Foto: strategy2050.kz
Búginde elimizde azamattyq memlekettik emes sektor qalyptasty, onyń quramyna saiasi partiialar, úkimettik emes uiymdar (ÚEU), kásipodaqtar, etnomádeni jáne dini birlestikter, táýelsiz BAQ jáne t.b. Bul ártúrli áleýmettik toptar men toptardyń múddelerin kórsetetin jetkilikti belsendi qoǵamdyq uiymdardyń jiyntyǵy. Resmi deńgeide memleket pen azamattyq qoǵam institýttarynyń ózara is-qimyly resmi saiasattyń negizgi baǵyttarynyń biri retinde tanylady, – dep habarlaidy Ult.kz.
Sarapshylardyń pikirinshe, qazirgi zamanǵy áleýmettik-saiasi ǵylymdarda «azamattyq qoǵam» uǵymynyń ózinde onyń naqty anyqtamasy men ólshem kriteriileri joq. Atap aitqanda, qoǵam damýynyń joǵary deńgeii týraly aityp otyrmyz, munda barlyq qatynastar men protsesterdiń negizgi sipaty men sýbektisi óz quqyqtarynyń, qajettilikteriniń, múddeleri men qundylyqtarynyń búkil júiesi bar adam bolyp tabylady.
«Qazaqstanda halyq arasynda inertsiialyq jáne paternaldyq kóńil-kúi basym. Birinshisi azamattardyń ártúrli deńgeidegi qoǵamdyq ómirge belsendi qatysýyna kedergi jasaidy, olar turatyn aýmaqtaǵy ártúrli máselelerdi birlesip sheshýden bastap, eldi basqarý protsesine qatysýǵa deiin aiaqtalady. Sońǵysy adamdardy óz ómiriniń barlyq derlik máselelerinde memleket pen onyń organdaryna táýeldi etedi, olardyń táýelsizdigin shekteidi.
Azamattyq qoǵam ózin-ózi uiymdastyrý men ózin-ózi retteý negizinde jáne tikelei memlekettiń baqylaýynsyz júzege asyrylatyn saiasi, ekonomikalyq, mádeni, etnikalyq, dini jáne basqa da qatynastardyń jiyntyǵy retinde anyqtalady. Alaida obektivti faktorlarǵa bailanysty qoǵamnyń ártúrli salalarynda memlekettiń úlken rólin moiyndaý kerek. Bul ásirese COVID-19 koronavirýstyq infektsiiasy tarala bastaǵan kezden bastap aiqyn kórindi, óitkeni bul protseske qarsy turý jáne halyqtyń ártúrli toptary men jeke bizneske qajetti kómek kórsetý úshin qajetti resýrstarǵa memleket ie», – deidi sarapshy Murat Qasteev.
Ózin-ózi uiymdastyrý men ózin-ózi retteýge keletin bolsaq, olar elimizdiń aýyldyq jerlerinde azdy-kópti jumys isteidi. Buǵan aýylda adamdardyń sanasy men minez-qulqynda ústemdik etetin ujymdyq printsipter jáne jergilikti turǵyndardyń birshama tyǵyz áleýmettik bailanystary kóp jaǵdaida yqpal etedi. Osyǵan bailanysty ártúrli qoǵamdyq mekemelerdiń qyzmeti, mysaly, jergilikti qoǵamdastyqtardyń jiyndary men jiyndary, aqsaqaldar keńesi jáne t.b.
Turǵyndary aýyl turǵyndarynan san jaǵynan basym (11 millionnan astam/7 millionnan astam adam) qalalarda halyqtyń atomizatsiialanýynyń joǵary deńgeii jáne individýaldyq mentalitettiń basymdyǵy baiqalady. Bul faktorlar, atap aitqanda, 2020 jyldyń basynan beri júrgizilip jatqan turǵyn úi qatynastary salasyndaǵy reformalardyń baiaý qarqynyna áser etedi. Áńgime kóppáterli úilerdiń turǵyndarynyń páter ieleri kooperativteriniń (KSK) ornyna jyljymaityn múlik ieleriniń birlestikteri (PI) nemese jai seriktestikter (PT) túrindegi basqarýdyń jańa nysandaryn qurýy týraly bolyp otyr.
Qasteevtiń pikirinshe, azamattyq qoǵam, ádette, qoǵamnyń ártúrli toptary men toptarynyń saiasi emes múddelerin bildiretin jáne júzege asyratyn jáne memleketten derbes áreket etetin qoǵamdyq uiymdar men birlestikterdiń jiyntyǵy retinde qarastyrylady. Bul kózqaras ÚEU azamattyq qoǵam qurylymynyń negizgi elementi jáne onyń institýttarynyń eń belsendi bóligi bolyp tabylatyn postkeńestik elderdiń barlyǵyna derlik tán. Olar kásiptik ereksheliktermen shektelmegen jáne memlekettik bilikke umtylmaityn kommertsiialyq emes qurylymdar. Ádette, bul sanatqa saiasi partiialar, qoǵamdyq-saiasi qozǵalystar, kásipodaqtar jáne etnomádeni uiymdar kirmeidi.
«Qazaqstandyq ÚEU aitarlyqtai keń áleýmettik mańyzdy fýnktsiialardy oryndaidy jáne olardyń kópshiliginiń qyzmeti neǵurlym naqty taqyryptyq jáne maqsatty (naqty maqsatty aýditoriiaǵa qatysty) baǵyttylyqqa ie. Osyǵan orai, olardyń jumysy barlyq derlik áleýmettik mańyzy bar salalardy qamtyp, qazaqstandyq qoǵam damýynyń túrli ózekti máseleleri men máselelerin sheshýge eleýli úles qosady. Qazaqstanda, basqa postkeńestik respýblikalardaǵy siiaqty, bul úrdis álemniń birqatar basqa elderine qaraǵanda kesh bolsa da, birshama belsendi túrde kórine bastady. Memleket bul protseste mańyzdy ról atqarady, qajetti saiasi, quqyqtyq jáne basqa da jaǵdailardy jasaidy jáne keńeitedi. Tiisti sharalar Qazaqstan Respýblikasy Prezidentiniń 2020 jylǵy 27 tamyzdaǵy Jarlyǵymen bekitilgen Qazaqstan Respýblikasynda azamattyq qoǵamdy damytý tujyrymdamasynda kórsetilgen. Ol azamattyq qoǵam men onyń institýttaryn damytý úshin qolaily jaǵdailar jasaýǵa, azamattyq belsendilikti qoldaýǵa jáne damytýǵa, azamattar men qoǵamdyq uiymdardyń sheshimder qabyldaý jáne memlekettik isterdi basqarý protsesine qatysý deńgeiin arttyrýǵa baǵyttalǵan», – deidi sarapshy M.Qasteev.
Aita keteiik, bul qujatty iske asyrý 2020-2030 jyldar aralyǵynda júzege asyrylady. Túpkilikti nátijeler azamattyq qoǵam institýttarynyń jumysyna jáne volonterlik qyzmetke, belsendi ÚEU men basqa da qoǵamdyq qurylymdarǵa qatysatyn azamattar sanynyń artýy, azamattyq sektorǵa berilgen memlekettik fýnktsiialar, tiisti uiymdardyń úlesin arttyrý bolady dep kútilýde.
