2004 jyly jalaýyn jelbiretken Afiny olimpiadasy kóptiń jadynan shyǵa qoimady. Sol jolǵy jazǵy olimpiada oiyndarynda sportshylarymyz birneshe kúmis pen qolany ielengenimen, altyn oljalai almai pushaiman bolǵan. Tek olimpiada oiyndarynyń sońǵy sátinde boksshy Baqtiiar Artaev finalda kýbalyq Lorentso Aragondy jeńip, qazaq eline arman bolǵan altyndy syilap edi.
Onymen de shektelmei, áigili vel Barker kýbogyn da qanjyǵasyna bailap qýantqan. Baqtiiar 2008 jyly Beijiń dodasyna da qatysqanymen, joly bolmady. Biraq, Qazaqstan onyń Afinydaǵy erligin máńgi esterinde saqtap, únemi aityp otyrady. Sol sebepti de ol qazaq eliniń tarihynda esimi altyn áriptermen jazylatyn dańqty batyrǵa ainaldy. Sporttan qol úzgennen keiin de Baqtiiar kóptiń nazarynan tysqary ketpesten, memlekettik qyzmetke aralasty. Sheneýnik bolǵan sátinde de burynǵy boksshy óziniń bilikti maman ekenin baiqatyp úlgergen. Biraz ýaqyt Jambyl oblysynda mártebeli qyzmetterdi atqarǵan soń, oǵan «Astana» prezidenttik klýbynyń basshylyǵynyń senip tapsyrylýy da beker emes edi. Alaida birshama ýaqyt bul klýbty basqarǵan soń Baqtiiar Ulybritaniia eline bilim alýǵa attandy. Aǵylshyn tilin úirenip, zamanǵa sai basqarýshylyq qasiettiń zamanýi úlgilerin óz boiyna sińirýge umtyldy. «Talantty jan barlyq jaǵynan da talantty» degen uǵymdy dáleldeýge umtylǵany osy qadamynan da anyq baiqalady. Osy rette elge kelip, qazaq sportynyń jái-kúii úshin janushyra eńbek etip júrgen sportshydan suhbat alýdyń da sáti túsken edi.
Baqtiiar, Ulybritaniiada bilim alyp kelgennen keiin qazirgi tańda «Tarlan batyrlar» dep atalatyn mekemeni basqaryp otyr ekensiz. Alǵan bilim men qazirgi qyzmetińizdi qalai ushtastyryp jatyrsyz?
- Dziýdo, erkin kúres, boks, taekvondo, aýyr atletika degen sport túrleri boiynsha balalardy jattyqtyrýǵa basa nazar aýdaramyz. Ári bul mekeme memleket tarapynan da qarjylandyrylmaidy. Iaǵni, ózin-ózi asyrap otyrǵan jaýapkershiligi shekteýli seriktestik. Bul men úshin qyzmet turǵysynan jańa orta bolǵanymen, osyǵan deiingi atqarǵan jumystaryma uqsas. Eń jaqsysy, siz basynda atap ótkendei ózimniń shetelde bitirip kelgen bilimime jaqyn. Iaǵni, menedjerlik salada ózimdi synap kórýge múmkindik týyp otyr. Osyǵan deiin de iri memlekettik qurylymdarda, oblystyq basqarmalarda qyzmetter atqaryp, biraz tájiribe jinadym. Angliiada alǵan bilimimniń de bereri óz aldyna bir tóbe. Sondyqtan, bul mekemeniń jumysy eshqandai da turalap qalmaidy, kerisinshe sportqa qyzyqqan jas býynnyń tynysyn ashyp, qyzyǵýshylyǵyn arttyra túsedi dep oilaimyn. Biz tek úkimetten sýbsidiia alamyz. Qazirgi tańda elimizdiń ár túkpirinde bólimderimiz ashylyp, aiasy keńeiip jatyr. Eń bastysy bizdiń ortalyqtarda balalar tegin bilim alyp, aqsha tólemei-aq, sportpen erkin jattyǵa alady. Bul Qazaqstannyń keleshegi sanalatyn jas býynǵa kórsetilip otyrǵan úlken qoldaý, tamasha múmkindik dep aita alamyn.
Sizdi birer márte respýblikalyq arnalardyń efirinen de baiqap qaldyq...?
- Iá, Kazsport arnasy usynys jasaǵannan keiin otandasymyz ári baýyrymyz Gennadii Golovkinniń birqatar jekpe-jegine kommentatorlyq jasadym. Bul jumys ózime de unaidy. Jalpy, qarap otyrsańyz, kásibi sportshylar suhbat bergende de, sóilegende de alańdaǵy sportshylardyń jái-kúiin tereń túsinip turady ǵoi. Sol turǵydan alǵanda burynǵy sportshylardyń sport kommentatory bolýyn óz basym qoldaimyn. Teledidar aldyndaǵy kórermender ártúrli pikir aityp, edel-jedel oiǵa berilip jatqanymen de, bizge neniń aq, neniń qara ekeni kórinip turady. Ásirese, Genanyń kezdesýlerinde onyń qalai qimyldap jatqanyn, qandai kóńil-kúide turǵanyn, qandai taktikany júzege asyrýy múmkin ekenin baiqap turamyn. Maǵan bul qiyndyq týdyrmaidy. Endi, jalpy elimizde osy salany, iaǵni, kásibi sportshylardy kommentator etip qalyptastyrý jolǵa qoiylsa, onda kórermenniń qulaq quryshy qanar edi dep oilaimyn.
Ózińiz sportpen qosh aitysqanyńyzǵa biraz ýaqyt bolsa da, qazirgi ulttyq quramany, onyń ishinde ásirese ózińiz judyryqtasqan 69 kelidegi oǵlandardy jii qadaǵalap turatyn shyǵarsyz?
- Álbette. Ulttyq quramanyń ár qadamyn qalt jibermei qarap, boksshylarymyzǵa jankúier bolyp otyrýǵa, kezdesken jerde aqyl-oiymdy aityp turýǵa eshqashan aianyp qalǵan emespin. Men ózim boksty 25 jasymdy, bylai aitqanda tym erte tastadym. Árine, ol meniń salaýatty túrde qabyldaǵan sheshimim bolǵandyqtan, oǵan esh ókinbeimin. Esesine ózimdi jańa qyrymnan baiqap, tájiribemdi jetildirýdemin. Eń basty maqsatymyz – el sportynyń damýyna úles qosý dep túsinetin bolsaq, onda meniń armanym belgili bir deńgeide oryndalyp jatyr deýge bolatyn shyǵar. Biraq, báribir sharshy alańdaǵy jekpe-jekterdi keide ańsap ketesiń. Osydan 5-6 jyl buryn boksqa qaita oralyp, taǵy biraz biikke jetsem be eken degen oi kelip, jattyǵýdy bastap ta kórgenmin. Biraq, ainalama qarasam meniń salmaǵymdy atoi salatyn ulandar ósip kele jatyr eken. Sondyqtan olardyń jolyn jappaiyn dep, qaita raiymnan qaittym. Degenmen, ras ásirese ózime ystyq kórinetin 69 keli salmaqtaǵylardy baqylap turamyn. Qazir endi Daniiar ulttyq quramadan ketkennen keiin bul salmaqqa básekelester kóbeidi. Abylaihan Júsipov bar. Óte tamasha, talantty boksshy. Sondai-aq, jasóspirimder arasynda tamasha jetistikterge jetip júrgen Sadriddin Ahmedovti de esepten shyǵarýǵa bolmas. Anaý «Astana arlandary» qataryndaǵy Aslanbek te kez kelgen sátte myqtylyǵyn tanyta alatyn jigit. Sondyqtan, quramanyń bas bapkeri Myrzaǵali aǵamyz tańdap, iriktep laiyqty sportshyny bekitedi dep oilaimyn. Alda endi kúzde bolatyn álem chempionaty bar, odan keiin de biraz týrnir kútip tur. Áli Tokio olimpiadasyna deiin ýaqyt molshylyq. Sol sebepti naǵyz shyn myqty osy salmaqtyń qojasyna ainalsa qýanyshty bolar edim. Óitkeni, bul qansha degenmen «qazaqtyń salmaǵy» ǵoi.
Osyǵan deiin birqatar qyzmet atqardyńyz ǵoi. Qazir de sport salasyna jaqyn júrsiz. Keleshekte sizdi qandai minberden kórip qalýymyz múmkin?
- Endi ne bolsa da buiyrǵany bolady ǵoi, dese de ózim memlekettik iri qyzmetterdiń birine barǵym keledi. Bul rette men bilikti ańsaǵandyqtan emes, sol bilikke qol jetkizý arqyly qazaq sportyna qaiyrly bir áreket jasasam deimin. Óitkeni, áli de bolsa bizdiń sportta qordalanǵan, sheshimin tappaǵan sharýa jeterlik. Mysaly, birneshe ai buryn ózimniń dosym, olimpiada chempiony Serik Sápiev májiliske baryp depýtat boldy. Sol mandaty arqyly ol da birqatar máseleniń sheshilýine muryndyq bolatyn shyǵar. Bile bilgenge bul tamasha múmkindik qoi. Biraq, meniń osy depýtattyqqa esh qyzyǵýshylyǵym joq eken. Onyń ornyna maǵan salsa ministrlik sekildi quzyrly organda eńbek etip, paidamdy tigizgen artyǵyraq.
Bos ýaqytyńyzda nemen ainalysasyz, ne nársege ýaqyt bólesiz?
- Shynyn aitqanda bos ýaqyt degen kóp bola bermeidi. Ózim jaqsy aralasatyn dostarymmen de anda-sanda bir kezdesemin. Kóbinese jumys, otbasy dep júrip biraz nársege kóńil aýdarmai qalyp jatamyz. Degenmende arasynda áiteýir ýaqyt taýyp, igi isterge qol ushymdy tigizgendi jón sanaimyn. Mysaly, qaiyrymdylyq sharalaryna. Sońǵy kezderi tserebraldy sal aýrýyna shaldyqqan balalarǵa jii nazar aýdaryp, kómektesýge tyrysyp júrmin. Solai týǵanyna olar kináli emes ǵoi. Olardyń qorshaǵan ortaǵa sai beiimdelip, ómir barysyn taýyp ketýine qolymyzdan kelgenshe yqpal etýimiz kerek dep sanaimyn. Biraz ýaqyt buryn Astanadaǵy sondai ortalyqtardyń birine bas suǵyp, balalardyń qal-jaǵdaiyn bilip te qaittym. Múmkindik bolsa solar úshin uiymdastyrylatyn túrli sharalarǵa, marafondarǵa da qatysý kerek dep otyrmyn. Jáne múmkindigi bar qazaqstandyqtardy sondai igi sharalarǵa atsalysýǵa shaqyrar edim. Qarap otyrsań, olardyń múmkindigi tym shekteýli bolǵanyna qaramastan ómirge qushtarlyq tanytyp jatady. Al onyń qasynda shúkir bizdiń on eki múshemiz saý ǵoi. Sondyqtan keibir jaǵdaida basymyzdy salbyratyp, qolymyzdan kelmeidi deýimiz uiat dep sanaimyn. Odan bólek ýaqytymdy otbasym men baýyrlaryma arnaimyn. Tórt balam bar. Úlkenim Álinurdyń sportqa beiimdiligi bar ekenin baiqap júrmin. Biraq, ázirge naqty qai sporttyń túrin tańdaitynyn sheshken joq. Qalai bolǵan kúnde de tańdaýdy onyń óziniń erkine salatynym anyq. Ázirge barlyq sportty baiqap, ózine qolailysyn shamalap júrgen jaiy bar. Al jeke basym qyzmetten qolymdy bosatyp, fitnes zaldaryna jii baramyn. Ózim ter shyǵarmasa júre almaityn adammyn. Temir kóterip, jattyǵý jasap, salaýatty ómir saltyn ustanǵandy jón kóremin.
