Frantsiianyń La Revue des transitions aqparattyq-saraptamalyq mediaportalynda Qazaqstannyń aýǵan máselesin sheshýdegi konstrýktivtik róli týraly redaktsiialyq maqala jariialandy, -dep habarlaidy QazAqparat.
Aimaqtyq deńgeidegi derjavalar Amerikanyń Aýǵanstannan áskerin áketkenin paidalanyp, eski qaqtyǵystardyń qaita órshý qaýpine qaramastan, Ortalyq Aziiadaǵy yqpalyn kúsheitýge kúsh salýda. Qazaqstan diplomatiiasy bul iste Siriia men Ýkraina daǵdarystary kezinde arakidik deldaldyq jasaǵan tiimdi tájiribesin paidalanyp, ózin taǵy da turaqtandyrýshy element retinde tanyta alar edi.
Taliban Kabýldy qaita basyp alǵannan beri eki aptadan astam ýaqyt ótti. Musylman fýndamentalisteriniń qarqyndy úgit-nasihat júrgizip jatqanyna qaramastan, Aýǵanstannyń barlyq aýmaǵynda qylań berip jatqan belgiler kún saiyn haostyń etek alyp kele jatqanynan habar beredi.
Kabýldyń jańa qojaiyndary belgili bir deńgeide tártip pen qaýipsizdikti qamtamasyz etip jatqanyna qaramastan, memlekette kúireý basym. Memlekettik qyzmetshiler jalaqy alyp jatqan joq. Ómirlik mańyzy bar infraqurylymdardan jii aqaý shyǵyp, tutas provintsiialar elektrsiz qalýda. Qurǵaqshylyq pen ashtyq ta órship tur. Saldarynan ondaǵan million aýǵanstandyqtyń ómirine qaýip tengen. Onyń úshten bir bóligi azyq-túlikke muqtaj. BUU bas hatshysy Antoniý Gýterrish resmi túrde elde «gýmanitarlyq apat» ornaýy múmkin ekenin málimdep, alańdaýshylyq bildirdi.
Aýǵanstannyń daǵdarysqa batyp bara jatqanyn kórshileri óz múddesine paidalanyp qalýǵa tyrysyp baǵýda. Amerikanyń áskerin áketýi Ortalyq Aziianyń derjavalaryna geosaiasi ornyn bekemdep, alianastar men diplomatiialyq kóshbasshylyqqa bastaityn tarihi múmkindik usynyp otyr.
Pákistan, Iran, Qytai, Resei, Úndistan, Túrkiia siiaqty elder qaita-qaita otqa mai quiyp, AQSh-tyń ketýinen barynsha paida kórip qalýǵa tyrysyp baǵýda. Munyń sońy Deli men Islamabad deitin taýly Kashmirdegi iadrolyq oiynshylardyń qaqtyǵysyn qaita qozdyrady degen táýekel de joq emes.
Osynaý úlken geosaiasi kúizelister oiynynda ózgeler aýǵan dalasyndaǵy maidan otyna mai quiyp qalyp jatsa, óńirdegi jalǵyz bir eldiń ǵana shielenisti báseńdetksi keletin siiaqty. Qazaqstan jer kólemi boiynsha bes Frantsiiany syiǵyzatyn alyp memleket. Shynymen de bul el osynaý qym-qýyt kezeńde ózin turaqtylyqtyń faktory retinde kórsete alar edi.
Osy óńirdegi Frantsiianyń eń alǵashqy jáne jalǵyz seriktesi sanalatyn Qazaqstan Eýropany qorǵap turǵan «qaýipsizdik beldeýi» jobasyna úlken úles qosýda. Emmanýel Makronnyń áriptesi Qasym-Jomart Toqaevqa qońyraý shalýy soǵan dálel.
«Prezidentter Aýǵanstandaǵy jaǵdaidy, onyń Ortalyq Aziiaǵa áseri týraly sóilesti. Olar óńirdegi qaýipsizdik pen turaqtylyq jolynda birlesip jumys isteýge daiyn ekenderin bildirdi»,- dep jazady Elisei saraiynyń saity.
BUU-nyń Aýǵanstandaǵy gýmanitaryq missiia personalyn Qazaqstannyń iri qalasy – Almatyǵa qonystandyrýy da sonyń dáleli. Bul jerden olar milliondaǵan muqtaj adamdarǵa ómirlik mańyzdy kómek kórsetýdi jalǵastyra alady.
Eger Qazaqstan aýǵan máselesinde qazirgi ornyn saqtap qalsa, buǵan deiingi halyqaralyq daǵdarystarda uiystyrýshy retinde qalyptastyrǵan atyna laiyqtyǵyn kórseter edi. 2013 jyly Iran, Germaniia jáne Eýoroodaq elderi iadrolyq baǵdarlama boiynsha tarihi kelisimge qol qoiýǵa jol ashqan kelissózderdiń eki raýndy Almatyda ótken bolatyn. Reseidiń syrtqy ister ministri Sergei Lavrov kelissóz alańyn usynǵan Qazaqstan, Aýstriia, Shveitsariia elderi ymyraǵa kelýde basty ról atqarǵanyn ataǵan sol kezde.
2017 jyly Qazaqstannyń astanasynda Siriia máselesi boiynsha beibit kelissózder bastaldy. Eldiń burynǵy Prezidenti Nursutan Nazarbaev bul máseleni 2011 jyly Siriiadaǵy azamat soǵysy bastalǵan kezden bastap qolǵa alǵan bolatyn. Eldiń sol kezdegi basshysy yqpaldy kórshileri Vladimir Pýtin i Rejep Taiyp Erdoǵandy kelissóz ústeline otyrǵyzý úshin shymyldyq syrtynda qyraýar jumys istedi. Bul qadam Astananyń álem kantseliariiasyndaǵy repýtatsiiasyn nyǵaitty.
Qazaqstannyń Siriia daǵdarysyn retteýge aralasýy 2014 jyly Ýkrainadaǵy kikiljińdi sheshý kezinde Frantsiiamen birlesken jumystarǵa ulasty. KSRO múshesi bolǵan eldiń prezidenti Minsk kelissózinde daýdyń qazylyǵyn qolyna alyp, Máskeýge qarsy salynǵan sanktsiialardy toqtatý máselesinde Fransýa Olland, Angela Merkel, Petr Poroshenko jáne Vladimir Pýtinniń ymyraǵa kelýine yqpal etti. Bul talpynystar kópvektorly diplomatiianyń qazaqstandyq tujyrymdamasyn ómirge ákeldi.
Tálipter Aýǵanstanda jýyqta ǵana jeńiske jetkenin eskerip, Qazaqstan taǵy da óńirdegi turaqtandyrýshy agent retindegi rólin nyǵaitatynyn boljaýǵa bolady.
«Qazaqstan Aýǵanstannyń turaqty, táýelsiz, birtutas, halqy beibit kún keshetin, kórshilerimen tatý memleketke ainalýy kerek dep esepteidi. Biz qaiǵynyń talaiyn kórgen bul eldiń jańa biligimen birinshi kezekte gýmanitarlyq problemalardy sheshý úshin konstrýktivti iskerlik bailanys ornatýǵa daiynbyz.», - degen bolatyn Q.Toqaev 8 qyrkúiekte.
