QR Bilim jáne ǵylym ministri Ashat Aimaǵambetov ǵylymdy basqarý júiesinde qandai ózgerister bolatynyn aitty, dep habarlaidy "Ult aqparat".
«Dástúr boiynsha Jańa jyldyń basy ótken jyldy qorytyndylap, jańa mindetterdi iske asyratyn ýaqyt dep esepteimin. Men ǵylym salasy týraly ádeii kóp jazǵan joqpyn, sebebi bul salada jinalyp qalǵan máseleler óte kúrdeli, ári san qyrly bolǵandyqtan, qabyldanatyn sheshimderge de qarama-qaishy pikirler men kózqarastar ártúrli boldy. Sondyqtan, ministr laýazymyna taǵaiyndalǵan kúnnen bastap árbir máseleni jeke-jeke de, basqa máselelermen ózara bailanystyra otyryp ta egjei-tegjeili pysyqtadym. Biz osy saladaǵy ózgeristerdi uzaq talqyladyq. Búginde negizgi normativtik quqyqtyq aktilerdi qabyldadyq. Atap aitqanda, ǵylymdy qarjylandyrý jáne memlekettik ǵylymi-tehnikalyq saraptama júrgizý erejeleri, Ulttyq ǵylymi keńes (UǴK) erejesi men quramy qaita qaraldy. Endigi kezekte ǵylymdy basqarý júiesinde qandai ózgerister engizilgenin jáne aldaǵy jyly taǵy qandai jańalyqtar bolatyndyǵy týraly aitqym keledi», - dep jazdy ministr Facebook-tegi paraqshasynda .
Jalpy, onyń atap ótýinshe, bul salada áli de jetildirýdi qajet etetin birneshe negizgi baǵyt bar. Olar UǴK jumysyn jańǵyrtý, ǵylymdy memlekettik qarjylandyrýdyń tiimdiligin arttyrý, memleketten tys qarjylandyrý úshin ǵylymnyń tartymdylyǵyn arttyrý, ǵylymi kadrlardy daiarlaý sapasyn túbegeili arttyrý.
«Ulttyq ǵylymi keńesterden (UǴQ) bastasam, shyn máninde, bul - ǵylymi jobalardy qarjylandyrý týraly sheshim qabyldaityn basty organ. UǴK múshelerin irikteýdiń naqty protsedýrasy bolmaǵandyqtan, ǵylymi ortada jekelegen kandidattardy UǴK quramyna engizýdiń negizdiligi jóninde únemi suraqtar týyndap otyrdy. Bul ǵylymi saraptamaǵa degen senimge teris áserin tigizdi. Bul jaiynda birshama kúmán da týyndady. Qazirgi kezde UǴK quramy jańartyldy. Sondai-aq, UǴK quramyn qalyptastyrý protsesi túbegeili qaita qaraldy, onyń múshelerine qoiylatyn talaptar da qatańdady. Endi, kelesi kezeń retinde, UǴK quramyn jańa talaptarǵa sáikes tolyǵymen qaita qaraimyz», - dedi ol.
Ministrdiń atap ótýinshe, munan bylai kandidattardy UǴK quramyna iriktegen kezdegi basty talap - olardyń ǵylymi jariialanymdarynyń sapaly bolýy. Ony anyqtaý ádistemesi, birinshiden, ólsheýge, senýge bolatyn kórsetkishterge súienýge múmkindik berse, ekinshiden, ǵylym salalarynyń jekelegen erekshelikteri de eskeriledi. Kandidatty keńes quramyna usynýǵa bolmaityn jaǵdailar naqty bekitilgendikten, olardy qalyptastyrý kezeńinen bastap daý týyndamaidy. Túrli steikholderlerdiń ókildigi de rettelgen, bul ǵylymi jobalardy jan-jaqty qaraýdy qamtamasyz etedi.
«Basqasha aitqanda, biz halyqaralyq derekter qorynan ǵalymdardyń saralanǵan tizimin jai ǵana alamyz da eń bedeldi degen ǵalymdardy (eger olar ózdiginen bas tartpasa jáne kez kelgen bir uiymnyń basshysy bolmasa jáne t.b.) UǴK quramyna qosamyz. UǴK quramynda eń myqty ǵalymdar bolýy kerek. Budan bylai UǴK mamandanýy tereńdetiledi jáne árbir jobany qaraý sapasyn arttyrýdy qamtamasyz etý úshin olardyń sany artady», - dedi A.Aimaǵambetov.
Onyń aitýynsha, eger buryn UǴK qarjylandyrý týraly sheshimderin jasyryn daýys berý arqyly qabyldasa, endi naqty kriteriileri bar jáne upai qoiylatyn ashyq daýys berý engizildi. Sonymen qatar keńes otyrystarynyń kórsetilimi qamtamasyz etiledi. Bul - qabyldanatyn sheshimderdiń jaýapkershiligi men ashyqtyǵyna birden-bir sebep. Ótinimderdi ekonomikalyq saraptaý institýty engizildi. Bul, birinshiden, suralyp otyrǵan qarjylandyrýdyń negizdiligin tekserýge múmkindik berse, ekinshiden, UǴK-niń ótinimderdi qarjylandyrýdy óz betinshe qysqartýyna shek qoiady.
Mysaly, qoiylǵan mindetterdi sheshý úshin ǵalymdar 50 mln teńge qarajat surasa, UǴK 3 mln-ǵa deiin qysqartqan jaǵdailar bolǵan. Sodan soń taqyryptar osy qarajat kólemine sai aýystyrylyp, aqsha jumsalyp ketken, al nátijesi joq. Sondai-aq, endi jobalardy daiyndaǵan kezde ǵalymdar súienetin shekti normativter daiyndalady. Mysaly, basshysynan bastap zerthanashyǵa deiin jáne taǵy basqa árbir pozitsiia boiynsha qandai jalaqy shegi josparlanýy múmkin ekendigi eskeriledi.
«Baǵdarlamalyq-nysanaly qarjylandyrý naqty ulttyq, ǵylymi-tehnikalyq mindetter negizinde ǵana bólinbek. Baǵdarlamalyq-nysanaly qarjylandyrý aiasynda taqyryptar kóbinese, mysaly, »aýyl sharýashylyǵyn damytý« degen siiaqty keńinen alynyp jáne aqsha da solai bólingeni qupiia emes. Ári qarai ǵalymdar bir ǵana maqsat – qarjy alý úshin »kimniń oiyna ne kelse« printsipi boiynsha ózderiniń ǵylymi zertteýlerin usynyp kelgen. Nátijesinde, baǵyt qarjylandyrylǵan siiaqty, biraq naqty nátijelerdi fermerler sezbedi, sezse de, olar jumsaǵan shyǵyndarynyń qunynan da asyp ketedi. Naryq jaǵdaiynda bulai jumys isteýge bolmaidy jáne álemniń damyǵan birde-bir eli olai jumys istemeidi. Endigi jerde qoǵamnyń jáne (nemese) naryqtyń qazirgi jáne boljamdy qajettilikteri negizinde nátijeniń naqty indikatorlary bar naqty mindetter men taqyryptar bolady», - dedi ol.
Mysaly, «aýyl sharýashylyǵyn damytý» degen úlken taqyryptyń ornyna naqty mindet retinde belgili bir topyraqta jáne klimattyq jaǵdailarda naqty ónim sapasy men ónim beretin daqyldyń sortyn shyǵarý kórsetiledi. Demek, qarjylandyrý qazirgidei bir-birimen bailanyspaityn ári is júzinde paidasy joq kóptegen taqyryptardyń arasynda bólinbeidi, naqty, shyn máninde kózge kórinetin nátije alýǵa shoǵyrlanady. Ǵalymdar endi óz-ózderine tapsyrma oilap tappaidy, basqa ǵalymdarmen konkýrsqa qoiylatyn mindetterdi sheshý tásilderi, ádisteri men resýrstarynyń ońtailylyǵymen básekege túsedi. Osylaisha, BNQ (baǵdarlamalyq nysanaly qarjylandyrý) jobalaryn qarjylandyrý elimiz úshin qajetti naqty, ózekti mindetterdi sheshedi.
Sonymen qatar ol Memleket basshysynyń tapsyrmasyn oryndaý aiasynda ǵylymdy qarjylandyrý osy jyly eki esege artqanyn atap ótedi. Odan keiingi jyldarda da ǵylymdy qarjylandyrýdy jyl saiyn eselep ulǵaitý josparlanyp otyr. Ǵylymi uiymdardyń materialdyq-tehnikalyq bazasyn jóndeýge jáne nyǵaitýǵa qarajat bólindi. Ǵylymi infraqurylymdy ustaý jáne jańartý da salany damytý úshin mańyzdy bolyp tabylady.
«Óte mańyzdy jańalyq. Buǵan deiin ǵylymǵa arnalǵan konkýrstar 3 jylda bir ret ótkizilip otyrdy. Sáikesinshe, eger ǵalym grant almasa, kelesi konkýrs tek 3 jyldan keiin ǵana ótkiziletindikten, kóptegen ǵalymdar qarjylandyrý bolmaǵandyqtan, sonsha ýaqyt kútpei, baǵyttaryn ózgertip, ǵylym salasynan ketkeni de qupiia emes. Sonymen qatar, 3 jyl ishinde ǵylymi turǵyda súiemeldeýge turatyn kóptegen ózgerister boldy. Endi konkýrstar jyl saiyn ótkizilip, al jobalardy iske asyrý merzimi 3 jyl bolyp belgilendi», - dedi ministr.
Bilim ministriniń jazýynsha, ótinimder berýdi, qarjylandyrý týraly sheshim qabyldaýdy, qorytyndy esepterdi qabyldaýdy qosa alǵanda, barlyq konkýrstyq rásimder biryńǵai tsifrlyq bazada júzege asyrylady. Budan basqa, granttyń nemese baǵdarlamanyń maqsatyn, qarjylandyrý somasyn, nátijelerin, bastapqy ótinim men esepterge ózgerister engizýdiń barlyq kezeńderin kórsete otyryp, memleket qarjylandyrǵan barlyq jobalardyń ashyq bazasy ázirlenedi.
