بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترٸ اسحات ايماعامبەتوۆ دەبات قوزعالىستارىن جانداندىرۋ جەنە مەكتەپتەگٸ ٶزٸن-ٶزٸ باسقارۋ تۋرالى پٸكٸر ايتتى, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات".
ول ەكٸنشٸ كۋرستا وقىپ جٷرگەنٸمدە دەباتتارعا قاتىسا باستاعان.
«دەباتقا العاش رەت كۋرستاسىمنىڭ ٶتٸنٸشٸ بويىنشا قاتىستىم. نەگٸزٸ ويىنعا باسقا ازامات شىعۋى كەرەك بولاتىن, بٸراق ول بارا المادى. ەر ويىن سايىن تەجٸريبە جيناپ, جارتى جىلدان كەيٸن فاكۋلتەت دەڭگەيٸندە, كەيٸن ۋنيۆەرسيتەت, قالا, وبلىس دەڭگەيٸندە جەڭٸمپاز بولدىق. ودان كەيٸن ۇلتتىق پٸكٸرسايىس تۋرنيرٸ بولدى. سول جىلدارى دەبات قوزعالىسى ٶتە بەلسەندٸ دامىپ جاتتى. ەربٸر ۋنيۆەرسيتەت پەن مەكتەپ قابىرعاسىندا دەبات كلۋبتارى جۇمىس ٸستەيتٸن.
مەكتەپتەردە پٸكٸرسايىستار كارل پوپپەر فورماتىندا, ال ۋنيۆەرسيتەتتەردە نەگٸزٸنەن امەريكالىق پارلامەنتتٸك فورماتتا ۇيىمداستىرىلاتىن. ويىننىڭ قاي تٸلدە ٶتكٸزٸلەتٸنٸنە بايلانىستى دەبات ٷش ليگاعا بٶلٸنەتٸن», دەپ جازدى اسحات ايماعامبەتوۆ Facebook-تەگٸ پاراقشاسىندا.
مينيسترلٸڭ ايتۋىنشا, قازٸرگٸ ۋاقىتتا جان-جاقتى دامۋ ٷشٸن تەك بٸلٸم قورى جەتكٸلٸكسٸز. ەر ادام جيناعان بٸلٸمٸ مەن بٸلٸگٸن دۇرىس پايدالانۋى ماڭىزدى.
بۇل رەتتە دەبات ويىندارى مەن مەكتەپتەگٸ ٶزٸن-ٶزٸ باسقارۋ تەتٸكتەرٸ جوعارىدا اتالعان قابٸلەتتەردٸ قالىپتاستىرادى.
«دەبات تەك زيياتكەرلٸك ويىن ەمەس, ول – سىني ويلاۋ داعدىلارىن قالىپتاستىرىپ, اقپاراتتى دۇرىس تالداۋعا, كوماندامەن بٸرلەسٸپ جۇمىس ٸستەۋگە, سۇراق قويىپ, ولارعا ناقتى جاۋاپ بەرۋگە ٷيرەتەتٸن بٸلٸم بەرۋ تەحنولوگيياسى.
ويىنعا قاتىسۋشىلار كەيٸن ٷگٸت-ناسيحات پەن پوپۋليستٸك يدەيالاردى وڭاي اجىراتىپ, ٶز ۇستانىمىن كٶپشٸلٸككە ناقتى ارگۋمەنتتەر ارقىلى جەتكٸزە الادى.
مۇنداي تەجٸريبە جاستارعا كٷندەلٸكتٸ اقپارات اعىنىن سىني قابىلداۋعا دا كٶمەكتەسەدٸ. بالالار بٸر-بٸرٸمەن قارىم-قاتىناس جاساي وتىرىپ, ٶزدەرٸنٸڭ ەلەۋمەتتٸك بايلانىستارى مەن بٸر-بٸرٸنە دەگەن سەنٸمٸن نىعايتادى», - دەدٸ ول.
پٸكٸرسايىستاردا جەتٸستٸكتەرگە جەتۋ ٷشٸن كٶزقاراس, مىقتى مٸنەز, ٶز ۇستانىمىن دەلەلدٸ تٷردە قورعاي بٸلۋگە جەتەلەيتٸن ۇمتىلىس ماڭىزدى. ول ٷشٸن كٶپ كٸتاپ وقىپ, تانىمدىق باعدارلامالاردى قاراپ, قارىم-قاتىناس ورناتا بٸلۋ, ارگۋمەنتاتسييا داعدىلارىن دامىتۋ بويىنشا ٷنەمٸ جۇمىس ٸستەۋ كەرەك.
«جالپى ەلٸمٸزدەگٸ وقۋشىلار اراسىندا دەبات ويىندارى العاش رەت 1996 جىلدىڭ سەۋٸر ايىندا ٶتتٸ.
سول ۋاقىتتا الماتى, قاراعاندى, سولتٷستٸك قازاقستان, قوستاناي, اقتٶبە, پاۆلودار وبلىستارىندا, نۇر-سۇلتان جەنە الماتى قالالارىندا ۇيىمداستىرىلعان ويىنداردىڭ ٶزٸندٸك ستيلٸ مەن باعىتتارى قالىپتاستى. ەرينە, ول ويىندار وقۋشىلاردىڭ بويىندا كوممۋنيكاتيۆتٸك قۇزىرەتتٸلٸكتٸ دامىتۋعا مٷمكٸندٸك بەردٸ.
بٸز ەلٸمٸزدەگٸ مەكتەپتەردە, كوللەدجدەر مەن ۋنيۆەرسيتەتتەردە دەبات قوزعالىسىن قايتا جاڭعىرتىپ جاتىرمىز», دەدٸ اسحات ايماعامبەتوۆ.
مينيستردٸڭ ايتۋىنشا, ەربٸر وقۋ ورنىنداعى بٸلٸم الۋشىلاردىڭ جان-جاقتى دامۋىنا بارىنشا مٷمكٸندٸك جاساۋ قاجەت. بۇل رەتتە مەكتەپتەگٸ ٶزٸن-ٶزٸ باسقارۋ جٷيەسٸنٸڭ دە ىقپالى زور.
«ى. التىنسارين اتىنداعى ۇلتتىق بٸلٸم اكادەميياسى ارنايى ەدٸستەمەلٸك نۇسقاۋلىق ەزٸرلەپ شىعاردى. سونىڭ نەگٸزٸندە ەلٸمٸزدەگٸ مەكتەپتەر ٶزٸن-ٶزٸ باسقارۋ تەحنولوگييالارىن ەنگٸزە الادى.
مەكتەپتەگٸ وقۋشىلاردىڭ ٶزٸن-ٶزٸ باسقارۋى قالاي جٷرگٸزٸلمەك?
ەدەتتە وقۋشىلار اراسىندا سايلاۋ ۇيىمداستىرىلىپ, مەكتەپ پارلامەنتٸنٸڭ مٷشەلەرٸ سايلاناتىن. ونىڭ قۇرىلىمىندا اتقارۋشى ورگاندار دا بولۋى مٷمكٸن, ولاردىڭ ەرقايسىسى ٶز باعىتىنا جاۋاپ بەرەدٸ. بۇل جٷيە وقۋشىلارعا باسقارۋدىڭ نە ەكەنٸن تٷسٸنۋگە, ولاردىڭ ساياسي جەنە قۇقىقتىق مەدەنيەتٸن ارتتىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. بالالارعا جاۋاپكەرشٸلٸك جٷكتەپ, ٶز بەتٸنشە ەرەكەت ەتۋگە جاعداي جاسايدى.
مۇنىڭ ماڭىزى نەدە?
ەڭ الدىمەن وقۋشىلار مەكتەپتەگٸ بارلىق بٸلٸم الۋشالاردىڭ مٷددەسٸنە سەيكەس باستامالار كٶتەرٸپ, تيٸستٸ شەشٸم قابىلداۋدى جەنە ولاردى جٷزەگە اسىرۋدى ٷيرەنەدٸ.
مەكتەپتەگٸ ٶزٸن-ٶزٸ باسقارۋ بٸلٸم بەرۋ پروتسەسٸن دەموكراتييالاندىرۋ, كٶشباسشىلىق قاسيەتتەردٸ دامىتۋ, ەلەۋمەتتٸك ماڭىزى بار جوبالاردى جٷزەگە اسىرۋعا جەنە بار مەسەلەنٸ بٸرلەسٸپ شەشۋگە ٶز ىقپالىن تيگٸزەدٸ.
الداعى ۋاقىتتا ٶزٸن-ٶزٸ باسقارۋ ٷردٸسٸ دە دەبات ويىندارى سيياقتى مەكتەپتەردەگٸ, كوللەدجدەر مەن جوعارى وقۋ ورىندارىنداعى تەربيە جۇمىسىنىڭ اجىراماس بٶلٸگٸنە اينالادى», - دەدٸ اسحات ايماعامبەتوۆ.
مينيستر بالالار مەن جاستاردىڭ شىعارماشىلىق جەنە زيياتكەرلٸك تۇرعىدا دامۋىنا باعىتتالعان جوبالاردى قولدايتىن جەتكٸزدٸ. مۇنداي كٸشٸگٸرٸم باستامالار بٸزدٸڭ قوعام ٷشٸن ٶتە ماڭىزدى. پٸكٸرسايىستار مەن ٶزٸن-ٶزٸ باسقارۋ جٷيەسٸ ەلەۋمەتتٸك كاپيتال مەن قوعامدىق سەنٸم دەڭگەيٸن كٶتەرۋگە دە ەسەر ەتپەك.
