Túrki álemi ádebietiniń ózara kórkem aýdarma zańdaryn damytý qajet. Bul pikirdi Eýraziia jazýshylar qaýymdastyǵynyń tóraǵasy, túrkiialyq jazýshy Iakýp Omeroǵly Astanadaǵy «Qazirgi zamanǵy sóz energiiasy» halyqaralyq forýmynda aitty, dep habarlaidy QazAqparat tilshisi.
«Menińshe, túrki áleminiń ádebieti - dúniedegi energiiasy mol ádebietterdiń biri. Oǵan dálel - Aitmatov siiaqty dúnie júzine tanymal jazýshylarymyzdyń bolýy. Túrki dúniesi ádebietiniń adamzatqa aitary bar. Bizdiń jazýshylar dúniejúzilik máselelerge qatysty pikir bildirip, óz mádenietimiz ben tarihymyzdan jetken altyn qazynany taratyp jatyr. Al qazaq ádebieti - túrki dúniesindegi eń jas ádebietterdiń biri. Bir jaǵynan qazaq ádebietiniń Orhon Eniseiden bastalatyn ómiri bar, ol barlyq túrki ádebietine ortaq. Salystyrmaly túrde jas ádebiette qasań dástúrlerden ada bolyp, bolashaqqa ashyq kózben qaraityn múmkindik bar», - dedi Ia. Omeroǵly.
Onyń aitýynsha, qazaqstandyq avtorlar túrik tiline belsendi aýdarylyp jatyr jáne ádebi shyǵarmalar arqyly túrik oqyrmandary qazaq tarihyndaǵy jaittardan habardar bolýda.
«Biz ózimiz 30 shaqty avtordy aýdarsaq, ózge baspalardan jáne úkimettiń qoldaýymen shyqqan kitaptar taǵy bar. Ǵabit Músirepov, Ábish Kekilbaev, Abaidyń qara sózderin shyǵardyq. Shákárim týraly kitap jaryq kórdi. Maǵjannyń jolma-jol aýdarylǵan óleńderi bar edi, kórkem aýdarma retinde taǵy bir kitaby shyqty. Ulyqbek Esdáýlet, Rahymjan Otarbaev, Smaǵul Elýbai aýdaryldy. Túrik halqy ashtyq týraly Smaǵul Elýbaidyń romany arqyly bildi. «Abai joly» túrik tilinde buryn shyqqan, biraq ony biz esepke almaimyz, sebebi nashar aýdarylǵan. Osylaisha, «Abai jolynyń» túrikshege sátti aýdarmasyn kútýdemiz», - dedi ol.
Sondai-aq, Omeroǵly ózge tilderge qaraǵanda, túrki tilderiniń ózara aýdarmasynyń qiynyraq ekenin atap ótti.
«Syrttaǵy adamdar muny baiqamaidy. «Túbi bir tilderdi ózara aýdarýdyń ne qiyndyǵy bar?» deidi. Belgili bir sózdiń ekinshi týystas tilde túrli maǵynalary bolýy múmkin. Mysaly, toi týraly qazaq romany túrikshege aýdarylǵan. Toi aldynda jasalatyn quda túsý, syrǵa salý syndy barlyq jiyndardy «dúgún» (túrikshe - úilený toiy) dep aýdara bergen. Úilený toiynyń «birneshe ret ótýin» túrik oqyrmandary túsinbeidi. Ekinshiden, túrki tilderiniń ózara ádebi-kórkem aýdarma zańdary áli damymaǵan. Muny jańa sala dep aitsam, qate bolmaityn shyǵar. Máselen, aǵylshyn tilinen aýdarýdyń 100 jyldan astam tájiribesi, qalyptasqan óz joly bar», - deidi túrkiialyq ókil.
Sonymen birge, Ia. Omeroǵly Aitmatov syndy tanymal tulǵalar shyǵý úshin shyǵarmalardy kóbirek aýdaryp, forým-jinalystardy jii ótkizý qajettigin jetkizdi.
«Muhtar Áýezov qoldaý kórsetpegende, álem oqyrmandary Aitmatovtai talanttyń bar ekenin bilmes edi. Forým sóziniń ózi pikir almasý maǵynasyna keledi. Búgin de túrli elderden kelgen ádebiet ókilderimen tanysyp, ýaǵdalastyq jasastyq. Eger mundai jiyn jyl saiyn ótkizilse, Astana -halyqaralyq ádebi ortalyqqa ainalady. Biz de óz tarapymyzdan túrki elderiniń ádebi, mádeni jáne ǵylymi jýrnaldaryn biriktiretin elektrondy resýrs ashtyq. Jyl saiyn ádebi jýrnaldar jiyny men aýdarmashylar forýmyn ótkizemiz», - dep sózin túiindedi Ia. Omeroǵly.
Aita keteiik, Eýraziia Jazýshylar odaǵy - halyqaralyq uiym. Onyń quramyna 14 elden 180 jazýshy, aqyn jáne túrkitanýshylar enip otyr. Odaqtyń maqsaty - oqyrman qaýymdy elder arasyndaǵy ádebi dástúrlermen, túrki tildes avtorlardyń shyǵarmashylyǵymen, tarihta elenbei qalǵan derektermen, til máselesimen tanystyrý.
Eske sala ketsek, Astanada «Qazirgi zamanǵy sóz energiiasy» atty halyqaralyq ádebi forým ótti. Onda proza, poeziia, dramatýrgiia jáne aýdarma isindegi ózekti máseleler talqylandy jáne Qazaqstannyń jazýshylar odaǵy men Irannyń jazýshylar qaýymdastyǵy ózara yntymaqtastyq týraly memorandým bekitti.
