Foto: ckrs.ru
Qazirgi basqarý isi – tek buiryq berip, tapsyrma oryndatý emes, adamdy túsiný, ishki kúiin seziný, bir maqsatqa jumyldyra bilý. Sol sebepti sońǵy jyldary ǵylym men tájiribe toǵysqan jańa uǵym jii aitylady, ol – basqarý psihologiiasy. Bul uǵym – jai ǵana teoriia emes, adammen jumys isteýdiń eń názik tetigi. Basqarý psihologiiasy bizge «adamdy qalai basqarýdy emes, qalai túsiný keregin» kórsetedi.
Basshynyń kúshi – buiryqta emes, túsinikte
Kez kelgen uiymnyń, mekemeniń, tipti shaǵyn ujymnyń tabysty bolýy – ondaǵy adamdardyń kóńil kúii men bir-birine degen senimine bailanysty. Basshy men qyzmetker arasyndaǵy qarym-qatynas psihologiialyq turǵydan durys qurylmasa, eshqandai strategiia nátije bermeidi. Adam – eńbek kúshi ǵana emes, ol – sezim, oi, niet, minez iesi. Sondyqtan naǵyz basshy bolý úshin, eń aldymen, adam janynyń tereńdigin uǵý qajet.
Amerikalyq zertteýshi Deniel Goleman aitqandai, «Emotsiialyq intellektisi joǵary adam ǵana naǵyz kóshbasshy bola alady» (Goleman, 1995). Iaǵni adamnyń júregine jol taba almasań, bilim men tájiribeden paida joq degen sóz.
Basqarý psihologiiasy – adam minezin zerttep, ujymdyq ortadaǵy minez-qulyq zańdylyqtaryn túsindiretin ǵylym. Ol basshyǵa uiymdastyrýdy ǵana emes, adamnyń ishki dúniesin sezinýdi úiretedi.
Keide qyzmetkerdiń ónimdiligi tómendep ketedi, keide ujymda túsinbeýshilik paida bolady. Mundai jaǵdaida «tártip buzdyń» dep aiyptaý ońai, biraq másele adamnyń ishki talpynysynda, kóńil kúiinde, qarym-qatynasynda bolýy múmkin. Mine, osy sátte basqarý psihologiiasyna júginemiz.
Psihologiialyq turǵyda saýatty basshy konfliktini jazǵyrý emes, túsiný arqyly sheshedi. Sebebi ár daý men kelispeýshiliktiń artynda adamnyń «unmet» (qanaǵattanbaǵan) qajettiligi jatyr.
Qazir kóp basshy tehnikalyq nemese ekonomikalyq bilimge kóbirek mán beredi. Al adam janyna úńilýdi ekinshi orynǵa ysyryp qoiǵandai. Biraq, ýaqyt kórsetkendei, eń tabysty uiymdar – qyzmetkerlerin tyńdap, qurmetteitin mekemeler.
Psihologiialyq turǵydan durys qurylǵan basqarý júiesi senim men adaldyqqa súienedi. Ondai ujymda adam ózin jai ǵana qyzmetker emes, ortaq istiń mańyzdy bóligi ekenin sezinedi. Qazaqstandyq ǵalym K.Ahmetov «Basqarý psihologiiasy ujymdaǵy tulǵalyq qatynastardy retteýdiń eń tiimdi tetigi» dep jazǵan. Bul sózdiń astarynda úlken ómir shyndyǵy jatyr.
Qazaqy bolmys pen psihologiialyq mádeniet
Qazaq halqy ejelden adamdy psihologiialyq turǵydan tereń túsingen. Bizdiń bilerimiz «aitqandy istetýdiń» emes, «júrekten ótkizýdiń» jolyn bilgen. Bir aýyz sózben arazdasqandy tatýlastyryp, daýlasqandy jarastyrǵan.
Al qazirgi menedjment pen kóshbasshylyq teoriialaryndaǵy kóp uǵym bizdiń dástúrimizde burynnan bar: senim, syilastyq, ádildik, yntymaq, úlkenge qurmet, kishige qamqorlyq. Mine, basqarý psihologiiasy – osy rýhani qundylyqtardy zamanaýi tilmen qaita «tiriltý» ispetti.
Búginde ál-Farabi atyndaǵy Qazaq ulttyq ýniversitetinde magistranttarǵa oqytylatyn «Basqarý psihologiiasy» páni – bolashaq mamandardyń kásibi jáne tulǵalyq damýyna baǵyttalǵan mańyzdy kýrs. Bul pán stýdentke tek basqarý ádisterin ǵana emes, adammen qarym-qatynas ornatýdyń mádenietin de úiretedi. Tsifrlyq qazaq tili mamandyǵynda oqi otyryp, osy pánniń mańyzyn tereń sezindim. Sebebi til men psihologiia – ekeýi de adamdy túsinýdiń eki qyry. Tsifrlyq dáýirde de adam faktory basty orynda qala beredi, al tiimdi kommýnikatsiia men psihologiialyq ahýal – basqarýdyń negizi.
Basqarý psihologiiasy arqyly biz ujymdaǵy ózara árekettestikti, emotsiialyq intellektini, til men minezdiń bailanysyn túsinemiz. Bul – bolashaqta tsifrlyq kontentti de, adamdar arasyndaǵy dialogti de sapaly uiymdastyrýǵa kómektesetin bilim.
Qoryta aitqanda, basqarý psihologiiasy – ǵylymnan góri adamǵa degen kózqaras mádenieti.
Ol «basshy – buiryq berýshi, qyzmetker – oryndaýshy» degen eski túsinikti buzady.
Naǵyz basqarý – adam arqyly nátijege jetý, al adamdy túsinbei nátijege jetý múmkin emes. Búgingi qoǵamda psihologiialyq saýatty basshy – eldiń, uiymnyń, ujymnyń turaqtylyǵy men damýynyń kepili. Óitkeni basqarý degenimiz – tehnika emes, eń aldymen, júrek pen sananyń úilesimi.
Jýbanazarova N.S.
Ál-Farabi atyndaǵy QazUÝ
Jalpy jáne qoldanbaly psihologiia kafedrasy, psihologiia ǵylymdarynyń kandidaty, professor
Adilova E.T.
Ál-Farabi atyndaǵy QazUÝ
Jalpy jáne qoldanbaly psihologiia kafedrasy,
PHD, dotsent m.a.
Móldir Ǵabitqyzy,
QazUÝ tsifrlyq qazaq tili mamandyǵynyń 1-kýrs magistranty
