Kólikterdiń dúrili men adamdardyń daýysynan kópqabatty úidiń ekinshi qabatynda turatyn Maira oianyp ketti. Kózin asha salysymen senbi ekeni esine túsip, qalai turǵanyn ózi de baiqamai qaldy. Uiqyly oiaý kózin ýqalap, tańǵy as ázirlep jatqan anasyna qarai bettedi. As úide ándetip quimaq pisirip jatqan anasynyń janyna kelip:
– Anashym, aýylǵa kettik pe? – dedi.
Qyzynyń uiqyly-oiaý túrine qarap, kúlimsiregen kúide:
– Qyzym-aý, áýeli jýynyp, tańǵy asyńdy iship al, qazir ákeń alyp barady, –dedi.
Tańǵy as iship otyrǵan sátte, syrttan kúndegi ádetinshe ystyq nanyn qolyna alyp, ákesi kirip keldi. Shai ústinde Maira bir ai ótse de áli aýylǵa barmaǵanyn, tórt qabyrǵadan ábden zerigip ketkenin aityp, ákesine biraz shaǵymdandy.
– Áke, búgin senbi ári aýa raiy keremet bolyp tur emes pe?! Meni aýylǵa alyp barshy. Atamdy, ájemdi, qara kúshigimdi saǵyndym, – dedi burtiyp.
Ákesi kóp oilanbastan eki shaqpaq qanty bar shaiyn qasyǵymen aralastyryp otyryp:
– Ái, jaraidy, aparsam alyp baraiyn. Ata-ájeń de bir jasap qalsyn, – dedi. Mundai jyldam kelisimdi kútpegen Maira alaqailap, ákesi men anasynyń betinen kezek-kezek súidi.
«Men kiimderimdi daiyndaiyn, ájeme arnap satyp alǵan shashaqty oramaldy da alaiyn» dep óz-ózimen sóilesip, bólmesine qarai bettedi...
Jol uzaq edi. Maira eki kózin daladan almady. Tiri jan kezdespeitin jazyq dalaǵa jyńǵyldar sán berip turǵandai. Kógildir aspan. Ár jerde úiilgen qumdy tóbeshikter. Dalany qansha kórsem de, dál búgingidei mán bermeppin ǵoi dep oilady. Onyń oiyn ákesiniń sózi bólip jiberdi.
– Qyzym, anańnyń aitqandaryn umytpa, atań men ájeńdi sharshatpa, kerisinshe, ájeńe qolǵabys et. Shaiyn daiyndap, baqshadan jemisterin terip ber. Sen endi úlken qyzsyń ári tuńǵysh nemeresi de óziń. Sondyqtan erkeligińdi eselemei, ol kisilerdiń oń qoly bol.
Jol boiy aitylǵan aqylǵa qulaq túrgen Mairanyń boiyn erekshe sezim biledi. Ózine degen senimdilik pe, eresek sezindi. Jol da uzaq, taýsylmai qoidy. Atasy men ájesimen kezdeser sátti taǵatsyzdana kútip jan-jaǵyna jaltaqtap qarai berdi... Mine, ózi ańsaǵan, saǵynǵan óz aýylyna da kelip jetti. Ájesi:
– Ái, shal-aý, beri kel. Mairosh keldi, shal, beri kel deimin, – dep qisalańdap máshinege qarai bettedi. Osy kezde mal qora jaqtan qolynda shelegi, basynda eski qalpaǵy bar, zor deneli, jyly júzdi atasy aqyryn basyp kele jatty. Maira atasy men ájesiń ystyq qushaǵyna kirip ketti.
– Mairoshym, qulynshaǵym, jaryǵym, qarashyǵym, táttim, – dep jyly sózin jaýdyryp, betinen qaita-qaita súidi.
Úige kirip, dastarhan basyna jinaldy. Maira biylǵy oqý jylyndaǵy óz jetistikterimen bólisti, qaladaǵy bar qyzyqty, anasynyń kelgisi kelgenin, alaida jumystar shyǵyp qalǵanyn aitty. Ájesi nemeresiniń ár tátti sózine tánti bolyp, ainalyp tolǵanyp, arqasynan qaǵyp otyrdy. Shai ústinde atasy da qyryq jyl qudaiy kórshi bolǵan Keńestiń qaladaǵy balasynyń úiine kóship ketkenin aitty. Sol sátte balasy Erik:
– Áke, men de sizderge birazdan beri aitqym kelip júr edi. Keńes aǵa da kóship ketipti, endi sizder de meniń qolyma kelseńizder eken. Meniń perzenttik paryzym qartaiǵanda sizderdiń jandaryńyzda bolyp, qarailasý. Meniń jumysym, otbasym qalada. Aýylda qalýǵa esh negiz joq. Onyń ústine Mairanyń oqýy bar. Aýylda beinettenip mal baǵyp, baqsha ósirip júretin jastan kettińizder, endi zeinetin meniń, nemerelerińizdiń janynda ótkizgenge ne jetsin.
– Ái, qarǵam-aý, – dep sózin bastady aqsaqal. – Men týylǵaly osy aýyldyń shańyn jutyp, topyraǵyna aýnap óstim. Keńes ekeýmiz tai-qulyndai tebisip birge óstik. Jasarymyzdy jasadyq, asarymyzdy asadyq. Ol erikkenen qalanyń ómirine asyǵyp ketti deisiń be?! Kempiri qaitqan soń, jalǵyz ózi qaldy. Bizdiń úige kelip, qasymda tur dep edim, oǵan kónbedi. Qart kisilerdi bilesiń ǵoi, bireýge masyl bolǵysy kelmeidi. Ári ózi áskeri kisi bolǵan. Jalǵyz qalmasyn dep qaladaǵy balasy alyp ketti. Al meniń kempirim janymda, iship-jeitinimiz bar. Baqsha ósirý, malǵa qaraý olar meniń súiikti jumysym. Ol biz úshin beinet emes, kerisinshe, ózimizge unaidy. Sen qazir túsinbessiń, alaida, qarttyq dendegende óz aýlyńnan asqan jer bolmaidy, balam. Sondyqtan da bizdi qinama, arasynda osylai bir kelip ketkenderińniń ózi biz úshin úlken qýanysh. Bizdiń tilek – senderdiń amandyqtaryń.
– Jaraidy, áke, árine, bári de óz qalaýlaryńyz. Eger aýyl yńǵaily bolsa, osynda tura berińizder, biz Mairoshty alyp kelip turamyz. Mairanyń ákesi as iship bolǵasyn jolǵa shyǵyp ketti.
Maira qara kúshigin izdep dalaǵa shyqty. Kúshigi qulaǵy salaqtap, dosyn tanyǵandai Mairany iiskelep álek... Mairanyń boiyn erekshe sezim kernedi.
Baqytty sezim, qýanysh sezimi...
Sol kúni atasy men ájesiniń ortasyna rahattana uiyqtady. Áteshtiń daýysynan tez oianyp, as bólmesine barsa, samaýrynyń shaiyn atasy men ájesi iship otyr eken.
– Qulynshaǵym-aý, turdyń ba? Tátti uiqyda jatqan soń atań ekeýmiz oiatpap edik. Uiqyń qandy ma? – deidi ájesi.
– Iá, ájetai keremet uiyqtadym.
– Airanǵa toiyp al, qazir shie teremiz, – dedi atasy nemeresin janyna shaqyryp.
Shai iship bolǵan soń ájesi dastarhandy jinai bastaǵan bette. «Ájetai, ózim jinaimyn, otyra berińiz» dedi.
– Atasy, qarashy, meniń qulynshaǵym ósip qalypty, maǵan qolǵabys bolyp jatyr, aqylyńnan seniń, – dedi ájesi.
– Árine, baiqadym, biyl Mairoshymyz burynǵysynsha erke emes. Salmaqty, janashyr bolǵany meni de qýantady, – dep kúlimdedi atasy.
Maqtaýdy estigen Maira odan saiyn qýanyp, dastarhandy qalai jinap úlgergenin de baiqamai qaldy. Dalaǵa shyǵyp ájesimen birge shie, órik terdi. Asyr salyp kúshigimen oinady. Keshkurym ájesiniń tátti airanyn simirip alyp, tátti uiqyǵa batty.
Kún artynan kún ótip, Mairanyń aýyldaǵy qyzyqty kúnderi de aiaqtalýǵa jaqyndady. Erteń ákesi keledi. Ýaqyttyń qalai ótkenin bilmei qaldy. Qalaǵa múlde barǵysy joq. Osynda ata-ájesiniń janynda qalǵysy keledi. Alaida, qaladaǵy qosymsha sabaqtarynda birazyn jiberip aldy. Qalai bolsa da erteń qalaǵa qaitýy kerek.
Ákesi kelip, qaitatyn sátte jetti. Mairanyń muńdy júzin kórgen ákesi:
– Qyzym, ne boldy, nege kóńil-kúiiń joq? – dedi.
– Áke, meniń qalaǵa barǵym kelmeidi. Osynda aýylda qalǵym keledi. Men aýyldyń mektebinde oqysam bolmai ma? – dedi.
Mundai usynysty kútpegen ákesi:
Qyzym-aý, olai bolmaidy. Qalada anań kútip otyr, onyń ústine úirengen mektebiń, dostaryń bar. Qosymsha sabaqtaryńdy da jiberip aldyń. Endi qalaǵa qaitaiyq, atań men ájeńe osylai únemi kelip turasyń, – dedi ákesi sabyrly qalyppen.
– Jaraidy, – dedi Maira basqa amaly qalmaǵanyn bilip.
– Qyzym-aý, alań bolma, atań ekeýmiz sen qalaǵan ýaqytta baramyz. Oqýyńnan qalma, jarai ma?
Maira ata-ájesimen qoshtasyp, máshinige minip ketti... Qos qorǵany qol bulǵap, qala berdi... Áli de qol bulǵap tur.
Narǵyz ÓMIRZAQ,
Qyzylorda qalasy
11-synyp oqýshysy
