Qazaqstan prezidenti ákimshiligi jetekshisiniń orynbasary Baǵlan Mailybaevtyń tutqyndalýy qazirgi nomenklatýraǵa tán jolmen tez órlep kele jatqan jas sheneýniktiń qyzmet mansabyn úzip tastady.
40 jastaǵy Baǵlan Mailybaevtyń ómirbaianynda onyń jastyǵyna qaramastan túrli laýazymdy qyzmetterge taǵaiyndalyp, talai asýǵa shyqqan jetistikteri jeterlik. Ol 23 jasynda saiasi ǵylym kandidaty, 27 jasynda - zań ǵylymy doktory atanǵan. Osy jasynda elde orys tilinde shyǵatyn bas basylym - "Kazahstanskaia pravda" gazetin basqaryp, kóp jyldyq tarihy bar basylymnyń alǵashqy qazaq basshysyna ainalǵan. 29 jasynda Qazaqstan prezidenti baspasóz qyzmetiniń jetekshiligine taǵaiyndalyp, ózine deiin osy qyzmetti atqarǵandardyń ishindegi eń jasy boldy. 33 jasynda mádeniet jáne aqparat ministrligine qarasty aqparat jáne muraǵattar komitetiniń tóraǵasy, al eki aidan keiin mádeniet jáne aqparat vitse-ministri bolyp taǵaiyndalǵan.
Mailybaevtyń qyzmet mansaby tez órlep, saiasi sahnanyń shyńy – Aqordaǵa jetti. Kei qyzmette 1-1,5 jyl, al keide tipti alty ai ǵana "bógelgen" kezderi boldy, keiingi jyldary bul qubylys ómirbaianynda jyl saiyn jańa qyzmeti kórsetilgen joǵary laýazymdy jas memlekettik qyzmetshilerge tán sipat alǵan edi. Mailybaev tek sońǵy – prezident ákimshiligi jetekshisiniń orynbasary qyzmetinde ǵana bes jarym jyl "kidirip qaldy".
ÁKESI TAŃDAǴAN MAMANDYQ
Jambyl oblysynda orta mektepti bitirgennen keiin Baǵlan Mailybaev Almatydaǵy qazaq memlekettik ýniversitetiniń jýrnalistika fakýltetine oqýǵa túsken.
Ákesi Asaýbai Mailybaev biylǵy qańtardyń 13-i kúni Jambyl oblystyq "Znamia trýda" gazetinde jariialanǵan "Narodnyi depýtat" ("Halyq depýtaty") degen maqalada: "Ashyǵyn aitaiyn, balalaryma mamandyqty ózim tańdadym. Áke bolǵandyqtan, olardyń qyzyǵatyn salasy qandai ekenin, nege umtylatynyn baiqaimyn ǵoi. Munyń aiqyn mysaly - úlken ulym Baǵlan. Ol 7-8 synyptarda oqyp júrgen kezinde jýrnalistikamen áýestene bastady. Ol kezde biz Jýalyda turǵanbyz. Aýdandyq gazetke materialdar jazyp júrip, shtattan tys tilshisine ainaldy. Onyń bolashaǵy jýrnalistikada ekeni baiqaldy. Álbette, muny qoldap, jýrnalistika fakýltetine barýǵa keńes berdim" dep eske alǵan.
2017 jylǵy qańtardyń 13-i Jambyl oblysyndaǵy "Znamia trýda" gazetinde jariialanǵan "Narodnyi depýtat" maqalasy.
Maqala Baǵlannyń ákesi, Jambyl oblystyq máslihatynyń tórt shaqyrylymynyń depýtaty, aimaqtyń belgili kásipkeri Asaýbai Mailybaevtyń 70 jyldyq mereitoiyna arnalǵan. Ákesiniń týǵan kúni - gazettiń álgi sany shyqqan 2017 jylǵy qańtardyń 13-i kúni Astanada onyń ulynyń qyzmet manbasy kenetten úzilip qaldy. Áke maqtanyshy laýazymdy qyzmetinen bosatylyp, qylmystyq kodekstiń 185-babynda ("Memlekettik qupiiany zańsyz jinaý, taratý jáne jariia etý") qarastyrylǵan qylmys jasaǵan degen kúdikpen tutqyndaldy.
Asaýbai Mailybaevtyń «Ult. Urpaq. Ulaǵat» kitabynyń muqabasy.
Aitpaqshy, Asaýbai Mailybaev "Ult. Urpaq. Ulaǵat" degen estelikter kitabynda "Iá, kemshilikter jaily aitý kerek. Nazarǵa ilinbei qalǵan ári qupiia jasalǵan jaǵymsyz áreketterdi ashý kerek" dep jazǵan edi.
Asaýbai Mailybaevtyń bes balasy bar. Baǵlannyń bir inisi Erhan Mailybaev Jambyl oblysynda transport prokýrory qyzmetinde. Taǵy bir inisi Erjan - diplomat, Qazaqstan syrtqy ister ministrligi qurylymynda jumys isteidi. Qaryndasy Baǵdat – Taraz qalalyq máslihaty depýtaty, meiramhana ustaidy.
MAILYBAEVTYŃ QOLDAÝShYSY BOLǴAN BA?
Qazaq memlekettik ýniversitetin támamdaǵan soń Baǵlan Mailybaev Resei federatsiiasy prezidenti janyndaǵy Resei memlekettik qyzmet akademiiasyna aspirantýraǵa túsip, ony bitirgennen keiin Qazaqstan ǵylym akademiiasynyń memleket jáne quqyq institýtynda eńbek jolyn bastaǵan.
Odan keiin onyń kqyzmet mansabynyń kúrt órleýin qazir prezidenttik "Nur Otan" partiiasy tóraǵasynyń birinshi orynbasary, al 1990 jyldardyń ortasynda iri baspanyń quryltaishysy ǵana bolǵan Muhtar Qul-Muhammedpen bailanystyrady. 2001 jyly Qul-Muhammed mádeniet ministri bolyp taǵaiyndalǵan. Mailybaevtyń saiasi Olimpti baǵyndyrýy da osy ministrlikten bastalady. Qul-Muhammed te prezidenttiń baspasóz hatshysy jáne Qazaqstan prezidenti ákimshiligi jetekshisiniń orynbasary bolǵan. Keiin Mailybaev ta onyń izin qýyp, dańǵyl jolymen júrdi. Ákimshilik ortalardaǵy kei baqylaýshylar "Baǵlan ekeýiniń týystyǵy bar, Qul-Muhammed onyń naǵashysy" dep málimdeidi. Dál sol sebepti ony jetelep, qyzmette órleýine kómektesken dep topshylaidy. Al sarai intrigalarynan jaqsy habardar ózgeler "ekeýiniń ortasynda týystyq bailanys joq, bul jerde Baǵlannyń ákesiniń áleýmettik kapitaly ról atqarǵan tárizdi" deidi.
Baǵlan Mailybaev Olimpten tym tómenge qulady, bul onyń qyzmet mansaby kúrt órlegen jyldary kóbeitip alǵan qarsylastary men dushpandarynyń mysqylyna, tipti tabalaýyna ulasty. Ile-shala Facebook áleýmettik jelisinde Baǵlan Mailybaevty aiyptaǵan postar shyǵyp, kei saittarda oǵan qarsy qara piar janrynda jazylǵan maqalalar da jariialandy.
Baǵlan Mailybaev basqarǵan kezdegi "Kazahstanskaia pravda" gazetiniń shyǵys derekteri.
Aitpaqshy, Baǵlan Mailybaev pen onyń isi boiynsha ustalǵan "Nur Otan" partiiasynyń fýnktsioner músheleriniń qamalýyna qatysty Qul-Muhammed ashyq pikir bildirgen joq. Olardy prezidenttik partiiadan shyǵara ma? Aiyptalǵan partiia múshelerine qatysty qandai sharalar qoldanylýy múmkin? Olardy "Nur Otannan" syrttai shyǵara ma, álde partiia bul máseleni qaraýdy sot sheshimine deiin qoia tura ma? Bul suraqtarǵa Qul-Muhammedtiń baspasóz hatshysy Aleksandr Aksiýtts bylai dep jaýap berdi:
- "Nur Otan" partiiasy Qazaqstan Respýblikasy zańyn buzdy degen kúdikke ilingen nemese aiyptalǵan múshelerine qatysty kinásizdik prezýmptsiiasy printsipin ustanady. Jasaǵan qylmysy úshin partiiadan sottyń aiyptaý úkimi zańdy kúshine engennen keiin shyǵarý jarǵymyzda qarastyrylǵan, - deidi ol.
Qul-Muhammedtiń baspasóz hatshysy Azattyqtyń "Baǵlan Mailybaev pen Muhtar Qul-Muhammedtiń týystyq jaqyndyǵy bar ma?" degen suraǵyna qatysty kommentarii bermedi. Buǵan qosa, "Mailybaevtyń qyzmette órleýine Qul-Muhammed kómektesti me jáne Mailybaev nelikten Qul-Muhammed jumys istep ketken mekeme, qurylymdarda qyzmetter atqardy? Bul kezdeisoqtyq pa, joq álde zańdylyq pa?" degen suraqtarǵa da jaýap bolmady.
"BREJNEV DÁÝIRINIŃ SOŃǴY KEZEŃI"
Prezidenttiń baspasóz hatshysy kezinde Baǵlan Mailybaev jýrnalisterge ashyq bolǵan joq. Ol BAQ-qa sirek suhbat beretin, áleýmettik jelilerde akkaýnttary bolǵan joq, buǵan qosa, baspasózge onyń jeke ómiri de belgisiz edi. Ol úilengen, eki balasy bar degen derek bar. Mailybaev beiresmi ortada BAQ ókilderimen múlde kezdespeitin, mundai jariia jiyndar ótkizgen emes.
Baspasózdegi sirek málimdemelerinde Baǵlan Mailybaev qazaqstandyq jýrnalisterdiń jumys stilin ózgertýdi usynyp, memlekettik BAQ-tardy "zaman kóshinen qalyp qoiǵany" úshin synaǵan.
2007-2014 jyldary KTK telearnasyn basqarǵan Arman Shýraevtyń pikirinshe, Mailybaevtyń tusynda elde "kerisinshe, prezidentke de, memleketke de jaqsy qyzmet ete alatyn kásibi jýrnalistika joiyldy". Shýraev Azattyqqa el prezidenti janynda júrgen adamnyń "memlekettik qupiiany jariia etti" degen aiyptaýǵa ilikkenin estigende jaǵasyn ustaǵanyn aitady.
- Astanany Nursultan qalasy dep ataý ideiasynyń, túsiniksiz ári eshkimge qajeti joq "patriottyq aktilerdiń" qaidan shyqqany endi aiqyn bolyp keledi. Munyń bári Brejnev biliginiń sońǵy kezeńin eske túsiredi. Parlamentimiz ne nársege ainalyp ketti? Mysaly, tirkeý týraly zań, jer kodeksine engizýge usynylǵan túzetýler tárizdi esýas zańdar shyǵyp jatqan parlamentke ainaldy. Narazy reaktsiia týdyratyn emes, halyqqa qajet sheshimder qabyldaý úshin ol jaqqa laiyqty adamdar sailanýy tiis. Biz, iaǵni jýrnalister ol jaqta Qaratai Turysov, Marat Ospanov, [Toqtar] Áýbákirov, [Amangeldi] Aitaly siiaqty depýtattar bolǵan kezde parlamentke qýana-qýana baratynbyz, - deidi ol.
Baǵlan Mailybaev basqaryp turǵan kezde "Kazahstanskaia pravda" gazetinde Nursultan Nazarbaev týraly jariialanǵan maqala. 6 shilde 2003 jyl.
Saiasattanýshy Talǵat Qalievtiń pikirinshe, prezidenttiń baspasóz hatshysy, al keiin eldiń ishki saiasatyna jetekshilik etip, prezident ákimshiligi basshysynyń orynbasary bolǵan kezde Baǵlan Mailybaev jeke oi-pikirleriniń nemese óresizdiginiń kesirinen kóptegen strategiialyq qatelik jibergen.
- Mailybaevtyń ideologiialyq maidandaǵy jumysynda aiqyn baiqalǵan sátsizdikter kóp boldy. Onyń basshylyǵy tusynda otandyq media-alań bútindei Resei yqpalyna tústi, bizdiń telearna, gazetterdiń reitingi túkke turǵysyz deńgeige deiin quldyrap ketti. Prezidentti shekten tys dáripteýden ózge kózge kóriner jumysy baiqalmady, bul prezidenttiń bedeline orasan zor nuqsan keltirdi ári qoǵamnyń narazylyǵyn týǵyzdy. Qoǵam ǵana emes, astana ataýyna qatysty prezidenttiń ózi de jaqtyrmaǵan ideiany da Mailybaevtyń usynǵanyna kúmánim joq, - deidi Talǵat Qaliev.
Ol Astanany Nursultan Nazarbaevtyń qurmetine ataý jaily sátsiz aiaqtalǵan kezekti bastama jaily aityp otyr. Ótken jyldyń aiaǵynda parlamenttiń kei depýtattary kótergen álgi ideia áleýmettik jelilerde narazy pikirlerge ulasqan, al jergilikti kei baqylaýshylar ideianyń sátsizdikke ushyraýyn bul "maidandy" tutastai quldyratqan "bas ideolog" Baǵlan Mailybaevtan kórgen.
Biraq bul pikirdi qostamaityndar da bar. Reseilik sarapshy, Máskeý memlekettik ýniversitetiniń postsovettik keńistiktegi qoǵamdyq-saiasi protsesterdi zertteý jónindegi aqparattyq-saraptama ortalyǵynyń bas direktory Sergei Rekedanyń jazýynsha, Mailybaev "qoǵamdyq sektordyń, media-ortanyń, saraptama toptarynyń alýan túrli ókilderimen ábden oilastyrylǵan jumysqa negizdelgen ózindik basqarý stilin qalyptastyra aldy".
Áýeli qańtardyń 13-i, iaǵni Mailybaev tutqyndalǵan kúni shyqqan, al keiin kei saittar qaitalap jariialaǵan "Qazaqstan-2017: ideologiia taǵy da nazarda" degen maqalasynda Sergei Rekeda onyń aldynda jumys istep ketkenderden Mailybaevtyń ózgesheligi sol, ol "qazirgi Qazaqstan qoǵamynyń ideologiialyq tuǵyryn qazaq halqynyń dańqty tarihy ǵana emes, eldiń bolashaqqa ustaǵan baǵyt-baǵdaryn anyqtaý arqyly da tabýǵa umtyldy" dep jazǵan.
Sergei Rekedanyń jazýynsha, bul jaǵynan alǵanda, "Máńgilik el" strategiiasyn quryp, "Biz, qazaqstandyqtar – birtutas halyqpyz! Bárimizge ortaq taǵdyr – Máńgilik elimiz, bizdiń abyroily ári uly Qazaqstan" degen patriottyq aktiniń qabyldanýy ideologiialyq blok tarapynan mańyzdy qadam boldy".
Onyń sózinshe, "Barshaǵa ortaq eńbek qoǵamy" tujyrymdamasy aiasynda ideialyq konstrýktsiialardy toptastyrýdy qalyptastyrýǵa, Qazaqstannyń halyqaralyq bastamalaryn usynyp, eýraziialyq integratsiia aiasynda el múddelerin qorǵaýǵa Baǵlan Mailybaev kúsh-jigerin salǵan. Reseilik saiasattanýshynyń jazýynsha, onyń saiasi tehnologiialyq tájiribesi de mol -Mailybaevtyń tusynda birneshe sailaý kampaniiasy barynsha sátti ótken.
Biraq Rekeda "kóptegen sebepterge bailanysty kei baǵdarlamalar men usynystar qoǵamdyq úlken pikirtalasqa arqaý bola almady jáne tolyq iske aspady" dep jazady. Ol Mailybaevtyń tájiribesi men kúsh-qýaty "san qily salalarda qajet bolýy múmkin" deidi. "Ákimshiliktiń ideologiialyq blogynda keiingi jyldary jinalǵan bul tájiribe osy joldy jalǵastyratyn basqarýshylardyń úlken tiregine ainala alady" deidi reseilik saiasattanýshy Sergei Rekeda.
Qazir Baǵlan Mailybaev Qazaqstan ulttyq qaýipsizdik komitetiniń Astanadaǵy tergeý abaqtysynda otyr. Ol "memlekettik qupiiany zańsyz jinaǵan, taratqan jáne jariia etken" dep aiyptalady. Mailybaevtyń isi - "qupiia" belgisi bar is. Prezident ákimshiligi ishki saiasat bólimi bastyǵynyń burynǵy orynbasary Nikolai Galihin de osyndai aiyppen Baǵlan Mailybaevpen birge ustalyp, qamaýǵa alynǵan.
Gúlbaný Ábenova, "Azattyq"
