Óńirler boiynsha zeinetaqy jinaqtarynyń bir bóligin sheship alýdyń barlyq kóleminiń 62,5%-y Mańǵystaý oblysynyń, Almaty jáne Nur-Sultan qalalarynyń úlesine tiesili. Bul týraly Premer-Ministr A.Maminniń tóraǵalyǵymen ótken Úkimet otyrysynda QR Ulttyq bankiniń tóraǵasy Erbolat Dosaev málimdedi, otyrystyń kún tártibinde aǵymdaǵy jyldyń qańtar-aqpan ailaryndaǵy áleýmettik-ekonomikalyq damý qorytyndysy men respýblikalyq biýdjettiń atqarylýy talqylandy.
Biylǵy jylǵy aqpannyń qorytyndysy investorlardyń AQSh pen Eýropadaǵy memlekettik baǵaly qaǵazdar stavkasynan týyndaǵan alańdaýshylyqqa qaramastan, naryqtardaǵy jaǵdaidyń qolaily bolyp qalǵanyn kórsetti. Yntalandyrýshy fiskaldyq jáne monetarlyq sharalar nátijesinde álemdegi infliatsiia men infliatsiialyq kútýler jedeldei túsýde. AQSh-ta infliatsiia biylǵy jylǵy qańtarda 1,4%-ǵa jetip, 2020 jylǵy maýsymnan bastap birtindep ósýde. Sonymen birge, Eýroodaqta 2021 jyldyń basynda baǵanyń kúrt ósýi baiqalady, nátijesinde infliatsiia ótken jylǵy jeltoqsandaǵy 0,2%-dan biylǵy jylǵy qańtarda 1,2%-ǵa deiin ósti. Bul rette álem derjavalarynyń ortalyq bankteri qazirgi ýaqytta eńbek naryǵynyń jai-kúiin eskere otyryp, yntalandyrýshy saiasat baǵytyn rastaýda.
E. Dosaev atap ótkendei, mundai jaǵdailarda Qazaqstannyń negizgi saýda áriptesterin qosa alǵanda, damýshy elderdegi ortalyq bankter damyǵan elderdegi aqsha-kredit saiasatyn erte qalypqa keltirý jáne infliatsiialyq táýekelderdiń ósý múmkindigin eskere otyryp, beitarap aqsha-kredit saiasatyna yqtimal kóshýge daiyndala bastaýda. Osy jylǵy aqpanda Reseidegi infliatsiia 4% target kezinde 5,7%-ǵa jetti. AQSh-taǵy, Eýropadaǵy memlekettik obligatsiialar boiynsha paiyzdyq mólsherlemege qatysty qaýiptený jáne infliatsiialyq táýekelder álemdik qor alańdarynyń rekordtyq ósý qarqynyn baiaýlatty.
Naryqtardaǵy optimizm álemde koronavirýspen aýyrýdyń tómendeýin jáne álemde vaktsinatsiiany jalǵastyrýdyń áserimen qalyptasty. Osy oraida AQSh ekonomikasyn yntalandyrý sharalarynyń josparlanǵan toptamasy optimistik kóńil-kúidiń alańdaýshylyqtan basym bolýyna jáne biylǵy jylǵy aqpanda qor naryqtarynyń ósýin qoldaýǵa múmkindik berdi, alaida altynǵa baǵa belgileý tómendedi. Shekteý sharalaryn birtindep jeńildetý iskerlik belsendiliktiń jahandyq indeksiniń ósýine yqpal etýde, ol biylǵy jylǵy aqpanda kóbinese AQSh-taǵy servistik quramdas bólikterdiń 59,8-ge deiin, Eýroodaqta ónerkásiptik belsendiliktiń 57,9-ǵa deiin, Reseide 51,5-ke deiin jedeldeýi esebinen 52,3 tarmaqtan 53,2 tarmaqqa deiin ulǵaidy.
«Qazaqstanda iskerlik belsendilik indeksi negizinen qyzmet kórsetý sektorynda kórsetkishtiń jaqsarýy esebinen 48,4-ten 49,0-ge deiin azdap ósti. Qurylysta iskerlik belsendilik jańa tapsyrystar kóleminiń jáne eńbekpen qamtý deńgeiiniń tómendeýinen nasharlady, ónerkásipte de azdaǵan tómendeý baiqaldy. Biylǵy jylǵy aqpandaǵy jyldyq infliatsiia 7,4% deńgeiinde saqtaldy. Azyq-túlik infliatsiiasy baǵanyń jalpy ósýine eń kóp úles qosýyn jalǵastyrýda. Azyq-túlik taýarlary baǵasynyń jyldyq ósýi ishki naryqtaǵy shekteýli usynysqa, álemdik taýar naryqtaryndaǵy baǵalardyń jáne otandyq óndirýshiler baǵalarynyń ósýine bailanysty jekelegen taýar naryqtaryndaǵy teńgerimsizdiktiń saqtalýynan biylǵy jylǵy qańtardaǵy 11,4%-dan aqpandaǵy 11,6%-ǵa deiin jedeldedi», — dedi E. Dosaev.
Ótken ailarda baiqalǵan et jáne et ónimderi, nan-toqash ónimderi men jarmalar baǵalary ósýiniń baiaýlaýy biylǵy jylǵy aqpanda toqtatyldy. Azyq-túliktiń álemdik baǵasynyń ósýi qatarynan 9 aiǵa sozylyp, bul FAO azyq-túlik baǵalary indeksiniń kóp jyldyq maksimýmyna ákeldi. Infliatsiianyń azyq-túlikke jatpaityn jáne servistik quramdas bólikteriniń dinamikasy álsiz tutynýshylyq suranys aiasynda salystyrmaly túrde turaqty bolyp qalýda. Azyq-túlikke jatpaityn infliatsiia 5,3%-dan 5,2%-ǵa deiin, aqyly qyzmetter infliatsiiasy turǵyn úi-kommýnaldyq retteletin qyzmetterdiń jekelegen túrlerine tarifterdiń tómendeýi esebinen 4,1%-dan 3,9%-ǵa deiin baiaýlady. Jeke adamdarǵa qyzmet kórsetý jáne demalys qyzmetterine baǵalardyń ósýi jalǵasýda. Biylǵy jylǵy aqpanda halyqtyń infliatsiialyq kútýleri ózgergen joq, bul rette tamaq ónimderiniń jekelegen naryqtaryndaǵy teńgerimsizdikke turaqsyz jáne sezimtal kúide qala berdi.
Aldaǵy jylǵa arnalǵan infliatsiianyń sandyq baǵalaýy 6,7% qurady. Respondentterdiń arasynda belgisizdiktiń joǵary deńgeii saqtalýda – pikirterimge qatysqandardyń úshten bir bóliginen astamy óz kútýlerin baǵalaýǵa qinaldy. Biylǵy jylǵy aqpanda munai baǵasy OPEK+ elderiniń shikizat óndirýdi qysqartýy, AQSh-taǵy temperatýranyń óte tómen bolýy, álemde COVID-19 aýrýynyń tómendeýi nátijesinde jyldyq rekordtan asyp tústi. Bul biylǵy jylǵy aqpanda rekordtyq mánderge jetken Qazaqstannyń memlekettik baǵaly qaǵazdar naryǵyna sheteldik kapitaldyń ákelinýimen qatar respýblikalyq biýdjetke transfertter bólý sheńberinde Ulttyq qor aktivterin konvertatsiialaýmen, kvazimemlekettik sektor kompaniialarynyń eksporttyq valiýta túsiminiń bir bóligin satýymen, sondai-aq kompaniialardyń toqsandyq salyq tólemderimen biylǵy jylǵy aqpanda aiyrbastaý baǵamynyń bir AQSh dollary úshin 417,09 teńgege deiin 1,7%-ǵa nyǵaiýyna yqpal etti. Biylǵy jylǵy 10 naýryzda teńge baǵamy salyqtyq kezeńniń aiaqtalýy, sanktsiialyq ritorikanyń kúsheiýi saldarynan negizgi saýda áriptesi valiýtasynyń álsireýi aiasynda aidyń basynan beri 0,8%-ǵa álsirep, bir AQSh dollary úshin 420,58 teńgeni qurady.
«Biylǵy jyldyń basynan bastap nominaldyq quny boiynsha 484,7 mlrd teńge somasyna memlekettik baǵaly qaǵazdar ornalastyryldy. Satyp alýǵa jinalǵan ótinimder usynystyń jariialanǵan kóleminen 4,3 ese asyp tústi. Bul rette, memlekettik baǵaly qaǵazdar aýktsiondaryna naryqtyń qatysý úlesi 2020 jylǵy 32,7%-dan 100%-ǵa deiin boldy. Halyqaralyq investorlardyń memlekettik baǵaly qaǵazdarǵa investitsiialary biylǵy jylǵy aqpanda rekordtyq 700 mlrd teńgege jetti, onyń ishinde Qarjy ministrliginiń memlekettik baǵaly qaǵazdary 2020 jyldyń basyndaǵy 1 mlrd teńgeden 198 mlrd teńgege deiin ósti. Suranystyń ósýi nátijesinde memlekettik baǵaly qaǵazdardyń kiristiligi jyl basynan bastap búkil qisyq boiymen ortasha alǵanda 50 bazalyq tarmaqqa tómendedi», — dedi Ulttyq bank tóraǵasy.
Jergilikti jáne halyqaralyq investorlar tarapynan memlekettik baǵaly qaǵazdar aýktsiondaryna qatysýdyń ósýi tiimdi kiristilik qisyǵyn qalyptastyrýǵa, memlekettik baǵaly qaǵazdar naryǵyndaǵy ótimdilikti jaqsartýǵa jáne qaryz alý qunyn tómendetýge yqpal etedi. Ulttyq qordyń aktivteri bir aidyń ishindemyna sebepter boiynsha $70 mln-ǵa tómendep, biylǵy jylǵy aqpannyń sońynda $57,6 mlrd qurady: biylǵy jylǵy aqpanda 375 mlrd teńgege nemese $900 mln-ǵa nysanaly jáne kepildendirilgen transfertter bólý úshin $443 mln satyldy; Ulttyq qorǵa túsimder 164 mlrd teńgeni qurady, onyń ishinde valiýtalyq túsimder $255 mln nemese teńge balamasynda 106 mlrd boldy. MSCI World aktsiialar indeksiniń biylǵy jylǵy qańtardaǵy quldyraýdan keiin aqpanda 2,6%-ǵa ósýi Ulttyq qordyń oń investitsiialyq kirisine yqpal etti, ol bir aida $116 mln boldy. Altynvaliýta rezervteri altyn baǵasynyń qorǵanysh aktiv retinde altynǵa suranystyń tómendeýi aiasynda bir ýntsiia úshin 1853 dollardan 1765 dollarǵa deiin 5%-ǵa tómendeýi aiasynda altyn portfeliniń $1 mlrd tómendeýine bailanysty biylǵy jylǵy aqpanda $34,7 mlrd deiin $830 mln tómendedi. Erkin aiyrbastalatyn valiýtadaǵy aktivterdiń ósýi negizinen ekinshi deńgeidegi bankter qarajatynyń Ulttyq banktegi valiýtalyq shottarǵa $273 mln túsýi esebinen $178 mln qurady. $43 mln kólemindegi memlekettik boryshty tóleý jáne klientterdiń Ulttyq bank shottaryndaǵy qarajatynyń azaiýy ekinshi deńgeidegi bankter qarajatynyń túsý áserin ishinara teńestirdi.
«Jalpy halyqaralyq rezervter aqpanda $92,36 mlrd deiin $900 mln tómendedi. Biryńǵai jinaqtaýshy zeinetaqy qorynyń aktivteri halyqtyń qarajatty merziminen buryn alýyna bailanysty jyl basynan bastap 0,3 trln teńgege nemese 12,6 trln teńgege deiin 2,0%-ǵa tómendedi. Salymshylar engizgen zeinetaqy jarnalarynyń kólemi 191,7 mlrd teńgeni, zeinetaqy tólemderi – 60,1 mlrd teńgeni qurady», — dedi Erbolat Dosaev.
Biylǵy jyldyń basynan bastap eseptelgen investitsiialyq kiris mólsheri 222,9 mlrd teńge boldy. Biylǵy jyldyń alǵashqy eki aiynyń qorytyndysy boiynsha infliatsiia 1,3% bolǵan kezde 1,7% mólsherindegi kiristilik alyndy. Naqty kiristilik investitsiialyq qyzmet, sondai-aq zeinetaqy aktivterin naryqtyq jáne baǵamdyq qaita baǵalaý nátijesinde qamtamasyz etildi. Biylǵy jylǵy 9 naýryzdaǵy jaǵdai boiynsha salymshylardyń zeinetaqy jinaqtaryn merziminen buryn alýy úshin oryndalǵan ótinishteriniń sany 721,7 mlrd teńge somasyna 138,9 myń boldy. Azamattar alǵan jinaqtarynyń 99,7%-in turǵyn úi máselelerin sheshýge baǵyttaýǵa niettenýde. 402 azamattyń 936,3 mln teńge somasyna zeinetaqy jinaqtary 4 basqarýshy kompaniiaǵa senimgerlikpen basqarýǵa berildi.
Óńirler boiynsha Mańǵystaý oblysynyń, Almaty jáne Nur-Sultan qalalarynyń úlesine alýdyń barlyq kóleminiń 62,5%-y tiesili. Bank júiesindegi depozitter biylǵy jylǵy qańtarda 22,7 trln teńgege deiin 2,7%-ǵa, onyń ishinde ulttyq valiýtada – 3,0%-ǵa nemese 14,3 trln teńgege deiin 415,2 mlrd teńgege, shetel valiýtasynda – 2,1%-ǵa nemese 8,4 trln teńgege deiin 170,8 mlrd teńgege ulǵaidy. Depozitterdi dollarlandyrý deńgeii 2021 jylǵy qańtarda 37,1%-ǵa jetip, tómendeýdi jalǵastyrdy. Biylǵy jylǵy qańtarda ekonomikaǵa beriletin kreditter 14,6 trln teńgeni qurap, ótken jylǵy jeltoqsandaǵy deńgeide saqtaldy. Halyqtyń kredittik portfeliniń 1,0%-ǵa ósýi biznes kreditteri portfeliniń 1,4%-ǵa tómendeýin ótedi. Shaǵyn bizneske beriletin kreditter 0,9%-ǵa nemese 23,6 mlrd teńgege ulǵaidy.
«Halyqqa berilgen kreditter qurylymynda tutynýshylyq qaryzdar biylǵy jylǵy qańtarda 4,43 trln teńgege deiin 1%-ǵa, ipotekalyq qaryzdar 2,41 trln teńgege deiin 1,7%-ǵa ósti. Ekonomikanyń naqty sektoryna berilgen kredittik resýrstardyń quny ótken jylǵy qańtardaǵy 12,1%-ben salystyrǵanda 11,5%-ǵa deiin tómendedi», — dedi Ulttyq bank tóraǵasy.
Qazaqstan ekonomikasyn qoldaý úshin Memleket basshysynyń daǵdarysqa qarsy bastamalaryn iske asyrý jalǵasýda. 1. «Qarapaiym zattar ekonomikasy» baǵdarlamasy boiynsha biylǵy jylǵy 5 naýryzdaǵy jaǵdai boiynsha kásipkerlerden 1,1 trln teńgege 1 438 ótinim kelip tústi, onyń ishinde bankter 736,3 mlrd teńgege 905 ótinimdi maquldady, 572,9 mlrd teńge somasyna 838 qaryz berildi. 2. Kásipkerlik sýbektilerin jeńildikpen kreditteý baǵdarlamasy boiynsha aǵymdaǵy jylǵy 5 naýryzda kásipkerler 705,6 mlrd teńgege 2 772 ótinim berdi, onyń ishinde 553,0 mlrd teńgege 1 966 ótinim maquldandy.
primeminister.kz
