٸڭ ەسكەرتكٸشٸ. سونىمەن قاتار, قازاق حالقىنىڭ ۇلتتىق كٷنتٸزبەسٸنٸڭ ەسكەرتكٸشٸ جاسالىپ جاتىر. كٷنتٸزبەدەگٸ جازۋلار رۋنا جەنە لاتىن قارپٸمەن جازىلادى. بۇل ەسكەرتكٸش تە ساياباققا قويىلادى.
«قازاقتىڭ تٸلٸن, دٸلٸن, تاريحىن, مەدەنيەتٸن, بولمىسىن ناسيحاتتاۋ ماقساتىنداعى ايشىقتى جوبانىڭ قولعا الىنعانى قۋانتارلىق جاعداي. شاھاردىڭ كيەلٸ جەرٸمەن, تابيعاتىمەن ٷندەستٸك دامىعاندا ادام رۋحاني بايۋعا ۇمتىلادى. كٶزبەن كٶرٸپ, قولمەن ۇستاۋعا بولاتىن جوبانى ٸسكە اسىرۋ ارقىلى بٸز بٷگٸنگٸ ۇرپاقتىڭ ساناسىنا قازاق حالقىنىڭ دەستٷرٸن, عىلىمىن-بٸلٸمٸن, سالت-دەستٷرٸن سٸڭٸرە الامىز. ال بالا كٷننەن قازاقتىڭ رۋحانيياتىمەن سۋسىنداپ ٶسكەن بالا ۇلتقا دا ادالدىق تانىتارى سٶزسٸز. جاس ۇرپاق قازاقتىڭ بولمىسىن ناقتى تٷسٸنٸپ, زەردەلەيتٸن بولادى. جوبالاردىڭ عۇمىرى ۇزاق, ەلەۋەتٸ جوعارى بولاتىنىنا سەنٸمدٸمٸز, - دەدٸ قوعام قايراتكەرٸ اسىلى وسمان.
قالا تۇرعىندارىن پاتريوتتىق رۋحتا تەربيەلەۋ ٸسٸندە باعا جەتپەس جوبا دەگەن باعا بەرگەن «الماتى قالاسى مۋزەيلەر بٸرلەستٸگٸ» ديرەكتورىنىڭ دامۋ جٶنٸندەگٸ ورىنباسارى قايرات ساعىنعاليۇلى:
«ەسٸرەسە, بٷگٸنگٸدەي شەتەلدەن جۇماق ٸزدەپ كەتٸپ جاتقان جاستارعا وي سالا وتىرىپ, تۋعان جەر مەن اتا-انا الدىنداعى پارىزدى ٶسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ ويىنا سٸڭٸرٸپ, ساناسىنا سٸلكٸنٸس ەكەلەتٸن قادام بۇل. ونىڭ ٷستٸنە, قازاق حالقى تاريحي تامىرىن تەرەڭگە جايعان, كەلەشەك ۇرپاققا مول, عاجاپ مۇرا قالدىرعان ۇلتپىز. بۇل - ۇرپاقتىڭ قامى ٷشٸن جاسالىپ جاتىر», - دەدٸ.
قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرٸ اياگٷل ميرازوۆانىڭ ايتۋىنشا, كٶرەگەندٸلٸكپەن جاسالعان بۇل جوبا جاس ۇرپاقتىڭ جادىن جاڭعىرتۋعا اسا كەرەك دٷنيە.
«الماتىدا تاريحتا ورنى بار بٸرقاتار كٶركەم, رۋحاني, قاستەرلٸ جەرلەرٸمٸزدٸڭ بٸرتۇتاس جەلٸسٸن جاساپ, ولاردى ٶزارا ساباقتاستىرا وتىرىپ, ۇلت جادىندا بٸرتۇتاس كەشەندەر جٷيەسٸ رەتٸندە ورنىقتىرۋ - كٶڭٸلگە قونىمدى, اۋقىمدى جوبا. بۇل باعىتتا جۇمىلا جۇمىس ٸستەۋٸمٸز قاجەت. بۇل رەتتە قالالىق ەكٸمدٸك مىقتاپ قولعا العان جوبانىڭ رۋحاني جاڭعىرۋعا, مەڭگٸلٸك ەل رۋحىن كٶتەرۋگە قوساتىن ٷلەسٸ مول بولماق. سوندىقتان, بۇل جوبا اياقسىز قالماۋى كەرەك. جوبانىڭ كەلەشەگٸنەن كٷتەتٸن ٷمٸت تە زور», - دەدٸ ا.ميرازوۆا.
«الماتىنىڭ گٷلدەنەتٸنٸنە ٶتە قۋانىشتىمىن. بۇل جاقسى نەرسە. ەگەر مەن قالاعا كەلگەن شەتەلدٸڭ ادامى بولسام جاڭاعى ايتقانداردىڭ كٶبٸ قولمەن سالىنعان بٸزدٸڭ زاماننىڭ ەسكەرتكٸش-بەلگٸلەرٸ عوي. بۇلاردىڭ بۇرىنعى ايتىپ جٷرگەن تاريحى راس پا ەكەن, ٶتٸرٸك پە ەكەن» دەگەن كٷدٸك مەندە تۇرادى, سٶز جوق. سوندىقتان جاڭاعى روزىباقيەۆ تۇسىنداعى الماتۋ دەگەن جازۋى بار تەڭگەنٸ كەدٸمگٸدەي قورشاپ كٶرسەتۋ كەرەك. بۇل ناقتى تاريحي ارحەولوگييالىق ەسكەرتكٸش, وعان ەشكٸم داۋ ايتا المايدى», - دەدٸ جازۋشى بەكسۇلتان نۇرجەكە.
كەزدەسۋ سوڭىندا زييالى قاۋىم ٶكٸلدەرٸ مەن قازىنالى قارييالار قالا ەكٸمٸنٸڭ جۇمىسىنا سەتتٸلٸك تٸلەپ, باتالارىن بەردٸ.
