فرانتسييانىڭ La Revue des transitions اقپاراتتىق-ساراپتامالىق مەدياپورتالىندا قازاقستاننىڭ اۋعان مەسەلەسٸن شەشۋدەگٸ كونسترۋكتيۆتٸك رٶلٸ تۋرالى رەداكتسييالىق ماقالا جارييالاندى, -دەپ حابارلايدى قازاقپارات.
ايماقتىق دەڭگەيدەگٸ دەرجاۆالار امەريكانىڭ اۋعانستاننان ەسكەرٸن ەكەتكەنٸن پايدالانىپ, ەسكٸ قاقتىعىستاردىڭ قايتا ٶرشۋ قاۋپٸنە قاراماستان, ورتالىق ازيياداعى ىقپالىن كٷشەيتۋگە كٷش سالۋدا. قازاقستان ديپلوماتيياسى بۇل ٸستە سيرييا مەن ۋكراينا داعدارىستارى كەزٸندە اراكٸدٸك دەلدالدىق جاساعان تيٸمدٸ تەجٸريبەسٸن پايدالانىپ, ٶزٸن تاعى دا تۇراقتاندىرۋشى ەلەمەنت رەتٸندە تانىتا الار ەدٸ.
تاليبان كابۋلدى قايتا باسىپ العاننان بەرٸ ەكٸ اپتادان استام ۋاقىت ٶتتٸ. مۇسىلمان فۋندامەنتاليستەرٸنٸڭ قارقىندى ٷگٸت-ناسيحات جٷرگٸزٸپ جاتقانىنا قاراماستان, اۋعانستاننىڭ بارلىق اۋماعىندا قىلاڭ بەرٸپ جاتقان بەلگٸلەر كٷن سايىن حاوستىڭ ەتەك الىپ كەلە جاتقانىنان حابار بەرەدٸ.
كابۋلدىڭ جاڭا قوجايىندارى بەلگٸلٸ بٸر دەڭگەيدە تەرتٸپ پەن قاۋٸپسٸزدٸكتٸ قامتاماسىز ەتٸپ جاتقانىنا قاراماستان, مەملەكەتتە كٷيرەۋ باسىم. مەملەكەتتٸك قىزمەتشٸلەر جالاقى الىپ جاتقان جوق. ٶمٸرلٸك ماڭىزى بار ينفراقۇرىلىمداردان جيٸ اقاۋ شىعىپ, تۇتاس پروۆينتسييالار ەلەكترسٸز قالۋدا. قۇرعاقشىلىق پەن اشتىق تا ٶرشٸپ تۇر. سالدارىنان ونداعان ميلليون اۋعانستاندىقتىڭ ٶمٸرٸنە قاۋٸپ تەنگەن. ونىڭ ٷشتەن بٸر بٶلٸگٸ ازىق-تٷلٸككە مۇقتاج. بۇۇ باس حاتشىسى انتونيۋ گۋتەرريش رەسمي تٷردە ەلدە «گۋمانيتارلىق اپات» ورناۋى مٷمكٸن ەكەنٸن مەلٸمدەپ, الاڭداۋشىلىق بٸلدٸردٸ.
اۋعانستاننىڭ داعدارىسقا باتىپ بارا جاتقانىن كٶرشٸلەرٸ ٶز مٷددەسٸنە پايدالانىپ قالۋعا تىرىسىپ باعۋدا. امەريكانىڭ ەسكەرٸن ەكەتۋٸ ورتالىق ازييانىڭ دەرجاۆالارىنا گەوساياسي ورنىن بەكەمدەپ, الياناستار مەن ديپلوماتييالىق كٶشباسشىلىققا باستايتىن تاريحي مٷمكٸندٸك ۇسىنىپ وتىر.
پەكٸستان, يران, قىتاي, رەسەي, ٷندٸستان, تٷركييا سيياقتى ەلدەر قايتا-قايتا وتقا ماي قۇيىپ, اقش-تىڭ كەتۋٸنەن بارىنشا پايدا كٶرٸپ قالۋعا تىرىسىپ باعۋدا. مۇنىڭ سوڭى دەلي مەن يسلاماباد دەيتٸن تاۋلى كاشميردەگٸ يادرولىق ويىنشىلاردىڭ قاقتىعىسىن قايتا قوزدىرادى دەگەن تەۋەكەل دە جوق ەمەس.
وسىناۋ ٷلكەن گەوساياسي كٷيزەلٸستەر ويىنىندا ٶزگەلەر اۋعان دالاسىنداعى مايدان وتىنا ماي قۇيىپ قالىپ جاتسا, ٶڭٸردەگٸ جالعىز بٸر ەلدٸڭ عانا شيەلەنٸستٸ بەسەڭدەتكسٸ كەلەتٸن سيياقتى. قازاقستان جەر كٶلەمٸ بويىنشا بەس فرانتسييانى سىيعىزاتىن الىپ مەملەكەت. شىنىمەن دە بۇل ەل وسىناۋ قىم-قۋىت كەزەڭدە ٶزٸن تۇراقتىلىقتىڭ فاكتورى رەتٸندە كٶرسەتە الار ەدٸ.
وسى ٶڭٸردەگٸ فرانتسييانىڭ ەڭ العاشقى جەنە جالعىز سەرٸكتەسٸ سانالاتىن قازاقستان ەۋروپانى قورعاپ تۇرعان «قاۋٸپسٸزدٸك بەلدەۋٸ» جوباسىنا ٷلكەن ٷلەس قوسۋدا. ەممانۋەل ماكروننىڭ ەرٸپتەسٸ قاسىم-جومارت توقاەۆقا قوڭىراۋ شالۋى سوعان دەلەل.
«پرەزيدەنتتەر اۋعانستانداعى جاعدايدى, ونىڭ ورتالىق ازيياعا ەسەرٸ تۋرالى سٶيلەستٸ. ولار ٶڭٸردەگٸ قاۋٸپسٸزدٸك پەن تۇراقتىلىق جولىندا بٸرلەسٸپ جۇمىس ٸستەۋگە دايىن ەكەندەرٸن بٸلدٸردٸ»,- دەپ جازادى ەليسەي سارايىنىڭ سايتى.
بۇۇ-نىڭ اۋعانستانداعى گۋمانيتارىق ميسسييا پەرسونالىن قازاقستاننىڭ ٸرٸ قالاسى – الماتىعا قونىستاندىرۋى دا سونىڭ دەلەلٸ. بۇل جەردەن ولار ميلليونداعان مۇقتاج ادامدارعا ٶمٸرلٸك ماڭىزدى كٶمەك كٶرسەتۋدٸ جالعاستىرا الادى.
ەگەر قازاقستان اۋعان مەسەلەسٸندە قازٸرگٸ ورنىن ساقتاپ قالسا, بۇعان دەيٸنگٸ حالىقارالىق داعدارىستاردا ۇيىستىرۋشى رەتٸندە قالىپتاستىرعان اتىنا لايىقتىعىن كٶرسەتەر ەدٸ. 2013 جىلى يران, گەرمانييا جەنە ەۋورووداق ەلدەرٸ يادرولىق باعدارلاما بويىنشا تاريحي كەلٸسٸمگە قول قويۋعا جول اشقان كەلٸسسٶزدەردٸڭ ەكٸ راۋندى الماتىدا ٶتكەن بولاتىن. رەسەيدٸڭ سىرتقى ٸستەر مينيسترٸ سەرگەي لاۆروۆ كەلٸسسٶز الاڭىن ۇسىنعان قازاقستان, اۋسترييا, شۆەيتسارييا ەلدەرٸ ىمىراعا كەلۋدە باستى رٶل اتقارعانىن اتاعان سول كەزدە.
2017 جىلى قازاقستاننىڭ استاناسىندا سيرييا مەسەلەسٸ بويىنشا بەيبٸت كەلٸسسٶزدەر باستالدى. ەلدٸڭ بۇرىنعى پرەزيدەنتٸ نۇرسۇتان نازارباەۆ بۇل مەسەلەنٸ 2011 جىلى سيريياداعى ازامات سوعىسى باستالعان كەزدەن باستاپ قولعا العان بولاتىن. ەلدٸڭ سول كەزدەگٸ باسشىسى ىقپالدى كٶرشٸلەرٸ ۆلاديمير پۋتين ي رەجەپ تايىپ ەردوعاندى كەلٸسسٶز ٷستەلٸنە وتىرعىزۋ ٷشٸن شىمىلدىق سىرتىندا قىراۋار جۇمىس ٸستەدٸ. بۇل قادام استانانىڭ ەلەم كانتسەلياريياسىنداعى رەپۋتاتسيياسىن نىعايتتى.
قازاقستاننىڭ سيرييا داعدارىسىن رەتتەۋگە ارالاسۋى 2014 جىلى ۋكرايناداعى كيكٸلجٸڭدٸ شەشۋ كەزٸندە فرانتسييامەن بٸرلەسكەن جۇمىستارعا ۇلاستى. كسرو مٷشەسٸ بولعان ەلدٸڭ پرەزيدەنتٸ مينسك كەلٸسسٶزٸندە داۋدىڭ قازىلىعىن قولىنا الىپ, مەسكەۋگە قارسى سالىنعان سانكتسييالاردى توقتاتۋ مەسەلەسٸندە فرانسۋا وللاند, انگەلا مەركەل, پەتر پوروشەنكو جەنە ۆلاديمير پۋتيننٸڭ ىمىراعا كەلۋٸنە ىقپال ەتتٸ. بۇل تالپىنىستار كٶپۆەكتورلى ديپلوماتييانىڭ قازاقستاندىق تۇجىرىمداماسىن ٶمٸرگە ەكەلدٸ.
تەلٸپتەر اۋعانستاندا جۋىقتا عانا جەڭٸسكە جەتكەنٸن ەسكەرٸپ, قازاقستان تاعى دا ٶڭٸردەگٸ تۇراقتاندىرۋشى اگەنت رەتٸندەگٸ رٶلٸن نىعايتاتىنىن بولجاۋعا بولادى.
«قازاقستان اۋعانستاننىڭ تۇراقتى, تەۋەلسٸز, بٸرتۇتاس, حالقى بەيبٸت كٷن كەشەتٸن, كٶرشٸلەرٸمەن تاتۋ مەملەكەتكە اينالۋى كەرەك دەپ ەسەپتەيدٸ. بٸز قايعىنىڭ تالايىن كٶرگەن بۇل ەلدٸڭ جاڭا بيلٸگٸمەن بٸرٸنشٸ كەزەكتە گۋمانيتارلىق پروبلەمالاردى شەشۋ ٷشٸن كونسترۋكتيۆتٸ ٸسكەرلٸك بايلانىس ورناتۋعا دايىنبىز.», - دەگەن بولاتىن ق.توقاەۆ 8 قىركٷيەكتە.
