قر بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترٸ اسحات ايماعامبەتوۆ عىلىمدى باسقارۋ جٷيەسٸندە قانداي ٶزگەرٸستەر بولاتىنىن ايتتى, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات".
«دەستٷر بويىنشا جاڭا جىلدىڭ باسى ٶتكەن جىلدى قورىتىندىلاپ, جاڭا مٸندەتتەردٸ ٸسكە اسىراتىن ۋاقىت دەپ ەسەپتەيمٸن. مەن عىلىم سالاسى تۋرالى ەدەيٸ كٶپ جازعان جوقپىن, سەبەبٸ بۇل سالادا جينالىپ قالعان مەسەلەلەر ٶتە كٷردەلٸ, ەرٸ سان قىرلى بولعاندىقتان, قابىلداناتىن شەشٸمدەرگە دە قاراما-قايشى پٸكٸرلەر مەن كٶزقاراستار ەرتٷرلٸ بولدى. سوندىقتان, مينيستر لاۋازىمىنا تاعايىندالعان كٷننەن باستاپ ەربٸر مەسەلەنٸ جەكە-جەكە دە, باسقا مەسەلەلەرمەن ٶزارا بايلانىستىرا وتىرىپ تا ەگجەي-تەگجەيلٸ پىسىقتادىم. بٸز وسى سالاداعى ٶزگەرٸستەردٸ ۇزاق تالقىلادىق. بٷگٸندە نەگٸزگٸ نورماتيۆتٸك قۇقىقتىق اكتٸلەردٸ قابىلدادىق. اتاپ ايتقاندا, عىلىمدى قارجىلاندىرۋ جەنە مەملەكەتتٸك عىلىمي-تەحنيكالىق ساراپتاما جٷرگٸزۋ ەرەجەلەرٸ, ۇلتتىق عىلىمي كەڭەس (ۇعك) ەرەجەسٸ مەن قۇرامى قايتا قارالدى. ەندٸگٸ كەزەكتە عىلىمدى باسقارۋ جٷيەسٸندە قانداي ٶزگەرٸستەر ەنگٸزٸلگەنٸن جەنە الداعى جىلى تاعى قانداي جاڭالىقتار بولاتىندىعى تۋرالى ايتقىم كەلەدٸ», - دەپ جازدى مينيستر Facebook-تەگٸ پاراقشاسىندا .
جالپى, ونىڭ اتاپ ٶتۋٸنشە, بۇل سالادا ەلٸ دە جەتٸلدٸرۋدٸ قاجەت ەتەتٸن بٸرنەشە نەگٸزگٸ باعىت بار. ولار ۇعك جۇمىسىن جاڭعىرتۋ, عىلىمدى مەملەكەتتٸك قارجىلاندىرۋدىڭ تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋ, مەملەكەتتەن تىس قارجىلاندىرۋ ٷشٸن عىلىمنىڭ تارتىمدىلىعىن ارتتىرۋ, عىلىمي كادرلاردى دايارلاۋ ساپاسىن تٷبەگەيلٸ ارتتىرۋ.
«ۇلتتىق عىلىمي كەڭەستەردەن (ۇعق) باستاسام, شىن مەنٸندە, بۇل - عىلىمي جوبالاردى قارجىلاندىرۋ تۋرالى شەشٸم قابىلدايتىن باستى ورگان. ۇعك مٷشەلەرٸن ٸرٸكتەۋدٸڭ ناقتى پروتسەدۋراسى بولماعاندىقتان, عىلىمي ورتادا جەكەلەگەن كانديداتتاردى ۇعك قۇرامىنا ەنگٸزۋدٸڭ نەگٸزدٸلٸگٸ جٶنٸندە ٷنەمٸ سۇراقتار تۋىنداپ وتىردى. بۇل عىلىمي ساراپتاماعا دەگەن سەنٸمگە تەرٸس ەسەرٸن تيگٸزدٸ. بۇل جايىندا بٸرشاما كٷمەن دا تۋىندادى. قازٸرگٸ كەزدە ۇعك قۇرامى جاڭارتىلدى. سونداي-اق, ۇعك قۇرامىن قالىپتاستىرۋ پروتسەسٸ تٷبەگەيلٸ قايتا قارالدى, ونىڭ مٷشەلەرٸنە قويىلاتىن تالاپتار دا قاتاڭدادى. ەندٸ, كەلەسٸ كەزەڭ رەتٸندە, ۇعك قۇرامىن جاڭا تالاپتارعا سەيكەس تولىعىمەن قايتا قارايمىز», - دەدٸ ول.
مينيستردٸڭ اتاپ ٶتۋٸنشە, مۇنان بىلاي كانديداتتاردى ۇعك قۇرامىنا ٸرٸكتەگەن كەزدەگٸ باستى تالاپ - ولاردىڭ عىلىمي جارييالانىمدارىنىڭ ساپالى بولۋى. ونى انىقتاۋ ەدٸستەمەسٸ, بٸرٸنشٸدەن, ٶلشەۋگە, سەنۋگە بولاتىن كٶرسەتكٸشتەرگە سٷيەنۋگە مٷمكٸندٸك بەرسە, ەكٸنشٸدەن, عىلىم سالالارىنىڭ جەكەلەگەن ەرەكشەلٸكتەرٸ دە ەسكەرٸلەدٸ. كانديداتتى كەڭەس قۇرامىنا ۇسىنۋعا بولمايتىن جاعدايلار ناقتى بەكٸتٸلگەندٸكتەن, ولاردى قالىپتاستىرۋ كەزەڭٸنەن باستاپ داۋ تۋىندامايدى. تٷرلٸ ستەيكحولدەرلەردٸڭ ٶكٸلدٸگٸ دە رەتتەلگەن, بۇل عىلىمي جوبالاردى جان-جاقتى قاراۋدى قامتاماسىز ەتەدٸ.
«باسقاشا ايتقاندا, بٸز حالىقارالىق دەرەكتەر قورىنان عالىمداردىڭ سارالانعان تٸزٸمٸن جاي عانا الامىز دا ەڭ بەدەلدٸ دەگەن عالىمداردى (ەگەر ولار ٶزدٸگٸنەن باس تارتپاسا جەنە كەز كەلگەن بٸر ۇيىمنىڭ باسشىسى بولماسا جەنە ت.ب.) ۇعك قۇرامىنا قوسامىز. ۇعك قۇرامىندا ەڭ مىقتى عالىمدار بولۋى كەرەك. بۇدان بىلاي ۇعك ماماندانۋى تەرەڭدەتٸلەدٸ جەنە ەربٸر جوبانى قاراۋ ساپاسىن ارتتىرۋدى قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن ولاردىڭ سانى ارتادى», - دەدٸ ا.ايماعامبەتوۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, ەگەر بۇرىن ۇعك قارجىلاندىرۋ تۋرالى شەشٸمدەرٸن جاسىرىن داۋىس بەرۋ ارقىلى قابىلداسا, ەندٸ ناقتى كريتەرييلەرٸ بار جەنە ۇپاي قويىلاتىن اشىق داۋىس بەرۋ ەنگٸزٸلدٸ. سونىمەن قاتار كەڭەس وتىرىستارىنىڭ كٶرسەتٸلٸمٸ قامتاماسىز ەتٸلەدٸ. بۇل - قابىلداناتىن شەشٸمدەردٸڭ جاۋاپكەرشٸلٸگٸ مەن اشىقتىعىنا بٸردەن-بٸر سەبەپ. ٶتٸنٸمدەردٸ ەكونوميكالىق ساراپتاۋ ينستيتۋتى ەنگٸزٸلدٸ. بۇل, بٸرٸنشٸدەن, سۇرالىپ وتىرعان قارجىلاندىرۋدىڭ نەگٸزدٸلٸگٸن تەكسەرۋگە مٷمكٸندٸك بەرسە, ەكٸنشٸدەن, ۇعك-نٸڭ ٶتٸنٸمدەردٸ قارجىلاندىرۋدى ٶز بەتٸنشە قىسقارتۋىنا شەك قويادى.
مىسالى, قويىلعان مٸندەتتەردٸ شەشۋ ٷشٸن عالىمدار 50 ملن تەڭگە قاراجات سۇراسا, ۇعك 3 ملن-عا دەيٸن قىسقارتقان جاعدايلار بولعان. سودان سوڭ تاقىرىپتار وسى قاراجات كٶلەمٸنە ساي اۋىستىرىلىپ, اقشا جۇمسالىپ كەتكەن, ال نەتيجەسٸ جوق. سونداي-اق, ەندٸ جوبالاردى دايىنداعان كەزدە عالىمدار سٷيەنەتٸن شەكتٸ نورماتيۆتەر دايىندالادى. مىسالى, باسشىسىنان باستاپ زەرتحاناشىعا دەيٸن جەنە تاعى باسقا ەربٸر پوزيتسييا بويىنشا قانداي جالاقى شەگٸ جوسپارلانۋى مٷمكٸن ەكەندٸگٸ ەسكەرٸلەدٸ.
«باعدارلامالىق-نىسانالى قارجىلاندىرۋ ناقتى ۇلتتىق, عىلىمي-تەحنيكالىق مٸندەتتەر نەگٸزٸندە عانا بٶلٸنبەك. باعدارلامالىق-نىسانالى قارجىلاندىرۋ اياسىندا تاقىرىپتار كٶبٸنەسە, مىسالى, »اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋ« دەگەن سيياقتى كەڭٸنەن الىنىپ جەنە اقشا دا سولاي بٶلٸنگەنٸ قۇپييا ەمەس. ەرٸ قاراي عالىمدار بٸر عانا ماقسات – قارجى الۋ ٷشٸن »كٸمنٸڭ ويىنا نە كەلسە« پرينتسيپٸ بويىنشا ٶزدەرٸنٸڭ عىلىمي زەرتتەۋلەرٸن ۇسىنىپ كەلگەن. نەتيجەسٸندە, باعىت قارجىلاندىرىلعان سيياقتى, بٸراق ناقتى نەتيجەلەردٸ فەرمەرلەر سەزبەدٸ, سەزسە دە, ولار جۇمساعان شىعىندارىنىڭ قۇنىنان دا اسىپ كەتەدٸ. نارىق جاعدايىندا بۇلاي جۇمىس ٸستەۋگە بولمايدى جەنە ەلەمنٸڭ دامىعان بٸردە-بٸر ەلٸ ولاي جۇمىس ٸستەمەيدٸ. ەندٸگٸ جەردە قوعامنىڭ جەنە (نەمەسە) نارىقتىڭ قازٸرگٸ جەنە بولجامدى قاجەتتٸلٸكتەرٸ نەگٸزٸندە نەتيجەنٸڭ ناقتى ينديكاتورلارى بار ناقتى مٸندەتتەر مەن تاقىرىپتار بولادى», - دەدٸ ول.
مىسالى, «اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋ» دەگەن ٷلكەن تاقىرىپتىڭ ورنىنا ناقتى مٸندەت رەتٸندە بەلگٸلٸ بٸر توپىراقتا جەنە كليماتتىق جاعدايلاردا ناقتى ٶنٸم ساپاسى مەن ٶنٸم بەرەتٸن داقىلدىڭ سورتىن شىعارۋ كٶرسەتٸلەدٸ. دەمەك, قارجىلاندىرۋ قازٸرگٸدەي بٸر-بٸرٸمەن بايلانىسپايتىن ەرٸ ٸس جٷزٸندە پايداسى جوق كٶپتەگەن تاقىرىپتاردىڭ اراسىندا بٶلٸنبەيدٸ, ناقتى, شىن مەنٸندە كٶزگە كٶرٸنەتٸن نەتيجە الۋعا شوعىرلانادى. عالىمدار ەندٸ ٶز-ٶزدەرٸنە تاپسىرما ويلاپ تاپپايدى, باسقا عالىمدارمەن كونكۋرسقا قويىلاتىن مٸندەتتەردٸ شەشۋ تەسٸلدەرٸ, ەدٸستەرٸ مەن رەسۋرستارىنىڭ وڭتايلىلىعىمەن بەسەكەگە تٷسەدٸ. وسىلايشا, بنق (باعدارلامالىق نىسانالى قارجىلاندىرۋ) جوبالارىن قارجىلاندىرۋ ەلٸمٸز ٷشٸن قاجەتتٸ ناقتى, ٶزەكتٸ مٸندەتتەردٸ شەشەدٸ.
سونىمەن قاتار ول مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىن ورىنداۋ اياسىندا عىلىمدى قارجىلاندىرۋ وسى جىلى ەكٸ ەسەگە ارتقانىن اتاپ ٶتەدٸ. ودان كەيٸنگٸ جىلداردا دا عىلىمدى قارجىلاندىرۋدى جىل سايىن ەسەلەپ ۇلعايتۋ جوسپارلانىپ وتىر. عىلىمي ۇيىمداردىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىن جٶندەۋگە جەنە نىعايتۋعا قاراجات بٶلٸندٸ. عىلىمي ينفراقۇرىلىمدى ۇستاۋ جەنە جاڭارتۋ دا سالانى دامىتۋ ٷشٸن ماڭىزدى بولىپ تابىلادى.
«ٶتە ماڭىزدى جاڭالىق. بۇعان دەيٸن عىلىمعا ارنالعان كونكۋرستار 3 جىلدا بٸر رەت ٶتكٸزٸلٸپ وتىردى. سەيكەسٸنشە, ەگەر عالىم گرانت الماسا, كەلەسٸ كونكۋرس تەك 3 جىلدان كەيٸن عانا ٶتكٸزٸلەتٸندٸكتەن, كٶپتەگەن عالىمدار قارجىلاندىرۋ بولماعاندىقتان, سونشا ۋاقىت كٷتپەي, باعىتتارىن ٶزگەرتٸپ, عىلىم سالاسىنان كەتكەنٸ دە قۇپييا ەمەس. سونىمەن قاتار, 3 جىل ٸشٸندە عىلىمي تۇرعىدا سٷيەمەلدەۋگە تۇراتىن كٶپتەگەن ٶزگەرٸستەر بولدى. ەندٸ كونكۋرستار جىل سايىن ٶتكٸزٸلٸپ, ال جوبالاردى ٸسكە اسىرۋ مەرزٸمٸ 3 جىل بولىپ بەلگٸلەندٸ», - دەدٸ مينيستر.
بٸلٸم مينيسترٸنٸڭ جازۋىنشا, ٶتٸنٸمدەر بەرۋدٸ, قارجىلاندىرۋ تۋرالى شەشٸم قابىلداۋدى, قورىتىندى ەسەپتەردٸ قابىلداۋدى قوسا العاندا, بارلىق كونكۋرستىق رەسٸمدەر بٸرىڭعاي تسيفرلىق بازادا جٷزەگە اسىرىلادى. بۇدان باسقا, گرانتتىڭ نەمەسە باعدارلامانىڭ ماقساتىن, قارجىلاندىرۋ سوماسىن, نەتيجەلەرٸن, باستاپقى ٶتٸنٸم مەن ەسەپتەرگە ٶزگەرٸستەر ەنگٸزۋدٸڭ بارلىق كەزەڭدەرٸن كٶرسەتە وتىرىپ, مەملەكەت قارجىلاندىرعان بارلىق جوبالاردىڭ اشىق بازاسى ەزٸرلەنەدٸ.
