Qasym-Jomart Toqaev Bas prokýratýranyń, oblystardaǵy jáne respýblikalyq mańyzy bar qalalardaǵy prokýratýralar basshylarynyń qatysýymen beine bailanys rejiminde keńes ótkizdi, dep habarlaidy "Ult aqparat" Aqordaǵa silteme jasap.
Jiyn aldynda Memleket basshysyna «Elektrondy qylmystyq is», «Ákimshilik is júrgizýdiń biryńǵai reestri», «Sýbektiler men obektilerdi tekserýdiń biryńǵai reestri», «Elektrondy aryz-shaǵymdar» jáne «Analitikalyq ortalyq» siiaqty tsifrlyq jobalar usynyldy. Prezidentke prokýrorlardyń sotqa deiingi tergeý amaldary boiynsha keibir organdardyń sheshimderimen onlain-rejimde kelisý úderisi tanystyryldy. Atalǵan ziiatkerlik sheshimder Prezidenttiń Qazaqstan halqyna Joldaýynda berilgen tapsyrmalardy oryndaý aiasynda qabyldandy.
– Durys baǵyttaǵy aýqymdy jumys atqarylǵanyn erekshe qýanyshpen aitqym keledi. Bul jumystardy keńeitip, jalǵastyra berý kerek. Óitkeni tsifrlandyrýdyń balamasy joq, – dedi Memleket basshysy.
Qasym-Jomart Toqaev keńeste sóilegen sózinde prokýratýranyń zań ústemdigin qamtamasyz etýde jáne qylmyspen kúreste airyqsha ról atqaratynyn atap ótti. Memleket basshysy pandemiia kezinde elimizde qylmystyq is-áreketterdiń 30 paiyzǵa azaiǵanyn aityp, quqyq qorǵaý júiesiniń jumysyn oń baǵalady. Sonymen qatar Prezident halyqtyń senimi men azamattardyń quqy basty ólshem ekenine toqtalyp, osy saladaǵy reformalar qarqyndy júrgizile beretinin aitty.
– Aldaǵy reformalar kezinde prokýratýra organdarynyń orny erekshe bolady. Búginde qylmystyq protsestiń úsh býyndy modeli engizilýde. Sonyń arqasynda bir aidyń ishinde 692 adamdy qylmystyq qýdalaýdan arashalap qaldyq. Biraq munymen shektelýge bolmaidy. Negizgi protsessýaldyq sheshimderdiń barlyǵy prokýrorlyq súzgiden ótýge tiis. Bul – óte mańyzdy másele. Bir de bir zań buzý deregi prokýror nazarynan tys qalmaýy qajet, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Prezident azamattardyń quqyqtary men memlekettiń múddesin qorǵaýdyń mańyzdylyǵyn prokýrorlardyń esine saldy. Onyń pikirinshe, bul mindettiń tiimdi atqarylýyna qarai quqyq qorǵaý júiesiniń jumysy baǵalanady jáne halyqtyń senimi de osyǵan bailanysty qalyptasady. Memleket basshysy kásibi biliktilikti arttyryp, azamattarmen qarym-qatynas jasaý tásilin túbegeili ózgertý qajet ekenine nazar aýdardy.
Qasym-Jomart Toqaev baqylaýshy organ ókilderiniń aldyna birqatar mindet qoidy.
Prezident azamattar men kásipkerlerdiń quqyǵyn múltiksiz qorǵaýdy birinshi mindet retinde atady. Ótken 10 jyl ishinde memlekettiń biznesti qoldaý jóninde júrgizgen jumystarynyń arqasynda kásipkerlerdi tekserý 3 esege azaidy. Memleket basshysynyń aitýynsha, engizgen moratorii óz tiimdiligin kórsetti. Nátijesinde shaǵyn biznestiń sýbektilerin tekserý byltyrdyń ózinde 5 esege qysqardy. Biraq zańsyz tekserýler áli de jalǵasýda.
– Sońǵy 3 ai ishinde biznesti qoldaý jónindegi mobildi topqa osyndai derekter boiynsha kásipkerlerden 500-den asa shaǵym túsken. Baqylaýshy organdardyń bolmashy sebeptiń sońyn naǵyz repressiiaǵa ainaldyryp jiberetin jaǵdailary jii kezdesedi. Qujattar tartyp alynady. Al ony kásipkerler ailap qaitaryp ala almai júredi. Jumys isteýdiń ornyna búkil qyzmetker tergeýde bolady. Mundai keleńsizdikterge jol berýge bolmaidy. Prokýrorlar kásipkerler men barlyq quqyq qorǵaý organdarynyń arasyndaǵy qatynastarda zańdylyqtyń múltiksiz saqtalýyn qamtamasyz etýge mindetti, – dedi Memleket basshysy.
Qasym-Jomart Toqaev memlekettik qyzmetshilerdiń bizneske zańsyz aralasyp, onyń jumysyna kedergi keltirýi aýyr qylmys retinde qarastyrylýǵa tiis ekenin taǵy bir márte eldiń esine saldy. Prezident muny qur dańǵaza sóz emes, naqty iske shaqyrý dep sanaidy. Prokýratýra organdary osyny este ustaýy kerek. Onyń ústine bul másele zańnamalyq turǵydan rásimdeledi. Bul ekonomikalyq ósimniń qarqyny tómendegen kezde óte ózekti máselege ainalyp otyr.
Memleket basshysy prokýratýraǵa sottarmen birlesip barlyq tiimsiz jumys istep turǵan normalar men negizsiz aktilerdi anyqtaýdy tapsyrdy. Ol úshin Azamattardyń aryz-shaǵymdaryna arnalǵan biryńǵai platforma ýaqytyly jumys istei bastaýy tiis.
Sonymen qatar Qasym-Jomart Toqaev elimizdegi kriminogendik ahýalǵa nazar aýdardy. Memleket basshysy karantindik shekteýler kezinde qylmystyq is-áreketterdiń edáýir azaiǵanyna qaramastan, shekteýler jeńildetilgennen keiin, kerisinshe, kúsh-jigerdi jumyldyra túsý qajet ekenin aitty.
– Pandemiianyń ekonomika men áleýmettik salaǵa tigizgen keri áseri qylmys pen quqyq buzýshylyqqa jol ashýy múmkin. Quqyq qorǵaý organdary osyǵan daiyn bolýǵa tiis. Elimizdegi kúrdeli ahýaldy paidalanyp qalýǵa tyrysatyn qylmystyq toptardyń kez kelgen is-áreketterin besiginde tunshyqtyrý kerek, – dedi Memleket basshysy.
Prezident Qylmystyq kodeksti ońtailandyrý jóninde bergen tapsyrmasyn eske saldy. Bas prokýratýra bul jumysty quqyq qorǵaý organdarymen, arnaiy memlekettik organdarmen jáne Ádilet ministrligimen úilestire otyryp, atqarýy tiis. Memleket basshysynyń pikirinshe, atalǵan máselede qoǵam pikirin, qoǵam belsendileri men sarapshylardyń usynystaryn mindetti túrde eskerý qajet.
– Jedel tergeý apparatynyń kúshin bolmashy quqyq buzýshylyqtarǵa jumsaýǵa bolmaidy. Qyzmetkerdiń jumysy shash etekten bolǵan kezde, oǵan isti rásimdep, sotqa jibergen ońai. Ol osyǵan basymdyq beredi. Mundai jaǵdaida azamattardyń quqyqtary men qylmysqa qarsy naqty kúres ekinshi orynda qalyp qoiady. Sondyqtan elimizde jábirlenýshiler tergeýshilerdiń qandai da bir jumys nátijesin ailap kútedi. Tergeý organdarynyń kásibi kadrlarmen tolyq qamtamasyz etilmeýi jaǵdaidy ýshyqtyryp jiberedi. Prokýratýra barlyq quqyq qorǵaý júiesiniń qyzmetin úilestirýshi retinde mundai máselelerge ýaqytyly mán berip, áriptesterimen birge ony sheshýi kerek, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Prezident úshinshi mindet retinde quqyq qorǵaý organdarynyń qyzmetin úilestirýdi atap ótti. Bul rette quqyq qorǵaý júiesi aiasynda ǵana emes, sonymen qatar, basqa da memlekettik organdarmen ózara is-qimyldyń barlyq áleýetin tiimdi paidalaný qajet ekenine nazar aýdardy.
– Mysal retinde, kóptegen azamattarymyz qarjy piramidalarynyń qurbany bolýda. Tek bir ǵana qylmystyq is boiynsha 17 myńnan astam jábirlenýshi bar. Mundai qylmystyq isterdi júzege asyrý úshin alaiaqtar biryńǵai tranzaktsiialardy birneshe ret ótkizip baryp, joq bolady. Kúmán týdyratyn osyndai belsendilikti ýaqytyly anyqtaǵan jaǵdaida kóptegen adamdardy shalys basýdan saqtap, alaiaqtardy jazalaýǵa bolar edi. Qaita qurylǵan Qarjylyq monitoring agenttigi de bul isten qalys qalmaýy kerek. Bul jerde qarjy monitoringiniń aqparattyq resýrstaryn paidalanýǵa bolady. Sondyqtan osy saladaǵy qylmystyń aldyn alý úshin olarmen tolyqqandy yntymaqtastyq ornatqan jón. Jalpy, prokýratýra mundai máselelerde barynsha belsendi, bastamashy bolýy tiis, – dedi Prezident.
Memleket basshysy quqyq qorǵaý qurylymdarynyń is-qimyldaryn úilestirýdi jolǵa qoiýdy tapsyrdy.
– Ókilettilikterdi bir-birinen alý, árkimniń kórpeni ózine tartýy – úlken qatelik. Eshkimniń óz quzyretinen airylǵysy kelmeitini túsinikti. Biraq máseleniń tórkininde jeke ambitsiialar men mekemeniń múddeleri emes, barsha qoǵam men memlekettiń múddesi turýy tiis. Osyǵan bailanysty Úilestirý keńesiniń qyzmetin qaita jasaqtaý qajet. Onyń mindeti ishki ister organdaryndaǵy, qarjy monitoringi men sybailas jemqorlyqqa qarsy kúres qyzmetindegi reformalardy úilestirý, barlyq quqyq qorǵaý júiesiniń qyzmetin jaqsartýdyń jańa tásilderin izdestirý, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Memleket basshysy baqylaýshy organdardyń qyzmetkerlerine «Halyq únine qulaq asatyn memleket» tujyrymdamasyn iske asyrýdyń mańyzdylyǵy týraly aitty. Onda azamattardyń ótinishterimen jumys isteýge úlken mán berilgenin eskertti.
– Prokýratýra organdaryna jyl saiyn turǵyndardan óte kóp aryz-shaǵym kelip túsedi. Sońǵy úsh jyldyń ishinde 650 myńǵa jýyq shaǵym berilgen. Árbir aryzdyń artynda adam taǵdyry, ondaǵan, tipti júzdegen adamnyń múddesi tur, – dedi Prezident.
Qasym-Jomart Toqaev azamattardyń shaǵymdaryna naqty ári túsinikti jaýap berý qajet ekenin atap ótti.
Memleket basshysy prokýratýra qyzmetiniń mańyzdy baǵytynyń biri retinde yqtimal áleýmettik narazylyq oshaqtarymen tiimdi jumys júrgizý ekenin aitty.
Prezident baqylaýshy organ túrli áleýmettik qaqtyǵystardyń destrýktivti áleýetin tómendetý úshin aldyn-alý sharalaryn qabyldaýy kerek, sondai-aq, ýaqytyly tólenbeitin jalaqylardy, zańsyz qysqartýlardy jáne eńbek qatynastaryndaǵy basqa da jaǵymsyz áreketterdi der kezinde anyqtap, jolyn kesýi kerek dep sanaidy. Qasym-Jomart Toqaevtyń aitýynsha, prokýratýranyń bul baǵyttaǵy jumystarynyń nátijeleri jaman emes.
– Ótken jyldyń ózinde ǵana sizderdiń nátijeli jumystaryńyzdyń arqasynda 29 myń qyzmetkerdiń jalaqydan qaryz bolǵan 2,7 milliard teńge qarjysy tólendi. Bul jumysty jalǵastyrý kerek. Ásirese, keibir kásiporyndarda shielenistiń órshýi baiqalady. Mundai máselelerde aimaqtaǵy prokýrorlar naqty pozitsiia ustanyp, belsendi áreketterge barýy tiis. Ár is boiynsha ońtaily sheshim shyǵaryp, zań ústemdigine qol jetkizý qajet. Meniń tapsyrmam boiynsha qazir ákimder osy máselemen ainalysyp jatyr. Bul jumysqa prokýratýra da aralasýy tiis, – dedi Memleket basshysy.
Prezident óz sózinde karantin sharalaryn qamtamasyz etý jáne memleket múddelerin qorǵaý kezinde zańdylyqty saqtaýdyń mańyzdylyǵyna da mán berdi. Memleket basshysy politsiia men sanitarlyq qyzmet tarapynan olqylyqtar jiberiletin bolsa, ondai jaǵdaida prokýratýraǵa birden qajetti sharalar qabyldaýdy tapsyrdy. Odan bólek Qasym-Jomart Toqaev qarjy salasyndaǵy túrli alaiaqtyq áreketterdiń aldyn alý qajettigin atap ótti.
– Qazirgi kezeńde biz ekonomikadaǵy jaǵymsyz úderisterdi joiýǵa kúsh salyp jatyrmyz. Osyǵan bailanysty keide Ulttyq qordyń qarjysyn jumsaýǵa týra keledi. Sondyqtan bul qarajattyń zańdy jáne oryndy igerilýi airyqsha mańyzdy. Ásirese, memlekettik áleýmettik baǵdarlamalar men daǵdarysqa qarsy sharalarǵa bólingen qarjyǵa erekshe nazar aýdarý kerek. Sondai-aq jalaqy, zeinetaqy jáne járdemaqy tóleý máselelerin árdaiym baqylaýda ustaý qajet. Biýdjetten bólingen ár teńge maqsatqa sai jumsalyp, qoǵamǵa paida ákelýge tiis, – dedi Prezident.
Prokýratýra qyzmetkerleriniń kásibi biliktiligin arttyrý – basym baǵyttardyń biri. Memleket basshysynyń pikirinshe, prokýrorlarǵa qoiylatyn talaptar árdaiym joǵary bolýy tiis. Budan bylai jumysqa alý kezinde alǵashqy daiyndyqtan ótý qajet jáne ony qamtamasyz etýde Quqyq qorǵaý organdarynyń akademiiasy erekshe ról atqarýy kerek.
Sonymen qatar Qasym-Jomart Toqaev quqyq qorǵaý qyzmetin tehnologiialyq turǵydan jańartý qajettigi, onyń ishinde, quqyq buzýshylyqty ýaqytyly anyqtaý jáne onyń aldyn alý úshin jasandy intellektini paidalaný týraly aitty. Prezident Quqyqtyq statistika jáne arnaiy esep komitetiniń múmkindikterin atap ótip, onyń áleýetin odan ári damytýdy tapsyrdy.
Memleket basshysy sózin qorytyndylai kele, zańdylyq pen quqyqtyq tártip el bolashaǵynyń myqty irgetasy ekenin atap ótti.
Jiynda Bas prokýror Ǵizat Nurdáýletov sóz sóilep, Prezident tapsyrmalarynyń oryndalýy, eldegi zańdylyq pen quqyqtyq tártiptiń ahýaly, azamattardyń konstitýtsiialyq quqyqtaryn qorǵaý jóninde qabyldanyp jatqan sharalar týraly baiandady.
