Qazaqstan óziniń shirek ǵasyrlyq tarihynda ǵasyrlarǵa bergisiz damý jolynan ótti. Nebári jiyrma bes jylda halqynyń yntymaǵy jarasqan, ekonomikasy órkendegen, búkil álemge beibitshil el retinde tanylǵan irgeli memleketke ainaldy. Osydan 20 jyl buryn qabyldanǵan «Qazaqstan—2030» strategiiasyn ýaqytynan buryn oryndap, endi «Qazaqstan—2050» maqsattaryna qarai qadam basty. Endigi maqsatymyz aiqyn, ol – álemdegi básekege qabiletti 30 memlekettiń qataryna qosylý. Bul úshin Ult Kóshbasshysy Nursultan Nazarbaevtyń bastamasymen ekonomikalyq jáne saiasi jańǵyrýlar júzege asyryla bastady. Mine, osy bastamalardyń barlyǵy baiandy bolýy úshin bizge sanamyzdy ýaqyt talabyna sai ózgertip, rýhymyzdy dúr silkindirýimiz qajet. Memleket basshysy óziniń «Bolashaqqa baǵdar: rýhani jańǵyrý» atty maqalasynda bul úderisti qalai júzege asyratynymyzdy kórsetip berdi.
Elbasy maqalada qanymyzǵa sińip ketken qasań qaǵidalar men taptaýryn túsinikterdi ózgertpeiinshe, bizdiń tolyqqandy jańǵyrýymyz múmkin emestigin, básekege qabiletti ultqa ainalý úshin ulttyq sanadaǵy paidaly, izgi qasietterdi qaita túletip, kertartpa oilardan arylýymyz kerektigin atap kórsetken. Realizm men pragmatizm ǵana taiaý onjyldyqtardyń urany bolýǵa jaraitynyna toqtalǵan Ult Kóshbasshysy ulttyq sana-sezimniń kókjiegin keńeitip, bilimdi, kózi ashyq, kókiregi oiaý bolýǵa umtylý qazaqtyń qanynda bar qasiet ekenin aitady. Tarihtyń ashy sabaǵynan qorytyndy shyǵaryp qana qoimai, ózimiz kún saiyn kórip júrgen qubylystardan da oi túiip, paiym jasaý airyqsha mańyzdy ekenin uǵyndyrady.
Rasynda, HH ǵasyrdyń basty úsh ideologiiasy – kommýnizm, fashizm jáne liberalizm qurdymǵa ketti. Endi aiqyn, túsinikti jáne bolashaqqa jiti kóz tikken baǵdarlar kerek. Adamnyń da, tutas ulttyń da naqty maqsatqa jetýin kózdeitin osyndai baǵdarlar ǵana damýdyń kógine temirqazyq bola alady. Iaǵni, Elbasy Qazaq eliniń damýy ulttyq rýhaniiatpen astasyp jatqan realizm jáne pragmatizmde jatyr dep topshylaidy.
N.Nazarbaev ulttyń rýhani jańǵyrýy úshin taiaý jyldarda atqarylýy tiis isterdi de naqty kórsetti. Bizge bilikti injenerler men dárigerler ǵana emes, qazirgi zamandy jáne bolashaqty tereń túsine alatyn bilimdi adamdar aýadai qajet ekenin aityp, ol úshin álemniń eń úzdik degen 100 oqýlyǵy qazaq tiline aýdarylatynyn atap ótken.
«Biz aldaǵy birneshe jylda gýmanitarlyq bilimniń barlyq baǵyttary boiynsha álemdegi eń jaqsy 100 oqýlyqty ártúrli tilderden qazaq tiline aýdaryp, jastarǵa dúnie júzindegi tańdaýly úlgilerdiń negizinde bilim alýǵa múmkindik jasaimyz. 2018-2019 oqý jylynyń ózinde stýdentterdi osy oqýlyqtarmen oqyta bastaýǵa tiispiz» deidi Memleket basshysy.
«Bolashaqqa baǵdar: rýhani jańǵyrý» atty maqaladaǵy qoǵamnyń nazaryn ózine aýdarǵan ózekti máseleniń biri – latyn álipbiine kóshý. Bul jóninde N.Nazarbaev «Latynshaǵa kóshýdiń tereń logikasy bar. Bul qazirgi zamanǵy tehnologiialyq ortanyń, kommýnikatsiianyń, sondai-aq, HHI ǵasyrdaǵy ǵylymi jáne bilim berý protsesiniń erekshelikterine bailanysty. Mektep qabyrǵasynda balalarymyz aǵylshyn tilin oqyp, latyn áripterin onsyz da úirenip jatyr. Sondyqtan, jas býyn úshin eshqandai qiyndyq, kedergiler bolmaq emes. 2017 jyldyń aiaǵyna deiin ǵalymdardyń kómegimen, barsha qoǵam ókilderimen aqyldasa otyryp, qazaq álipbiiniń jańa grafikadaǵy biryńǵai standartty nusqasyn qabyldaý kerek. 2018 jyldan bastap jańa álipbidi úiretetin mamandardy jáne orta mektepterge arnalǵan oqýlyqtardy daiyndaýǵa kirisýimiz qajet» dedi.
Shyndyǵynda, búginde kompiýterlik tehnologiialar da, naqty bilim men ǵylymdar da osy álipbidi qoldanady. Osynyń barlyǵyn eskersek, Elbasynyń bul bastamasy da barynsha oilastyrylǵan ári ýaqtyly qolǵa alynǵan shara dep esepteimin.
Elbasynyń osynaý súbeli maqalasyndaǵy kóńil qýantar bastamalardyń biri – «Týǵan jer» atty baǵdarlama qabyldaý jónindegi usynysy. «...basqa aimaqtarǵa kóship ketse de týǵan jerlerin umytpai, oǵan qamqorlyq jasaǵysy kelgen kásipkerlerdi, sheneýnikterdi, ziialy qaýym ókilderi men jastardy uiymdastyryp, qoldaý kerek. Bul – qalypty jáne shynaiy patriottyq sezim, ol árkimde bolýy múmkin. Oǵan tyiym salmai, kerisinshe, yntalandyrý kerek» degen sózinde tereń mán jatyr.
Sebebi, bizdiń dana babalarymyz «Týǵan jer – tuǵyryń, týǵan el – Qydyryń» degen qanatty sózdi tegin aitpaǵan. Týǵan jerge degen mahabbatyn joǵaltqandar – óziniń altyn arqaýynan, túp-tamyrynan qol úzip qalǵan jandar. Óziniń altyn besik aýylyn súimeitin, saǵynbaityn, ózi týyp-ósken ólkesin qadir tutpaǵan, oǵan qal-qadirinshe paidasyn tigizbegen adamnyń búkil eldi, Qazaqstandy súier patriot ekenine kóńil senbeidi. Sondyqtan, Elbasynyń bul tapsyrmasyn tiianaqty oryndaý — bárimizdiń ortaq mindetimiz.
«Ulttyń ósip-ónýine eki jaǵdai qajet: azattyq pen bilim» dep edi Shoqan Ýálihanov. Saiasi júiemizden bastap bilim berý isine deiin túbegeili ózgerister oryn alyp jatqan tusta ulttyq sanany qalyptastyryp, rýhty oiatý tarihi mańyzǵa ie is. Sebebi, dáýirler túiisken tusta Qazaqstanǵa túbegeili jańǵyrý jáne jańa ideialar arqyly bolashaǵyn baiandy etýdiń teńdessiz tarihi múmkindigi berilip otyr. Elbasy aitqandai, ómir súrý úshin ózgerýge tiispiz, áitpese, tarihtyń shańyna kómilip qalarymyz anyq.
Jeke adamnyń ómiriniń máni – artynan urpaq qaldyrý, sol urpaq ónege tutar ister atqarý desek, tutas ulttyń muraty – ǵasyrlarǵa azyq bolar rýhani mura men ózine ǵana tán tól mádeniet qalyptastyrý. Ol úshin babalardan qalǵan izgi dástúrler men rýhaniiatty saqtap, jańǵyrtyp, tolyqtyryp otyrýymyz qajet. Keń maǵynada alǵanda rýhaniiat degenimiz saiasi, quqyqtyq sana, moral, óner, ǵylym, filosofiia, din, qoǵamdyq ideologiia men psihologiianyń birliginen quralatyn tutastyq. Olai bolsa, óz azamattaryna durys rýhani, dúnietanymdyq baǵyt bere almaǵan qoǵamnyń ómiri uzaq bolmasy anyq. Adamdaǵy, adami qasietterdi saqtap, damytatyn rýhaniiaty ydyrasa, ondai qoǵamnan jurnaq qalmaitynyn, memlekettiń de kóp uzamai qulaitynyn shejire tarih talai dáleldegen. Demek, eldi damytýǵa, órkendetýge baǵyttalǵan árbir reforma ult rýhaniiatyna taban tirep, sodan nár alýy kerek. Ulttyń rýhaniiatyna arqa súiemegen jańarýlar men jańǵyrýlar halyqty kemel keleshekke emes, adasýǵa bastaýy múmkin.
Nurlybek JEŃISBEK,
OQO aqparat-taldaý ortalyǵy direktorynyń orynbasary.
"Ońtústik Qazaqstan" gazeti
