قازاقستان ٶزiنiڭ شيرەك عاسىرلىق تاريحىندا عاسىرلارعا بەرگiسiز دامۋ جولىنان ٶتتi. نەبەرi جيىرما بەس جىلدا حالقىنىڭ ىنتىماعى جاراسقان, ەكونوميكاسى ٶركەندەگەن, بٷكiل ەلەمگە بەيبiتشiل ەل رەتiندە تانىلعان iرگەلi مەملەكەتكە اينالدى. وسىدان 20 جىل بۇرىن قابىلدانعان «قازاقستان—2030» ستراتەگيياسىن ۋاقىتىنان بۇرىن ورىنداپ, ەندi «قازاقستان—2050» ماقساتتارىنا قاراي قادام باستى. ەندiگi ماقساتىمىز ايقىن, ول – ەلەمدەگi بەسەكەگە قابiلەتتi 30 مەملەكەتتiڭ قاتارىنا قوسىلۋ. بۇل ٷشiن ۇلت كٶشباسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن ەكونوميكالىق جەنە ساياسي جاڭعىرۋلار جٷزەگە اسىرىلا باستادى. مiنە, وسى باستامالاردىڭ بارلىعى باياندى بولۋى ٷشiن بiزگە سانامىزدى ۋاقىت تالابىنا ساي ٶزگەرتiپ, رۋحىمىزدى دٷر سiلكiندiرۋiمiز قاجەت. مەملەكەت باسشىسى ٶزiنiڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى ماقالاسىندا بۇل ٷدەرiستi قالاي جٷزەگە اسىراتىنىمىزدى كٶرسەتiپ بەردi.
ەلباسى ماقالادا قانىمىزعا سiڭiپ كەتكەن قاساڭ قاعيدالار مەن تاپتاۋرىن تٷسiنiكتەردi ٶزگەرتپەيiنشە, بiزدiڭ تولىققاندى جاڭعىرۋىمىز مٷمكiن ەمەستiگiن, بەسەكەگە قابiلەتتi ۇلتقا اينالۋ ٷشiن ۇلتتىق ساناداعى پايدالى, iزگi قاسيەتتەردi قايتا تٷلەتiپ, كەرتارتپا ويلاردان ارىلۋىمىز كەرەكتiگiن اتاپ كٶرسەتكەن. رەاليزم مەن پراگماتيزم عانا تاياۋ ونجىلدىقتاردىڭ ۇرانى بولۋعا جارايتىنىنا توقتالعان ۇلت كٶشباسشىسى ۇلتتىق سانا-سەزiمنiڭ كٶكجيەگiن كەڭەيتiپ, بiلiمدi, كٶزi اشىق, كٶكiرەگi وياۋ بولۋعا ۇمتىلۋ قازاقتىڭ قانىندا بار قاسيەت ەكەنiن ايتادى. تاريحتىڭ اششى ساباعىنان قورىتىندى شىعارىپ قانا قويماي, ٶزiمiز كٷن سايىن كٶرiپ جٷرگەن قۇبىلىستاردان دا وي تٷيiپ, پايىم جاساۋ ايرىقشا ماڭىزدى ەكەنiن ۇعىندىرادى.
راسىندا, حح عاسىردىڭ باستى ٷش يدەولوگيياسى – كوممۋنيزم, فاشيزم جەنە ليبەراليزم قۇردىمعا كەتتi. ەندi ايقىن, تٷسiنiكتi جەنە بولاشاققا جiتi كٶز تiككەن باعدارلار كەرەك. ادامنىڭ دا, تۇتاس ۇلتتىڭ دا ناقتى ماقساتقا جەتۋiن كٶزدەيتiن وسىنداي باعدارلار عانا دامۋدىڭ كٶگiنە تەمiرقازىق بولا الادى. ياعني, ەلباسى قازاق ەلiنiڭ دامۋى ۇلتتىق رۋحانيياتپەن استاسىپ جاتقان رەاليزم جەنە پراگماتيزمدە جاتىر دەپ توپشىلايدى.
ن.نازارباەۆ ۇلتتىڭ رۋحاني جاڭعىرۋى ٷشiن تاياۋ جىلداردا اتقارىلۋى تيiس iستەردi دە ناقتى كٶرسەتتi. بiزگە بiلiكتi ينجەنەرلەر مەن دەرiگەرلەر عانا ەمەس, قازiرگi زاماندى جەنە بولاشاقتى تەرەڭ تٷسiنە الاتىن بiلiمدi ادامدار اۋاداي قاجەت ەكەنiن ايتىپ, ول ٷشiن ەلەمنiڭ ەڭ ٷزدiك دەگەن 100 وقۋلىعى قازاق تiلiنە اۋدارىلاتىنىن اتاپ ٶتكەن.
«بiز الداعى بiرنەشە جىلدا گۋمانيتارلىق بiلiمنiڭ بارلىق باعىتتارى بويىنشا ەلەمدەگi ەڭ جاقسى 100 وقۋلىقتى ەرتٷرلi تiلدەردەن قازاق تiلiنە اۋدارىپ, جاستارعا دٷنيە جٷزiندەگi تاڭداۋلى ٷلگiلەردiڭ نەگiزiندە بiلiم الۋعا مٷمكiندiك جاسايمىز. 2018-2019 وقۋ جىلىنىڭ ٶزiندە ستۋدەنتتەردi وسى وقۋلىقتارمەن وقىتا باستاۋعا تيiسپiز» دەيدi مەملەكەت باسشىسى.
«بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى ماقالاداعى قوعامنىڭ نازارىن ٶزiنە اۋدارعان ٶزەكتi مەسەلەنiڭ بiرi – لاتىن ەلiپبيiنە كٶشۋ. بۇل جٶنiندە ن.نازارباەۆ «لاتىنشاعا كٶشۋدiڭ تەرەڭ لوگيكاسى بار. بۇل قازiرگi زامانعى تەحنولوگييالىق ورتانىڭ, كوممۋنيكاتسييانىڭ, سونداي-اق, ححI عاسىرداعى عىلىمي جەنە بiلiم بەرۋ پروتسەسiنiڭ ەرەكشەلiكتەرiنە بايلانىستى. مەكتەپ قابىرعاسىندا بالالارىمىز اعىلشىن تiلiن وقىپ, لاتىن ەرiپتەرiن ونسىز دا ٷيرەنiپ جاتىر. سوندىقتان, جاس بۋىن ٷشiن ەشقانداي قيىندىق, كەدەرگiلەر بولماق ەمەس. 2017 جىلدىڭ اياعىنا دەيiن عالىمداردىڭ كٶمەگiمەن, بارشا قوعام ٶكiلدەرiمەن اقىلداسا وتىرىپ, قازاق ەلiپبيiنiڭ جاڭا گرافيكاداعى بiرىڭعاي ستاندارتتى نۇسقاسىن قابىلداۋ كەرەك. 2018 جىلدان باستاپ جاڭا ەلiپبيدi ٷيرەتەتiن مامانداردى جەنە ورتا مەكتەپتەرگە ارنالعان وقۋلىقتاردى دايىنداۋعا كiرiسۋiمiز قاجەت» دەدi.
شىندىعىندا, بٷگiندە كومپيۋتەرلiك تەحنولوگييالار دا, ناقتى بiلiم مەن عىلىمدار دا وسى ەلiپبيدi قولدانادى. وسىنىڭ بارلىعىن ەسكەرسەك, ەلباسىنىڭ بۇل باستاماسى دا بارىنشا ويلاستىرىلعان ەرi ۋاقتىلى قولعا الىنعان شارا دەپ ەسەپتەيمiن.
ەلباسىنىڭ وسىناۋ سٷبەلi ماقالاسىنداعى كٶڭiل قۋانتار باستامالاردىڭ بiرi – «تۋعان جەر» اتتى باعدارلاما قابىلداۋ جٶنiندەگi ۇسىنىسى. «...باسقا ايماقتارعا كٶشiپ كەتسە دە تۋعان جەرلەرiن ۇمىتپاي, وعان قامقورلىق جاساعىسى كەلگەن كەسiپكەرلەردi, شەنەۋنiكتەردi, زييالى قاۋىم ٶكiلدەرi مەن جاستاردى ۇيىمداستىرىپ, قولداۋ كەرەك. بۇل – قالىپتى جەنە شىنايى پاتريوتتىق سەزiم, ول ەركiمدە بولۋى مٷمكiن. وعان تىيىم سالماي, كەرiسiنشە, ىنتالاندىرۋ كەرەك» دەگەن سٶزiندە تەرەڭ مەن جاتىر.
سەبەبi, بiزدiڭ دانا بابالارىمىز «تۋعان جەر – تۇعىرىڭ, تۋعان ەل – قىدىرىڭ» دەگەن قاناتتى سٶزدi تەگiن ايتپاعان. تۋعان جەرگە دەگەن ماحابباتىن جوعالتقاندار – ٶزiنiڭ التىن ارقاۋىنان, تٷپ-تامىرىنان قول ٷزiپ قالعان جاندار. ٶزiنiڭ التىن بەسiك اۋىلىن سٷيمەيتiن, ساعىنبايتىن, ٶزi تۋىپ-ٶسكەن ٶلكەسiن قادiر تۇتپاعان, وعان قال-قادiرiنشە پايداسىن تيگiزبەگەن ادامنىڭ بٷكiل ەلدi, قازاقستاندى سٷيەر پاتريوت ەكەنiنە كٶڭiل سەنبەيدi. سوندىقتان, ەلباسىنىڭ بۇل تاپسىرماسىن تيياناقتى ورىنداۋ — بەرiمiزدiڭ ورتاق مiندەتiمiز.
«ۇلتتىڭ ٶسiپ-ٶنۋiنە ەكi جاعداي قاجەت: ازاتتىق پەن بiلiم» دەپ ەدi شوقان ۋەليحانوۆ. ساياسي جٷيەمiزدەن باستاپ بiلiم بەرۋ iسiنە دەيiن تٷبەگەيلi ٶزگەرiستەر ورىن الىپ جاتقان تۇستا ۇلتتىق سانانى قالىپتاستىرىپ, رۋحتى وياتۋ تاريحي ماڭىزعا يە iس. سەبەبi, دەۋiرلەر تٷيiسكەن تۇستا قازاقستانعا تٷبەگەيلi جاڭعىرۋ جەنە جاڭا يدەيالار ارقىلى بولاشاعىن باياندى ەتۋدiڭ تەڭدەسسiز تاريحي مٷمكiندiگi بەرiلiپ وتىر. ەلباسى ايتقانداي, ٶمiر سٷرۋ ٷشiن ٶزگەرۋگە تيiسپiز, ەيتپەسە, تاريحتىڭ شاڭىنا كٶمiلiپ قالارىمىز انىق.
جەكە ادامنىڭ ٶمiرiنiڭ مەنi – ارتىنان ۇرپاق قالدىرۋ, سول ۇرپاق ٶنەگە تۇتار iستەر اتقارۋ دەسەك, تۇتاس ۇلتتىڭ مۇراتى – عاسىرلارعا ازىق بولار رۋحاني مۇرا مەن ٶزiنە عانا تەن تٶل مەدەنيەت قالىپتاستىرۋ. ول ٷشiن بابالاردان قالعان iزگi دەستٷرلەر مەن رۋحانيياتتى ساقتاپ, جاڭعىرتىپ, تولىقتىرىپ وتىرۋىمىز قاجەت. كەڭ ماعىنادا العاندا رۋحانييات دەگەنiمiز ساياسي, قۇقىقتىق سانا, مورال, ٶنەر, عىلىم, فيلوسوفييا, دiن, قوعامدىق يدەولوگييا مەن پسيحولوگييانىڭ بiرلiگiنەن قۇرالاتىن تۇتاستىق. ولاي بولسا, ٶز ازاماتتارىنا دۇرىس رۋحاني, دٷنيەتانىمدىق باعىت بەرە الماعان قوعامنىڭ ٶمiرi ۇزاق بولماسى انىق. ادامداعى, ادامي قاسيەتتەردi ساقتاپ, دامىتاتىن رۋحانيياتى ىدىراسا, ونداي قوعامنان جۇرناق قالمايتىنىن, مەملەكەتتiڭ دە كٶپ ۇزاماي قۇلايتىنىن شەجiرە تاريح تالاي دەلەلدەگەن. دەمەك, ەلدi دامىتۋعا, ٶركەندەتۋگە باعىتتالعان ەربiر رەفورما ۇلت رۋحانيياتىنا تابان تiرەپ, سودان نەر الۋى كەرەك. ۇلتتىڭ رۋحانيياتىنا ارقا سٷيەمەگەن جاڭارۋلار مەن جاڭعىرۋلار حالىقتى كەمەل كەلەشەككە ەمەس, اداسۋعا باستاۋى مٷمكiن.
نۇرلىبەك جەڭIسبەك,
وقو اقپارات-تالداۋ ورتالىعى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى.
"وڭتٷستٸك قازاقستان" گازەتٸ
