ٶڭٸرلەر بويىنشا زەينەتاقى جيناقتارىنىڭ بٸر بٶلٸگٸن شەشٸپ الۋدىڭ بارلىق كٶلەمٸنٸڭ 62,5%-ى ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ, الماتى جەنە نۇر-سۇلتان قالالارىنىڭ ٷلەسٸنە تيەسٸلٸ. بۇل تۋرالى پرەمەر-مينيستر ا.ماميننٸڭ تٶراعالىعىمەن ٶتكەن ٷكٸمەت وتىرىسىندا قر ۇلتتىق بانكٸنٸڭ تٶراعاسى ەربولات دوساەۆ مەلٸمدەدٸ, وتىرىستىڭ كٷن تەرتٸبٸندە اعىمداعى جىلدىڭ قاڭتار-اقپان ايلارىنداعى ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق دامۋ قورىتىندىسى مەن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتٸڭ اتقارىلۋى تالقىلاندى.
بيىلعى جىلعى اقپاننىڭ قورىتىندىسى ينۆەستورلاردىڭ اقش پەن ەۋروپاداعى مەملەكەتتٸك باعالى قاعازدار ستاۆكاسىنان تۋىنداعان الاڭداۋشىلىققا قاراماستان, نارىقتارداعى جاعدايدىڭ قولايلى بولىپ قالعانىن كٶرسەتتٸ. ىنتالاندىرۋشى فيسكالدىق جەنە مونەتارلىق شارالار نەتيجەسٸندە ەلەمدەگٸ ينفلياتسييا مەن ينفلياتسييالىق كٷتۋلەر جەدەلدەي تٷسۋدە. اقش-تا ينفلياتسييا بيىلعى جىلعى قاڭتاردا 1,4%-عا جەتٸپ, 2020 جىلعى ماۋسىمنان باستاپ بٸرتٸندەپ ٶسۋدە. سونىمەن بٸرگە, ەۋرووداقتا 2021 جىلدىڭ باسىندا باعانىڭ كٷرت ٶسۋٸ بايقالادى, نەتيجەسٸندە ينفلياتسييا ٶتكەن جىلعى جەلتوقسانداعى 0,2%-دان بيىلعى جىلعى قاڭتاردا 1,2%-عا دەيٸن ٶستٸ. بۇل رەتتە ەلەم دەرجاۆالارىنىڭ ورتالىق بانكتەرٸ قازٸرگٸ ۋاقىتتا ەڭبەك نارىعىنىڭ جاي-كٷيٸن ەسكەرە وتىرىپ, ىنتالاندىرۋشى ساياسات باعىتىن راستاۋدا.
ە. دوساەۆ اتاپ ٶتكەندەي, مۇنداي جاعدايلاردا قازاقستاننىڭ نەگٸزگٸ ساۋدا ەرٸپتەستەرٸن قوسا العاندا, دامۋشى ەلدەردەگٸ ورتالىق بانكتەر دامىعان ەلدەردەگٸ اقشا-كرەديت ساياساتىن ەرتە قالىپقا كەلتٸرۋ جەنە ينفلياتسييالىق تەۋەكەلدەردٸڭ ٶسۋ مٷمكٸندٸگٸن ەسكەرە وتىرىپ, بەيتاراپ اقشا-كرەديت ساياساتىنا ىقتيمال كٶشۋگە دايىندالا باستاۋدا. وسى جىلعى اقپاندا رەسەيدەگٸ ينفلياتسييا 4% تارگەت كەزٸندە 5,7%-عا جەتتٸ. اقش-تاعى, ەۋروپاداعى مەملەكەتتٸك وبليگاتسييالار بويىنشا پايىزدىق مٶلشەرلەمەگە قاتىستى قاۋٸپتەنۋ جەنە ينفلياتسييالىق تەۋەكەلدەر ەلەمدٸك قور الاڭدارىنىڭ رەكوردتىق ٶسۋ قارقىنىن باياۋلاتتى.
نارىقتارداعى وپتيميزم ەلەمدە كوروناۆيرۋسپەن اۋىرۋدىڭ تٶمەندەۋٸن جەنە ەلەمدە ۆاكتسيناتسييانى جالعاستىرۋدىڭ ەسەرٸمەن قالىپتاستى. وسى ورايدا اقش ەكونوميكاسىن ىنتالاندىرۋ شارالارىنىڭ جوسپارلانعان توپتاماسى وپتيميستٸك كٶڭٸل-كٷيدٸڭ الاڭداۋشىلىقتان باسىم بولۋىنا جەنە بيىلعى جىلعى اقپاندا قور نارىقتارىنىڭ ٶسۋٸن قولداۋعا مٷمكٸندٸك بەردٸ, الايدا التىنعا باعا بەلگٸلەۋ تٶمەندەدٸ. شەكتەۋ شارالارىن بٸرتٸندەپ جەڭٸلدەتۋ ٸسكەرلٸك بەلسەندٸلٸكتٸڭ جاھاندىق يندەكسٸنٸڭ ٶسۋٸنە ىقپال ەتۋدە, ول بيىلعى جىلعى اقپاندا كٶبٸنەسە اقش-تاعى سەرۆيستٸك قۇرامداس بٶلٸكتەردٸڭ 59,8-گە دەيٸن, ەۋرووداقتا ٶنەركەسٸپتٸك بەلسەندٸلٸكتٸڭ 57,9-عا دەيٸن, رەسەيدە 51,5-كە دەيٸن جەدەلدەۋٸ ەسەبٸنەن 52,3 تارماقتان 53,2 تارماققا دەيٸن ۇلعايدى.
«قازاقستاندا ٸسكەرلٸك بەلسەندٸلٸك يندەكسٸ نەگٸزٸنەن قىزمەت كٶرسەتۋ سەكتورىندا كٶرسەتكٸشتٸڭ جاقسارۋى ەسەبٸنەن 48,4-تەن 49,0-گە دەيٸن ازداپ ٶستٸ. قۇرىلىستا ٸسكەرلٸك بەلسەندٸلٸك جاڭا تاپسىرىستار كٶلەمٸنٸڭ جەنە ەڭبەكپەن قامتۋ دەڭگەيٸنٸڭ تٶمەندەۋٸنەن ناشارلادى, ٶنەركەسٸپتە دە ازداعان تٶمەندەۋ بايقالدى. بيىلعى جىلعى اقپانداعى جىلدىق ينفلياتسييا 7,4% دەڭگەيٸندە ساقتالدى. ازىق-تٷلٸك ينفلياتسيياسى باعانىڭ جالپى ٶسۋٸنە ەڭ كٶپ ٷلەس قوسۋىن جالعاستىرۋدا. ازىق-تٷلٸك تاۋارلارى باعاسىنىڭ جىلدىق ٶسۋٸ ٸشكٸ نارىقتاعى شەكتەۋلٸ ۇسىنىسقا, ەلەمدٸك تاۋار نارىقتارىنداعى باعالاردىڭ جەنە وتاندىق ٶندٸرۋشٸلەر باعالارىنىڭ ٶسۋٸنە بايلانىستى جەكەلەگەن تاۋار نارىقتارىنداعى تەڭگەرٸمسٸزدٸكتٸڭ ساقتالۋىنان بيىلعى جىلعى قاڭتارداعى 11,4%-دان اقپانداعى 11,6%-عا دەيٸن جەدەلدەدٸ», — دەدٸ ە. دوساەۆ.
ٶتكەن ايلاردا بايقالعان ەت جەنە ەت ٶنٸمدەرٸ, نان-توقاش ٶنٸمدەرٸ مەن جارمالار باعالارى ٶسۋٸنٸڭ باياۋلاۋى بيىلعى جىلعى اقپاندا توقتاتىلدى. ازىق-تٷلٸكتٸڭ ەلەمدٸك باعاسىنىڭ ٶسۋٸ قاتارىنان 9 ايعا سوزىلىپ, بۇل فاو ازىق-تٷلٸك باعالارى يندەكسٸنٸڭ كٶپ جىلدىق ماكسيمۋمىنا ەكەلدٸ. ينفلياتسييانىڭ ازىق-تٷلٸككە جاتپايتىن جەنە سەرۆيستٸك قۇرامداس بٶلٸكتەرٸنٸڭ ديناميكاسى ەلسٸز تۇتىنۋشىلىق سۇرانىس اياسىندا سالىستىرمالى تٷردە تۇراقتى بولىپ قالۋدا. ازىق-تٷلٸككە جاتپايتىن ينفلياتسييا 5,3%-دان 5,2%-عا دەيٸن, اقىلى قىزمەتتەر ينفلياتسيياسى تۇرعىن ٷي-كوممۋنالدىق رەتتەلەتٸن قىزمەتتەردٸڭ جەكەلەگەن تٷرلەرٸنە تاريفتەردٸڭ تٶمەندەۋٸ ەسەبٸنەن 4,1%-دان 3,9%-عا دەيٸن باياۋلادى. جەكە ادامدارعا قىزمەت كٶرسەتۋ جەنە دەمالىس قىزمەتتەرٸنە باعالاردىڭ ٶسۋٸ جالعاسۋدا. بيىلعى جىلعى اقپاندا حالىقتىڭ ينفلياتسييالىق كٷتۋلەرٸ ٶزگەرگەن جوق, بۇل رەتتە تاماق ٶنٸمدەرٸنٸڭ جەكەلەگەن نارىقتارىنداعى تەڭگەرٸمسٸزدٸككە تۇراقسىز جەنە سەزٸمتال كٷيدە قالا بەردٸ.
الداعى جىلعا ارنالعان ينفلياتسييانىڭ ساندىق باعالاۋى 6,7% قۇرادى. رەسپوندەنتتەردٸڭ اراسىندا بەلگٸسٸزدٸكتٸڭ جوعارى دەڭگەيٸ ساقتالۋدا – پٸكٸرتەرٸمگە قاتىسقانداردىڭ ٷشتەن بٸر بٶلٸگٸنەن استامى ٶز كٷتۋلەرٸن باعالاۋعا قينالدى. بيىلعى جىلعى اقپاندا مۇناي باعاسى وپەك+ ەلدەرٸنٸڭ شيكٸزات ٶندٸرۋدٸ قىسقارتۋى, اقش-تاعى تەمپەراتۋرانىڭ ٶتە تٶمەن بولۋى, ەلەمدە COVID-19 اۋرۋىنىڭ تٶمەندەۋٸ نەتيجەسٸندە جىلدىق رەكوردتان اسىپ تٷستٸ. بۇل بيىلعى جىلعى اقپاندا رەكوردتىق مەندەرگە جەتكەن قازاقستاننىڭ مەملەكەتتٸك باعالى قاعازدار نارىعىنا شەتەلدٸك كاپيتالدىڭ ەكەلٸنۋٸمەن قاتار رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتكە ترانسفەرتتەر بٶلۋ شەڭبەرٸندە ۇلتتىق قور اكتيۆتەرٸن كونۆەرتاتسييالاۋمەن, كۆازيمەملەكەتتٸك سەكتور كومپانييالارىنىڭ ەكسپورتتىق ۆاليۋتا تٷسٸمٸنٸڭ بٸر بٶلٸگٸن ساتۋىمەن, سونداي-اق كومپانييالاردىڭ توقساندىق سالىق تٶلەمدەرٸمەن بيىلعى جىلعى اقپاندا ايىرباستاۋ باعامىنىڭ بٸر اقش دوللارى ٷشٸن 417,09 تەڭگەگە دەيٸن 1,7%-عا نىعايۋىنا ىقپال ەتتٸ. بيىلعى جىلعى 10 ناۋرىزدا تەڭگە باعامى سالىقتىق كەزەڭنٸڭ اياقتالۋى, سانكتسييالىق ريتوريكانىڭ كٷشەيۋٸ سالدارىنان نەگٸزگٸ ساۋدا ەرٸپتەسٸ ۆاليۋتاسىنىڭ ەلسٸرەۋٸ اياسىندا ايدىڭ باسىنان بەرٸ 0,8%-عا ەلسٸرەپ, بٸر اقش دوللارى ٷشٸن 420,58 تەڭگەنٸ قۇرادى.
«بيىلعى جىلدىڭ باسىنان باستاپ نومينالدىق قۇنى بويىنشا 484,7 ملرد تەڭگە سوماسىنا مەملەكەتتٸك باعالى قاعازدار ورنالاستىرىلدى. ساتىپ الۋعا جينالعان ٶتٸنٸمدەر ۇسىنىستىڭ جارييالانعان كٶلەمٸنەن 4,3 ەسە اسىپ تٷستٸ. بۇل رەتتە, مەملەكەتتٸك باعالى قاعازدار اۋكتسيوندارىنا نارىقتىڭ قاتىسۋ ٷلەسٸ 2020 جىلعى 32,7%-دان 100%-عا دەيٸن بولدى. حالىقارالىق ينۆەستورلاردىڭ مەملەكەتتٸك باعالى قاعازدارعا ينۆەستيتسييالارى بيىلعى جىلعى اقپاندا رەكوردتىق 700 ملرد تەڭگەگە جەتتٸ, ونىڭ ٸشٸندە قارجى مينيسترلٸگٸنٸڭ مەملەكەتتٸك باعالى قاعازدارى 2020 جىلدىڭ باسىنداعى 1 ملرد تەڭگەدەن 198 ملرد تەڭگەگە دەيٸن ٶستٸ. سۇرانىستىڭ ٶسۋٸ نەتيجەسٸندە مەملەكەتتٸك باعالى قاعازداردىڭ كٸرٸستٸلٸگٸ جىل باسىنان باستاپ بٷكٸل قيسىق بويىمەن ورتاشا العاندا 50 بازالىق تارماققا تٶمەندەدٸ», — دەدٸ ۇلتتىق بانك تٶراعاسى.
جەرگٸلٸكتٸ جەنە حالىقارالىق ينۆەستورلار تاراپىنان مەملەكەتتٸك باعالى قاعازدار اۋكتسيوندارىنا قاتىسۋدىڭ ٶسۋٸ تيٸمدٸ كٸرٸستٸلٸك قيسىعىن قالىپتاستىرۋعا, مەملەكەتتٸك باعالى قاعازدار نارىعىنداعى ٶتٸمدٸلٸكتٸ جاقسارتۋعا جەنە قارىز الۋ قۇنىن تٶمەندەتۋگە ىقپال ەتەدٸ. ۇلتتىق قوردىڭ اكتيۆتەرٸ بٸر ايدىڭ ٸشٸندەمىنا سەبەپتەر بويىنشا $70 ملن-عا تٶمەندەپ, بيىلعى جىلعى اقپاننىڭ سوڭىندا $57,6 ملرد قۇرادى: بيىلعى جىلعى اقپاندا 375 ملرد تەڭگەگە نەمەسە $900 ملن-عا نىسانالى جەنە كەپٸلدەندٸرٸلگەن ترانسفەرتتەر بٶلۋ ٷشٸن $443 ملن ساتىلدى; ۇلتتىق قورعا تٷسٸمدەر 164 ملرد تەڭگەنٸ قۇرادى, ونىڭ ٸشٸندە ۆاليۋتالىق تٷسٸمدەر $255 ملن نەمەسە تەڭگە بالاماسىندا 106 ملرد بولدى. MSCI World اكتسييالار يندەكسٸنٸڭ بيىلعى جىلعى قاڭتارداعى قۇلدىراۋدان كەيٸن اقپاندا 2,6%-عا ٶسۋٸ ۇلتتىق قوردىڭ وڭ ينۆەستيتسييالىق كٸرٸسٸنە ىقپال ەتتٸ, ول بٸر ايدا $116 ملن بولدى. التىنۆاليۋتا رەزەرۆتەرٸ التىن باعاسىنىڭ قورعانىش اكتيۆ رەتٸندە التىنعا سۇرانىستىڭ تٶمەندەۋٸ اياسىندا بٸر ۋنتسييا ٷشٸن 1853 دوللاردان 1765 دوللارعا دەيٸن 5%-عا تٶمەندەۋٸ اياسىندا التىن پورتفەلٸنٸڭ $1 ملرد تٶمەندەۋٸنە بايلانىستى بيىلعى جىلعى اقپاندا $34,7 ملرد دەيٸن $830 ملن تٶمەندەدٸ. ەركٸن ايىرباستالاتىن ۆاليۋتاداعى اكتيۆتەردٸڭ ٶسۋٸ نەگٸزٸنەن ەكٸنشٸ دەڭگەيدەگٸ بانكتەر قاراجاتىنىڭ ۇلتتىق بانكتەگٸ ۆاليۋتالىق شوتتارعا $273 ملن تٷسۋٸ ەسەبٸنەن $178 ملن قۇرادى. $43 ملن كٶلەمٸندەگٸ مەملەكەتتٸك بورىشتى تٶلەۋ جەنە كليەنتتەردٸڭ ۇلتتىق بانك شوتتارىنداعى قاراجاتىنىڭ ازايۋى ەكٸنشٸ دەڭگەيدەگٸ بانكتەر قاراجاتىنىڭ تٷسۋ ەسەرٸن ٸشٸنارا تەڭەستٸردٸ.
«جالپى حالىقارالىق رەزەرۆتەر اقپاندا $92,36 ملرد دەيٸن $900 ملن تٶمەندەدٸ. بٸرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورىنىڭ اكتيۆتەرٸ حالىقتىڭ قاراجاتتى مەرزٸمٸنەن بۇرىن الۋىنا بايلانىستى جىل باسىنان باستاپ 0,3 ترلن تەڭگەگە نەمەسە 12,6 ترلن تەڭگەگە دەيٸن 2,0%-عا تٶمەندەدٸ. سالىمشىلار ەنگٸزگەن زەينەتاقى جارنالارىنىڭ كٶلەمٸ 191,7 ملرد تەڭگەنٸ, زەينەتاقى تٶلەمدەرٸ – 60,1 ملرد تەڭگەنٸ قۇرادى», — دەدٸ ەربولات دوساەۆ.
بيىلعى جىلدىڭ باسىنان باستاپ ەسەپتەلگەن ينۆەستيتسييالىق كٸرٸس مٶلشەرٸ 222,9 ملرد تەڭگە بولدى. بيىلعى جىلدىڭ العاشقى ەكٸ ايىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ينفلياتسييا 1,3% بولعان كەزدە 1,7% مٶلشەرٸندەگٸ كٸرٸستٸلٸك الىندى. ناقتى كٸرٸستٸلٸك ينۆەستيتسييالىق قىزمەت, سونداي-اق زەينەتاقى اكتيۆتەرٸن نارىقتىق جەنە باعامدىق قايتا باعالاۋ نەتيجەسٸندە قامتاماسىز ەتٸلدٸ. بيىلعى جىلعى 9 ناۋرىزداعى جاعداي بويىنشا سالىمشىلاردىڭ زەينەتاقى جيناقتارىن مەرزٸمٸنەن بۇرىن الۋى ٷشٸن ورىندالعان ٶتٸنٸشتەرٸنٸڭ سانى 721,7 ملرد تەڭگە سوماسىنا 138,9 مىڭ بولدى. ازاماتتار العان جيناقتارىنىڭ 99,7%-ٸن تۇرعىن ٷي مەسەلەلەرٸن شەشۋگە باعىتتاۋعا نيەتتەنۋدە. 402 ازاماتتىڭ 936,3 ملن تەڭگە سوماسىنا زەينەتاقى جيناقتارى 4 باسقارۋشى كومپانيياعا سەنٸمگەرلٸكپەن باسقارۋعا بەرٸلدٸ.
ٶڭٸرلەر بويىنشا ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ, الماتى جەنە نۇر-سۇلتان قالالارىنىڭ ٷلەسٸنە الۋدىڭ بارلىق كٶلەمٸنٸڭ 62,5%-ى تيەسٸلٸ. بانك جٷيەسٸندەگٸ دەپوزيتتەر بيىلعى جىلعى قاڭتاردا 22,7 ترلن تەڭگەگە دەيٸن 2,7%-عا, ونىڭ ٸشٸندە ۇلتتىق ۆاليۋتادا – 3,0%-عا نەمەسە 14,3 ترلن تەڭگەگە دەيٸن 415,2 ملرد تەڭگەگە, شەتەل ۆاليۋتاسىندا – 2,1%-عا نەمەسە 8,4 ترلن تەڭگەگە دەيٸن 170,8 ملرد تەڭگەگە ۇلعايدى. دەپوزيتتەردٸ دوللارلاندىرۋ دەڭگەيٸ 2021 جىلعى قاڭتاردا 37,1%-عا جەتٸپ, تٶمەندەۋدٸ جالعاستىردى. بيىلعى جىلعى قاڭتاردا ەكونوميكاعا بەرٸلەتٸن كرەديتتەر 14,6 ترلن تەڭگەنٸ قۇراپ, ٶتكەن جىلعى جەلتوقسانداعى دەڭگەيدە ساقتالدى. حالىقتىڭ كرەديتتٸك پورتفەلٸنٸڭ 1,0%-عا ٶسۋٸ بيزنەس كرەديتتەرٸ پورتفەلٸنٸڭ 1,4%-عا تٶمەندەۋٸن ٶتەدٸ. شاعىن بيزنەسكە بەرٸلەتٸن كرەديتتەر 0,9%-عا نەمەسە 23,6 ملرد تەڭگەگە ۇلعايدى.
«حالىققا بەرٸلگەن كرەديتتەر قۇرىلىمىندا تۇتىنۋشىلىق قارىزدار بيىلعى جىلعى قاڭتاردا 4,43 ترلن تەڭگەگە دەيٸن 1%-عا, يپوتەكالىق قارىزدار 2,41 ترلن تەڭگەگە دەيٸن 1,7%-عا ٶستٸ. ەكونوميكانىڭ ناقتى سەكتورىنا بەرٸلگەن كرەديتتٸك رەسۋرستاردىڭ قۇنى ٶتكەن جىلعى قاڭتارداعى 12,1%-بەن سالىستىرعاندا 11,5%-عا دەيٸن تٶمەندەدٸ», — دەدٸ ۇلتتىق بانك تٶراعاسى.
قازاقستان ەكونوميكاسىن قولداۋ ٷشٸن مەملەكەت باسشىسىنىڭ داعدارىسقا قارسى باستامالارىن ٸسكە اسىرۋ جالعاسۋدا. 1. «قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسى» باعدارلاماسى بويىنشا بيىلعى جىلعى 5 ناۋرىزداعى جاعداي بويىنشا كەسٸپكەرلەردەن 1,1 ترلن تەڭگەگە 1 438 ٶتٸنٸم كەلٸپ تٷستٸ, ونىڭ ٸشٸندە بانكتەر 736,3 ملرد تەڭگەگە 905 ٶتٸنٸمدٸ ماقۇلدادى, 572,9 ملرد تەڭگە سوماسىنا 838 قارىز بەرٸلدٸ. 2. كەسٸپكەرلٸك سۋبەكتٸلەرٸن جەڭٸلدٸكپەن كرەديتتەۋ باعدارلاماسى بويىنشا اعىمداعى جىلعى 5 ناۋرىزدا كەسٸپكەرلەر 705,6 ملرد تەڭگەگە 2 772 ٶتٸنٸم بەردٸ, ونىڭ ٸشٸندە 553,0 ملرد تەڭگەگە 1 966 ٶتٸنٸم ماقۇلداندى.
primeminister.kz
