Bilim jáne ǵylym ministri Ashat Aimaǵambetov debat qozǵalystaryn jandandyrý jáne mekteptegi ózin-ózi basqarý týraly pikir aitty, dep habarlaidy "Ult aqparat".
Ol ekinshi kýrsta oqyp júrgenimde debattarǵa qatysa bastaǵan.
«Debatqa alǵash ret kýrstasymnyń ótinishi boiynsha qatystym. Negizi oiynǵa basqa azamat shyǵýy kerek bolatyn, biraq ol bara almady. Ár oiyn saiyn tájiribe jinap, jarty jyldan keiin fakýltet deńgeiinde, keiin ýniversitet, qala, oblys deńgeiinde jeńimpaz boldyq. Odan keiin Ulttyq pikirsaiys týrniri boldy. Sol jyldary debat qozǵalysy óte belsendi damyp jatty. Árbir ýniversitet pen mektep qabyrǵasynda debat klýbtary jumys isteitin.
Mektepterde pikirsaiystar Karl Popper formatynda, al ýniversitetterde negizinen amerikalyq parlamenttik formatta uiymdastyrylatyn. Oiynnyń qai tilde ótkiziletinine bailanysty debat úsh ligaǵa bólinetin», dep jazdy Ashat Aimaǵambetov Facebook-tegi paraqshasynda.
Ministrliń aitýynsha, qazirgi ýaqytta jan-jaqty damý úshin tek bilim qory jetkiliksiz. Ár adam jinaǵan bilimi men biligin durys paidalanýy mańyzdy.
Bul rette debat oiyndary men mekteptegi ózin-ózi basqarý tetikteri joǵaryda atalǵan qabiletterdi qalyptastyrady.
«Debat tek ziiatkerlik oiyn emes, ol – syni oilaý daǵdylaryn qalyptastyryp, aqparatty durys taldaýǵa, komandamen birlesip jumys isteýge, suraq qoiyp, olarǵa naqty jaýap berýge úiretetin bilim berý tehnologiiasy.
Oiynǵa qatysýshylar keiin úgit-nasihat pen popýlistik ideialardy ońai ajyratyp, óz ustanymyn kópshilikke naqty argýmentter arqyly jetkize alady.
Mundai tájiribe jastarǵa kúndelikti aqparat aǵynyn syni qabyldaýǵa da kómektesedi. Balalar bir-birimen qarym-qatynas jasai otyryp, ózderiniń áleýmettik bailanystary men bir-birine degen senimin nyǵaitady», - dedi ol.
Pikirsaiystarda jetistikterge jetý úshin kózqaras, myqty minez, óz ustanymyn dáleldi túrde qorǵai bilýge jeteleitin umtylys mańyzdy. Ol úshin kóp kitap oqyp, tanymdyq baǵdarlamalardy qarap, qarym-qatynas ornata bilý, argýmentatsiia daǵdylaryn damytý boiynsha únemi jumys isteý kerek.
«Jalpy elimizdegi oqýshylar arasynda debat oiyndary alǵash ret 1996 jyldyń sáýir aiynda ótti.
Sol ýaqytta Almaty, Qaraǵandy, Soltústik Qazaqstan, Qostanai, Aqtóbe, Pavlodar oblystarynda, Nur-Sultan jáne Almaty qalalarynda uiymdastyrylǵan oiyndardyń ózindik stili men baǵyttary qalyptasty. Árine, ol oiyndar oqýshylardyń boiynda kommýnikativtik quzyrettilikti damytýǵa múmkindik berdi.
Biz elimizdegi mektepterde, kolledjder men ýniversitetterde debat qozǵalysyn qaita jańǵyrtyp jatyrmyz», dedi Ashat Aimaǵambetov.
Ministrdiń aitýynsha, Árbir oqý ornyndaǵy bilim alýshylardyń jan-jaqty damýyna barynsha múmkindik jasaý qajet. Bul rette mekteptegi ózin-ózi basqarý júiesiniń de yqpaly zor.
«Y. Altynsarin atyndaǵy Ulttyq bilim akademiiasy arnaiy ádistemelik nusqaýlyq ázirlep shyǵardy. Sonyń negizinde elimizdegi mektepter ózin-ózi basqarý tehnologiialaryn engize alady.
Mekteptegi oqýshylardyń ózin-ózi basqarýy qalai júrgizilmek?
Ádette oqýshylar arasynda sailaý uiymdastyrylyp, mektep parlamentiniń músheleri sailanatyn. Onyń qurylymynda atqarýshy organdar da bolýy múmkin, olardyń árqaisysy óz baǵytyna jaýap beredi. Bul júie oqýshylarǵa basqarýdyń ne ekenin túsinýge, olardyń saiasi jáne quqyqtyq mádenietin arttyrýǵa múmkindik beredi. Balalarǵa jaýapkershilik júktep, óz betinshe áreket etýge jaǵdai jasaidy.
Munyń mańyzy nede?
Eń aldymen oqýshylar mekteptegi barlyq bilim alýshalardyń múddesine sáikes bastamalar kóterip, tiisti sheshim qabyldaýdy jáne olardy júzege asyrýdy úirenedi.
Mekteptegi ózin-ózi basqarý bilim berý protsesin demokratiialandyrý, kóshbasshylyq qasietterdi damytý, áleýmettik mańyzy bar jobalardy júzege asyrýǵa jáne bar máseleni birlesip sheshýge óz yqpalyn tigizedi.
Aldaǵy ýaqytta ózin-ózi basqarý úrdisi de debat oiyndary siiaqty mektepterdegi, kolledjder men joǵary oqý oryndaryndaǵy tárbie jumysynyń ajyramas bóligine ainalady», - dedi Ashat Aimaǵambetov.
Ministr balalar men jastardyń shyǵarmashylyq jáne ziiatkerlik turǵyda damýyna baǵyttalǵan jobalardy qoldaityn jetkizdi. Mundai kishigirim bastamalar bizdiń qoǵam úshin óte mańyzdy. Pikirsaiystar men ózin-ózi basqarý júiesi áleýmettik kapital men qoǵamdyq senim deńgeiin kóterýge de áser etpek.
