Basty maqsat – járdemdesý, jumyssyzdyqty azaitý

Búginde Jambyl oblysy boiyn­sha halyq sany 1 088,1 myńdy qurady, onyń ishinde zeinetkerler 110,4 myń adam. Jalpy alǵanda bul óńirde 283 448 adam zeinetaqy men járdemaqy alady. Aldyn ala jasalǵan boljam boiynsha 2017 jyly jasyna bailanys­ty zeinetaqy alýshylardyń sany 117,4 myń adamdy quraidy.

Biyl respýblika biýdjetinen osyndai tólemder úshin 414,5 mlrd teńge aý­darylǵan, bul 1998 jylda aýdarylǵan somalarmen salystyrǵanda 109 ese kóp. En­di 2013 jylǵy 3 shildeden bas­tap kúshine engen «Qazaqstan Res­pýblikasynda zeinet­aqymen qam­syzdandyrý týraly» QR Zańyna sáikes, Ortalyqtan tólenetin zeinetaqy tólemderin taǵaiyndaý: 2001 jylǵy 1 shildeden bastap – erler­ge 63 jas­qa tolǵanda, áiel­derge 58 jas­­qa tol­ǵanda júr­gi­ziledi. Bul rette Orta­lyqtan tó­lenetin zeinetaqy tólemderin áielderge taǵaiyndaý 2018 jylǵy 1 qańtardan bastap 6 aiǵa ósedi, iaǵni, 58,5 jasqa tolǵanda, 2027 jylǵy 1 qańtardan bastap 63 jasqa tolǵanda júrgiziledi. Zei­netaqy jasynyń ósýi 1960 jyly 1 qań­tarda týǵan áielderdi qamtidy, al 1964 jyldyń 1 qańtarynan bas­tap týylǵan áielder zeinetke 63 jasta shyǵatyn bolady.

Qazirgi tańda Memleket bas­shysy­nyń zeinetaqy reformasy máselesi boiynsha 2013 jylǵy 7 maýsymdaǵy tapsyrmasyn oryndaý maqsatynda zeinetaqy júiesin ke­zeń-kezeńimen jańǵyrtý jumysy júrgizilýde.

Osyǵan bailanysty, jańǵyr­týdyń min­det­terine qoldanystaǵy zeinetaqymen qam­syzdandyrýdyń kóp deńgeili úlgisin saqtaý, onyń ishinde jumys berýshilerdiń rólin kú­sheitýdi qamtamasyz etý jáne zeinetkerlik jastaǵy tabys kózin ártaraptandyrý  jatady.

Negizgi kontseptýaldy ózgeris­terdiń biri búgingi kúni barlyǵyna birdei eńbek ótiline jáne tabysyna qaramastan, taǵaiyndalatyn bazalyq zeinetaqynyń taǵaiyndaý ólshemin engizý bolyp tabylady.

2018 jylǵy 1 shildeden bas­tap bazalyq zeinet­aqy jalpy bel­gilengen zeinetkerlik jasqa tol­ǵan kezde ǵana (58-63/63 jasta) zei­netaqy júiesine qatysý ótiline bailanysty taǵaiyndalatyn bolady.

Bul rette, zeinetaqy júiesine qatysý ótili 10 jyl jáne odan kem nemese joq bolǵan jaǵdaida, onyń mólsheri eń tómengi kúnkóris deńgeiiniń 50 paiyz mólsherinde belgilenedi, 10 jyldan asqannan keiin árbir jylǵa onyń mólsheri 2 paiyzǵa ulǵaiady, al qatysý ótili 35 jyl jáne odan kóp bolsa, ol kúnkóris deńgeiine teń bolady.

Usynylyp otyrǵan ózgerister bir jaǵynan eńbek ótili kóp bolsa da, zeinetke shyqqan kezde tabystary týraly málimetterdiń bolmaýyna bailanysty tómen mólsherde zeinetaqy alatyn zeinetkerler úshin áleýmettik ádilettilikti qal­pyna keltirýge,  ekinshi jaǵynan qazirgi jáne bolashaq urpaqtardyń eńbekke yntasyn kúsheitýge jáne eńbek qatynasta­ryn zańdastyrýǵa baǵyttalǵan. Bul tásil áleý­mettik ádildikti belgileidi – adam kóp jumys jasasa, onda zeinetaqysy da kóp bolady. Bul barlyqtaryna birdei qazirgi jáne bolashaq zeinetkerler úshin qoldanylady.

2018 jylǵy 1 qańtardan bas­tap zei­net­aqymen qamsyzdandyrý­dyń shartty-jinaqtaýshy quram­daýyshy júiesi engiziledi. Qazirgi jumysshylardyń eńbek aqysynan ustap qalatyn 10 paiyz mindetti zeinetaqy jarnalaryna qosymsha jumys berýshi óz qarajaty esebinen 5 paiyz zeinetaqy jarnalaryn aýdaratyn bolady.

Shartty-jinaqtaýshy júie­sinen zeinetaqy tólemderin alý úshin eń tó­mengi qatysý ótili qa­ras­tyrylǵan (60 ai). Osyǵan bailanysty, zeinetaqy tó­lem­derin alý quqyǵyna 5 jyldan keiin ielenedi. 2023 jyldan bastap jar­nalary aýdarylǵan jáne belgilengen zeinetkerlik jasqa tolǵan (58-63/63) adamdar úshin osy jarnalary esebinen, sondai-aq múgedektigi merzimsiz bolyp belgilengen barlyq I jáne II top múgedekterine  zeinetaqy tólemderi júzege asyrylatyn bolady. Atap ketetin mańyzdy jai, osy tólemder ómir boiy ai saiynǵy tólem retinde júzege asyrylatyn bolady. Jyl saiyn zeinetaqynyń mólsheri BJZQ qarjylyq múmkindikterine jáne demografiialyq kórsetkishterine bailanysty indeksteletin bolady.

Bul rette, zańnamada zeinet­aqynyń eń jo­ǵarǵy mólsheri eń tómengi kúnkóris deńgeiinen 2 eseden aspaityn bolady dep ai­qyndalǵan. Jinaqtaýshy zei­­netaqy júiesinen aiyrma­shylyǵy jumys berýshiniń mindetti zeinetaqy jarnalary esebi­nen shartty-ji­naqtaýshy qu­ramdaýshynyń zeinetaqy tólemderi muraǵa qal­dyrylmaitynyn (sebebi ju­mysshynyń menshigi bolyp tabylmaidy) erekshe atap ótý qajet.

Baǵdarlamanyń maqsaty – halyqtyń jumys­pen qamtylý deńgeiin arttyrý, ha­lyqtyń ál-aýqatyn arttyrýǵa jár­dem­desý, jumyssyzdyq deńgeiin qysqartý.

Joǵaryda aitylǵan jańa tásilder 5 ins­titýttyq reforma­ny júzege asyrý boiynsha «100 naqty qadam» – Ult Jo­pary­nyń 84 qadamynyń iske asyrý aiasynda qurylǵan halyqty áleý­mettik qorǵaý máseleleri bo­iyn­sha keibir zańnamalyq akti­lerine tolyqtyrýlar men óz­ger­týler­di engizý týraly zańynda qa­ras­­ty­rylǵan jáne 2018 jyldyń 1 qań­­tarynan kúshine enedi.

Álimqul TURYSOV,

Eńbek, áleýmettik qorǵaý jáne kóshi-qon komitetiniń

Jambyl oblysy boiynsha departamentiniń basshysy