باستى ماقسات – جەردەمدەسۋ, جۇمىسسىزدىقتى ازايتۋ

بٷگٸندە جامبىل وبلىسى بويىن­شا حالىق سانى 1 088,1 مىڭدى قۇرادى, ونىڭ ٸشٸندە زەينەتكەرلەر 110,4 مىڭ ادام. جالپى العاندا بۇل ٶڭٸردە 283 448 ادام زەينەتاقى مەن جەردەماقى الادى. الدىن الا جاسالعان بولجام بويىنشا 2017 جىلى جاسىنا بايلانىس­تى زەينەتاقى الۋشىلاردىڭ سانى 117,4 مىڭ ادامدى قۇرايدى.

بيىل رەسپۋبليكا بيۋدجەتٸنەن وسىنداي تٶلەمدەر ٷشٸن 414,5 ملرد تەڭگە اۋ­دارىلعان, بۇل 1998 جىلدا اۋدارىلعان سومالارمەن سالىستىرعاندا 109 ەسە كٶپ. ەن­دٸ 2013 جىلعى 3 شٸلدەدەن باس­تاپ كٷشٸنە ەنگەن «قازاقستان رەس­پۋبليكاسىندا زەينەت­اقىمەن قام­سىزداندىرۋ تۋرالى» قر زاڭىنا سەيكەس, ورتالىقتان تٶلەنەتٸن زەينەتاقى تٶلەمدەرٸن تاعايىنداۋ: 2001 جىلعى 1 شٸلدەدەن باستاپ – ەرلەر­گە 63 جاس­قا تولعاندا, ەيەل­دەرگە 58 جاس­­قا تول­عاندا جٷر­گٸ­زٸلەدٸ. بۇل رەتتە ورتا­لىقتان تٶ­لەنەتٸن زەينەتاقى تٶلەمدەرٸن ەيەلدەرگە تاعايىنداۋ 2018 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ 6 ايعا ٶسەدٸ, ياعني, 58,5 جاسقا تولعاندا, 2027 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ 63 جاسقا تولعاندا جٷرگٸزٸلەدٸ. زەي­نەتاقى جاسىنىڭ ٶسۋٸ 1960 جىلى 1 قاڭ­تاردا تۋعان ەيەلدەردٸ قامتيدى, ال 1964 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باس­تاپ تۋىلعان ەيەلدەر زەينەتكە 63 جاستا شىعاتىن بولادى.

قازٸرگٸ تاڭدا مەملەكەت باس­شىسى­نىڭ زەينەتاقى رەفورماسى مەسەلەسٸ بويىنشا 2013 جىلعى 7 ماۋسىمداعى تاپسىرماسىن ورىنداۋ ماقساتىندا زەينەتاقى جٷيەسٸن كە­زەڭ-كەزەڭٸمەن جاڭعىرتۋ جۇمىسى جٷرگٸزٸلۋدە.

وسىعان بايلانىستى, جاڭعىر­تۋدىڭ مٸن­دەت­تەرٸنە قولدانىستاعى زەينەتاقىمەن قام­سىزداندىرۋدىڭ كٶپ دەڭگەيلٸ ٷلگٸسٸن ساقتاۋ, ونىڭ ٸشٸندە جۇمىس بەرۋشٸلەردٸڭ رٶلٸن كٷ­شەيتۋدٸ قامتاماسىز ەتۋ جەنە زەينەتكەرلٸك جاستاعى تابىس كٶزٸن ەرتاراپتاندىرۋ  جاتادى.

نەگٸزگٸ كونتسەپتۋالدى ٶزگەرٸس­تەردٸڭ بٸرٸ بٷگٸنگٸ كٷنٸ بارلىعىنا بٸردەي ەڭبەك ٶتٸلٸنە جەنە تابىسىنا قاراماستان, تاعايىندالاتىن بازالىق زەينەتاقىنىڭ تاعايىنداۋ ٶلشەمٸن ەنگٸزۋ بولىپ تابىلادى.

2018 جىلعى 1 شٸلدەدەن باس­تاپ بازالىق زەينەت­اقى جالپى بەل­گٸلەنگەن زەينەتكەرلٸك جاسقا تول­عان كەزدە عانا (58-63/63 جاستا) زەي­نەتاقى جٷيەسٸنە قاتىسۋ ٶتٸلٸنە بايلانىستى تاعايىندالاتىن بولادى.

بۇل رەتتە, زەينەتاقى جٷيەسٸنە قاتىسۋ ٶتٸلٸ 10 جىل جەنە ودان كەم نەمەسە جوق بولعان جاعدايدا, ونىڭ مٶلشەرٸ ەڭ تٶمەنگٸ كٷنكٶرٸس دەڭگەيٸنٸڭ 50 پايىز مٶلشەرٸندە بەلگٸلەنەدٸ, 10 جىلدان اسقاننان كەيٸن ەربٸر جىلعا ونىڭ مٶلشەرٸ 2 پايىزعا ۇلعايادى, ال قاتىسۋ ٶتٸلٸ 35 جىل جەنە ودان كٶپ بولسا, ول كٷنكٶرٸس دەڭگەيٸنە تەڭ بولادى.

ۇسىنىلىپ وتىرعان ٶزگەرٸستەر بٸر جاعىنان ەڭبەك ٶتٸلٸ كٶپ بولسا دا, زەينەتكە شىققان كەزدە تابىستارى تۋرالى مەلٸمەتتەردٸڭ بولماۋىنا بايلانىستى تٶمەن مٶلشەردە زەينەتاقى الاتىن زەينەتكەرلەر ٷشٸن ەلەۋمەتتٸك ەدٸلەتتٸلٸكتٸ قال­پىنا كەلتٸرۋگە,  ەكٸنشٸ جاعىنان قازٸرگٸ جەنە بولاشاق ۇرپاقتاردىڭ ەڭبەككە ىنتاسىن كٷشەيتۋگە جەنە ەڭبەك قاتىناستا­رىن زاڭداستىرۋعا باعىتتالعان. بۇل تەسٸل ەلەۋ­مەتتٸك ەدٸلدٸكتٸ بەلگٸلەيدٸ – ادام كٶپ جۇمىس جاساسا, وندا زەينەتاقىسى دا كٶپ بولادى. بۇل بارلىقتارىنا بٸردەي قازٸرگٸ جەنە بولاشاق زەينەتكەرلەر ٷشٸن قولدانىلادى.

2018 جىلعى 1 قاڭتاردان باس­تاپ زەي­نەت­اقىمەن قامسىزداندىرۋ­دىڭ شارتتى-جيناقتاۋشى قۇرام­داۋىشى جٷيەسٸ ەنگٸزٸلەدٸ. قازٸرگٸ جۇمىسشىلاردىڭ ەڭبەك اقىسىنان ۇستاپ قالاتىن 10 پايىز مٸندەتتٸ زەينەتاقى جارنالارىنا قوسىمشا جۇمىس بەرۋشٸ ٶز قاراجاتى ەسەبٸنەن 5 پايىز زەينەتاقى جارنالارىن اۋداراتىن بولادى.

شارتتى-جيناقتاۋشى جٷيە­سٸنەن زەينەتاقى تٶلەمدەرٸن الۋ ٷشٸن ەڭ تٶ­مەنگٸ قاتىسۋ ٶتٸلٸ قا­راس­تىرىلعان (60 اي). وسىعان بايلانىستى, زەينەتاقى تٶ­لەم­دەرٸن الۋ قۇقىعىنا 5 جىلدان كەيٸن يەلەنەدٸ. 2023 جىلدان باستاپ جار­نالارى اۋدارىلعان جەنە بەلگٸلەنگەن زەينەتكەرلٸك جاسقا تولعان (58-63/63) ادامدار ٷشٸن وسى جارنالارى ەسەبٸنەن, سونداي-اق مٷگەدەكتٸگٸ مەرزٸمسٸز بولىپ بەلگٸلەنگەن بارلىق I جەنە II توپ مٷگەدەكتەرٸنە  زەينەتاقى تٶلەمدەرٸ جٷزەگە اسىرىلاتىن بولادى. اتاپ كەتەتٸن ماڭىزدى جاي, وسى تٶلەمدەر ٶمٸر بويى اي سايىنعى تٶلەم رەتٸندە جٷزەگە اسىرىلاتىن بولادى. جىل سايىن زەينەتاقىنىڭ مٶلشەرٸ بجزق قارجىلىق مٷمكٸندٸكتەرٸنە جەنە دەموگرافييالىق كٶرسەتكٸشتەرٸنە بايلانىستى يندەكستەلەتٸن بولادى.

بۇل رەتتە, زاڭنامادا زەينەت­اقىنىڭ ەڭ جو­عارعى مٶلشەرٸ ەڭ تٶمەنگٸ كٷنكٶرٸس دەڭگەيٸنەن 2 ەسەدەن اسپايتىن بولادى دەپ اي­قىندالعان. جيناقتاۋشى زەي­­نەتاقى جٷيەسٸنەن ايىرما­شىلىعى جۇمىس بەرۋشٸنٸڭ مٸندەتتٸ زەينەتاقى جارنالارى ەسەبٸ­نەن شارتتى-جي­ناقتاۋشى قۇ­رامداۋشىنىڭ زەينەتاقى تٶلەمدەرٸ مۇراعا قال­دىرىلمايتىنىن (سەبەبٸ جۇ­مىسشىنىڭ مەنشٸگٸ بولىپ تابىلمايدى) ەرەكشە اتاپ ٶتۋ قاجەت.

باعدارلامانىڭ ماقساتى – حالىقتىڭ جۇمىس­پەن قامتىلۋ دەڭگەيٸن ارتتىرۋ, حا­لىقتىڭ ەل-اۋقاتىن ارتتىرۋعا جەر­دەم­دەسۋ, جۇمىسسىزدىق دەڭگەيٸن قىسقارتۋ.

جوعارىدا ايتىلعان جاڭا تەسٸلدەر 5 ينس­تيتۋتتىق رەفورما­نى جٷزەگە اسىرۋ بويىنشا «100 ناقتى قادام» – ۇلت جو­پارى­نىڭ 84 قادامىنىڭ ٸسكە اسىرۋ اياسىندا قۇرىلعان حالىقتى ەلەۋ­مەتتٸك قورعاۋ مەسەلەلەرٸ بو­يىن­شا كەيبٸر زاڭنامالىق اكتٸ­لەرٸنە تولىقتىرۋلار مەن ٶز­گەر­تۋلەر­دٸ ەنگٸزۋ تۋرالى زاڭىندا قا­راس­­تى­رىلعان جەنە 2018 جىلدىڭ 1 قاڭ­­تارىنان كٷشٸنە ەنەدٸ.

ەلٸمقۇل تۇرىسوۆ,

ەڭبەك, ەلەۋمەتتٸك قورعاۋ جەنە كٶشٸ-قون كوميتەتٸنٸڭ

جامبىل وبلىسى بويىنشا دەپارتامەنتٸنٸڭ باسشىسى