Keshe Astanada ótken Ortalyq Aziia elderiniń jabyq mekemelerindegi balalarǵa qarsy zorlyq-zombylyqtyń aldyn alý jónindegi úsh kúnge sozylǵan halyqaralyq simpoziým jumysyn aiaqtady. Únqatysý alańyna ainalǵan sharaǵa ómirlik qiyn jaǵdaida qalǵan balalarǵa qatysty jazany oryndaý, qamaýda ustaý nemese ýaqytsha oqshaýlaý máselelerin zerttep júrgen 200-ge tarta maman atsalysty.
Balalardyń quqyqtaryn qorǵaý jónindegi halyqaralyq simpoziýmǵa negizinen Qazaqstan, Qyrǵyzstan jáne Tájikstan ókilderi keldi. Sonymen qatar, sarapshylyq qoldaýdy Jańa Zelandiianyń, Norvegiianyń, Ulybritaniianyń, Úndistannyń, Grýziianyń jáne ózge de elderdiń memlekettik organdary men úkimettik emes uiymdarynyń ókilderi kórsetkendigin de aita ketken lázim. Uiymdastyrý jumystaryna Qazaqstan Respýblikasyndaǵy Adam quqyqtary jónindegi ýákil, Qyrǵyz Respýblikasyndaǵy Aikyikatchy (Ombýdsmen), Parlament Májilisiniń Zańnama jáne sot-quqyqtyq reforma komiteti, Joǵarǵy Sot, Bilim jáne ǵylym ministrligi, BUU-nyń Qazaqstanda jáne Qyrǵyzstanda jumys jasaityn aýmaqtyq organdary – Birikken Ulttar Uiymynyń Esirtki jáne qylmys jónindegi basqarmasy jáne BUU Adam quqyqtary jónindegi Joǵarǵy komissarynyń basqarmasy uiytqy boldy. Al qarjylyq qoldaýdy «Bas bostandyǵynan aiyrý oryndaryndaǵy balalarǵa qatysty zorlyq-zombylyqty túbegeili joiý» jobasy sheńberinde Eýropalyq odaq kórsetken.
Otyrysta quttyqtaý sóz alǵan Qazaqstan Respýblikasyndaǵy Adam quqyqtary jónindegi ýákil Asqar Shákirov álemdegi migratsiialyq protsester men shielenisti qaqtyǵystar balalar problemasyna erekshe kóńil bólýdi qajet etetindigine, bul turǵyda Qazaqstanda birqatar is-sharalardyń atqarylyp jatqandyǵyna nazar aýdartty.
Naqty aitqanda, 2006 jyldan beri Bilim jáne ǵylym ministrliginde Balalar quqyn qorǵaý jónindegi komitet jumys isteýde. Budan basqa, elimizde Prezident bastamasymen qurylǵan Balalar quqy jónindegi ýákil de bar. Jáne de Parlament Májilisiniń qaraýynda «Qazaqstan Respýblikasyndaǵy keibir zańnamalyq aktilerge balalar mekemeleri nysandaryn monitoringileý tizimin keńeitý jónindegi tolyqtyrýlar men ózgerister engizý týraly» zań jobasy da jatyr. A.Shákirov balalar quqyǵyn qorǵaý máselesi qoǵam nazaryn ózine aýdarýy qajet ekendigin tilge tiek ete kelip, balalar mekemeleri qyzmetkerleriniń 40 paiyzy balalarǵa kúsh kórsetý oryn alatyndyǵyn atap kórsetkendigin ortaǵa saldy. Bul keleńsizdik tek quqyq qorǵaýshylardy ǵana emes, sonymen qatar, jaýapty ministrlikti de qatty alańdatyp otyr, dedi ol.
Al Parlament Májilisi Zańnama jáne sot-quqyqtyq reforma komitetiniń tóraǵasy Nurlan Ábdirov óz kezeginde balalar máselesin sheshýge arnalǵan «Turmystyq zorlyq-zombylyqtyń aldyn alý týraly» jáne «Qazaqstan Respýblikasynyń keibir zańnamalyq aktilerine balalardy qorǵaý jóninde biraqatar ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zańdar qabyldanǵandyǵyn aitty. Sonymen qatar, komitet tóraǵasy Májiliske balalar quqyn qorǵaý uiymdarynyń jumysy týraly keibir zańnamalyq aktilerge ózgeristerdi kózdeitin zań jobasy engizilip jatqandyǵyn da jetkizdi. Bul rette kámelet jasyna jetkenderdi probatsiialaý júiesin tolyqqandy qurýdy 2017 jylǵa deiin júzege asyrý kózdelýde eken.
Al kórshiles Qyrǵyz Respýblikasyndaǵy Aikyikatchy (Ombýdsmen) Kýbat Otorbaev óz elinde 7 myń bala qorǵaý jáne qamqorlyq kórsetetin oryndarda ornalastyrylǵandyǵyn, alaida, mektep-internattaryn aiaqtaǵannan keiin olarǵa baspana berilmeitindikten, qylmystyq toptardyń qarmaǵyna iligip, zań buzýshylyqqa baryp jatatyndyǵyn jetkizdi. Sondyqtan da balalar quqyqtaryn qorǵaý tetigi áli de jetildirýdi qajet etedi eken.
Bul turǵydan kelgende Qazaqstanda ilgerileýshilik bar. Elimizde 2014 jáne 2015 jyldary balalarǵa qatysty jasalǵan zorlyq-zombylyq faktileri aitarlyqtai kemigen kórinedi. 2014 jyly bul kórsetkish 55 paiyz bolsa, 2015 jyly ol 17 paiyzǵa deiin tómendegen.
Kelesi sózdi alǵan Balalar quqy jónindegi ýákil, Májilis depýtaty Zaǵipa Balieva Qazaqstanda 5,5 million bala (elimiz turǵyndarynyń tórtten bir bóligi) ómir súrip jatqandyǵyn erekshe atady. Jiyrma bes jyldyń ishinde Qazaqstan tarapynan adam quqyqtary jónindegi 60-qa tarta halyqaralyq qujat ratifikatsiialansa, sonyń 15-i balalar quqyǵyn qorǵaýǵa baǵyttalǵan.
Qoryta aitqanda, Balalardyń quqyqtaryn qorǵaý jónindegi halyqaralyq simpoziýmda ártúrli jabyq mekemelerdegi, sotqa deiingi satyda balalardyń quqyqtaryn qorǵaý jaiy keńinen sóz boldy.
Asqar TURAPBAIULY,
«Egemen Qazaqstan»
.jpeg)