Nemis oishyly Haideggerdiń aitýynsha, óner - máni bar nárseniń shyǵarma arqyly berilgen aqiqaty. Osyny aita tura, kelesi jolynda ol oǵan mynandai kommentarii beredi: «Al biraq osy ýaqytqa deiin ónerdi aqiqatpen emes, ádemilik jáne sulýlyqpen bailanystyratyn edi ǵoi?».
Sonymen birge Haidegger filosofiia men poeziiany qatar qoiǵan, al keide poeziiany tipti filosofiiadan biik qoiǵan alǵash oishyl. Jáne ol onsha ǵajap emes te, sebebi, 20 ǵasyrda batys filosofiiasy óz múmkindigin sarqyp, onyń esesine poeziia qatty damyǵan edi. Osynyń naqty dáleli retinde Rainer Mariia Rilke, Georg Trakl poeziialaryn ataýǵa bolady. Bularda shynymen ádemilikke tabynýdan góri poeziia arqyly filosofiialyq paiymǵa kóterilý basym. Menińshe, bizdiń qazaq topyraǵynda týǵan osyndai aqyndardyń eń irisi - Jumeken Nájimedenov. Bul aqynymyzdy kez kelgen álemdik deńgeidegi aqynmen salystyra berýge bolady. Men ony eń aldymen ataqty orys aqyny, Nobel syilyǵynyń laýreaty Iosif Brodskiimen birge áńgime etýdi jón kórdim. Óitkeni olar bir zaman jáne bir sovet topyraǵynda týsa da, bir-birimen jaqyndasa da jáne bir-birinen alystai da bilgen.
Óte tanymal aqyndardy tanystyrýdyń qajeti shamaly. Áitse de, Jumeken degende, eske qazir resmi ánuranymyzǵa ainalǵan «Meniń Qazaqstanym» ánimen qatar, aqynymyz filosofiialyq janrǵa ainaldyrǵan ballada janry túsedi. Jumeken - keńes kezeńiniń aqyny. Al sol kezde biz kóshpendi halyqtan otyryqshy halyqqa ainalyp, ǵajap qalalyq mádeniet jasai bastaǵan kezimiz edi. Shynyn aitqanda, sol kezde, 50-60 jyldary jasalǵan qazaq mádenietin biz áli kúnge deiin paidalanyp kelemiz. Ásirese, bul mýzykalyq mádenietimizde basym kórinedi. Men osy kezeńniń simvoly dep Shámildiń ánderin, Jumeken Nájimedenovtyń poeziiasyn aitar edim. Bulardyń shyǵarmashylyǵy jumsaq, biiazy romantizmge toly jáne bulardyń sol jáibaraqat, meirimshil dúnietanymy - sol kezeńniń basty notasy, leitmotivine ainalǵandai.
Jumeken - baqytty aqyn, ol Muqaǵali siiaqty júiege ashyq qarsylyqta bolǵan joq, biraq ishki qarsylyǵy myqty boldy. Ol tek qana totalitarlyq júiege emes, otarlaýshy Resei imperiiasyna degen qarsylyq edi. Mine, osy qarsylyqta ol Keńes imperiiasyna túbegeili qarsylyqta bolǵan Iosif Brodskiimen kezdesedi. Árine, ómirde emes, poeziia keńistiginde. Ekeýi de Keńes zamanynyń aqyny bola tura, ony kórmegendei bolady, zamanynan attap, virtýaldy, máńgilik rýhani aǵystarǵa shyǵady. Jumeken Shyǵysty dáriptese, Iosif Batysty dáripteidi. Sóitip olar ulttyq bolmysy kómeski, rýhani ómiri jalań uranshyldyqqa súiengen, saiasatshyl Keńes zamanynan attap ótedi. Bul turǵyda Jumeken qazaqtyń musylmanshyldyǵyna, islamdyq mádenietine asa kóńil bólgen adam. Jáne ol qazirgi islamshyl sektanttardy qoldamas edi, óitkeni onyń oiynsha qazaq dúnietanymy islam filosofiiasyna jáne rýhani izdenisterine molynan sýarylǵan. Jumeken de Mustafa Shoqai siiaqty bylai dep aita alar edi: «Túrkilerdiń besigi Túrkistan - elimizde óshpes izin qaldyrǵan eń kóne arab-parsy mádenietiniń oshaǵy. Alǵashqy túrkiler tarih arenasynda 6 ǵasyrda paida bolsa, islam Túrkistanǵa 7 ǵasyrdyń aiaǵynda kiredi. Túrkistanda Qarahandardyń alǵash túrik dinastiiasy negizin qalaǵan». Islamdyq naqyshtar Jumekenniń kóptegen óleńderinde kezdesedi.
Sonymen qatar aqyn islamnyń kóptegen qaǵidalaryn qabyldamaidy, islam ideologiiasyna syni, tipti, ateisttik kózqaraspen qaraidy. Bul ásirese onyń Aldar Kósege arnaǵan áigili shyǵarmasynda anyq kórinedi. Sonda aqyn islam taqyrybyna ne úshin barady? Rýhani negizimizdi joǵaltpaý úshin, adamzattaǵy rýhani izdenisterden qazaqy naqyshty tabý úshin. Bul jaǵyn bizge túsiný ońai, al biraq ol nege ózi ateist bola tura, dini senimge boilaǵandai bolyp, ózi islamshyl bolǵandai qylyp jazady? Bul ata-baba bolmysyn uǵynýǵa tyrysýdan, óz-ózin burynǵy, ejelgi qazaq bolmysyna súńgitýden týyndaǵan áreket, bul senim-nanym emes, ol osy nanymǵa syrttan kelip boilaý, bul senim emes, shartty senim, múmkin senimniń filosofiialyq paiymy. Aqynda mundai qasiet bolmasa, onyń shyǵarmashylyǵynyń da ólgeni. Shyǵarmashylyqtyń ózi qiialǵa batýdyń, bolmystyń alýantúrliligine erkin boilaýdyń tamasha instrýmenti emes pe? Instrýment demekshi, bul Jumekenniń shyǵarmashylyǵyn ashýǵa óte-móte dál keledi. Óitkeni Jumeken úlken professionalizmge jetýge tyrysqan aqyn. Onyń basty printsipi - kúnde jazý jáne mol jazý. Onyń óleńderi, ásirese, balladalary óleńnen góri filosofiialyq traktatqa uqsaidy. Aqyn árbir qubylysty jan-jaqty zertteidi, barǵan saiyn taqyrybyna boilai beredi, qadam basqan saiyn onyń jańa qyryn ashady, aqyry onyń meilinshe sipattamasyn berip óleńin bitiredi. Bul turǵyda da álem poeziiasynda Jumekenge bir teń keletin aqyn Iosif Brodskii. Biraq ekeýiniń sýretteý tásilderi ár basqa. Jumekenniń basty tásili taýsylmaityn ishki monolog bolsa, Brodskii aqynnan góri sýretshige uqsaidy, ol baiandamaidy, sýretteidi. Jumekenniń basty organy qulaq, meńireý, tilsiz, tylsym dúniege qulaq túrý desek, Brodskii kózge súienedi, onyń kózi meilinshe ashyq jáne onyń toiymsyz rýhani álemi túrli boiaýlar men niýanstarǵa meilinshe toly. Brodskii aqynnyń qabyldaý keńistigin meilinshe keńitken. Onyń taǵy bir qasieti, Brodskiidiń poeziiasy ideologiiadan ada, ol tek sýretteýmen ainalysady jáne sonyń nátijesinde bir qubylystyń tolyq kartinasy paida bolady. Al Jumeken uzaq balladasyn bastamai jatyp, onyń nemen bitetinin aldyn ala biletin siiaqty. Munda másele onyń plandap qoiǵanynda emes, mentalitetiniń ózgesheliginde. Shyǵys mádenieti - áli óziniń aqylymen kúrese qoimaǵan, bolmysy men rýhy bir-birinen ajyramaǵan tek tutastyqqa talpynýdaǵy mádeniet. Al Batys mádenieti úshin Aqylǵa tabyný onyń onsha uzaqqa sozylmaǵan bir kezeńi ǵana boldy, al sońǵy bir-eki ǵasyrda Batys osy kezeńdi áshkereleýmen keledi. Batys filosoftarynyń aitýynsha, adam tek aqyldan turmaidy jáne is júzinde aqyl eshnársege bilik ete almaidy, óitkeni álemdegi árbir qubylys óz betinshe, derbes damidy. Adam ol tek bir qalaý emes, ol qalaý aǵyndarynan turady jáne osy aǵyndarǵa qarsy turmai, olarǵa baǵynýǵa tiispiz. Sonymen qatar Batys birigýge nemese tutastyqqa talpynbaidy, kerisinshe, ol aiyrmashylyqtyń kez kelgen túrin dáripteidi. Biz tek basqa bireýge uqsamaǵanda ǵana ózgeshe bolamyz. Haideggerdiń aitýynsha, aiyrmashylyq biz óz-ózimizge teń bolýdan buryn bolǵan. Shynymen de, eger aqyndar bolmysyn alsaq, olar óziniń tvorchestvolyq jolyn bastaǵanda qandai aqyn bolatynyn bilmeidi, onyń shákirt kezeńi klassik bolǵan kezeńine múlde uqsamaidy. Sóitip, bir adamnyń ózin de ol óz-ózimen tolyq uqsastyqta dep aitý qiyn. Osyǵan bailanysty batys filosoftary ujymshyldyqty emes, jeketulǵalyq bolmysty dáripteidi, bir-birine meilinshe uqsamaýǵa, bólek, derbes bolýǵa tyrysady.
Mysaly, Brodskii úshin Eýropa, onyń ellinistik bastaýynan beri ol úilesimdilik, qozǵalys, ómir, al Aziia – haos, kerenaýlyq, ólim.
…ólim Aziianyń nobaiyndai
Seiilsiz, – deidi ol bir óleńinde.
Brodskiidiń Aziiany ólimge teńeýi filosof Vladimir Solovevty oqýynan týyndaǵan. Brodskii poeziiasyndaǵy Resei − Batys taqyrybyn beineleý úshin qoldanǵan turaqty tańbalar júiesin bul taqyryptyń evraziiashyldyq iliminde qoiylýymen de salystyrýǵa bolady. Mysaly, olar orystardyń ulttyq tanymyna sýyq klimattyń mańyzy zor dep sanaǵan. Jańa evraziiashyldyń biri aitqandai: «Rýs pen Batystyń shekarasy - qańtardyń jaǵymsyz izotermasy». Sonymen qatar bul máselede Islam men Hristianstvonyń teke-tiresi de mańyzdy.
Aziia, islam, tatarshyldyq - Brodskii úshin tek qana qoǵamdaǵy emes, sonymen birge jeketulǵalyq sanadaǵy ujymshyldyqtyń metaforasy. Buǵan onyń qara sózben jazylǵan «Stambulǵa saiasat» úlken oitolǵaýy arnalǵan, bul 1985 jyly jazylǵan shyǵarma «bizdi» «menge» taptatýǵa qarsylyq, adamnyń jigerin qumǵa ainaldyrýǵa kelispeýshilik.
Al endi shynaiy Aziiaǵa Iosif Brodskii qalai qarady eken? Muny zerttegen Lev Losevtiń aitýynsha, 1990 jyly ol 2001 jyldyń 11 qyrkúieginen keiin kóripkeldilik bop kórinetin mynandai sózder aitqan: «Bizdiń álem qudaisyzǵa ainalyp barady. Jáne men oilaimyn osy qudaisyzdyq bizdi qaqtyǵysqa ákelmeidi me eken dep, men budan qatty seskenemin… islam álemimen jáne hristianstvo jóninde tek álsiz estelikteri ǵana qalǵan álemmen… osy ekeýi qatty dini qaqtyǵysqa kele me dep jaǵamdy ustaimyn. Hristian álemi óz-ózin qorǵai almaidy, al islam álemi ony shynymen-aq tyqsyrady. Óitkeni olar kóp, óte kóp, problemanyń bári osy qarapaiym faktorǵa bailanysty. Men úshin bul qaqtyǵystyń bolýy naqty kórinedi. Bul - tózimdilik rýhynyń tózimsizdik rýhymen teke-tiresine toly bolashaq. Isker adamdar bul eki álem arasyndaǵy qaishylyq onsha zor emes deidi. Men bolsam, oǵan bir sátke de senbeimin. Menińshe, islamdyq dúnietanym óz aqyryna jetken nárse, ony joiý kerek. Qalai bolǵanda da, bizdiń álem islamnan alty ǵasyr úlken. Sondyqtan, meniń oiymsha, ne jaqsy, ne jaman jóninde úkim júrgizýge bizdiń huqymyz bar».
«Ósiet» óleńi 1987 jyly jazylǵan jáne túgelimen Aziiany qaýipti meken dep sýretteýge arnalǵan. Onda saiahatshyny árbir qadamy saiyn satqyndyq pen qylmys kútedi, onda adam ómiriniń bir tiyndyq quny joq. Bul óleńniń mátininen biz Brodskiidaǵy kereǵarlyqqa toly Aziia naqyshynyń sheshimin tabamyz. Zeiin sala oqyǵanda, biz taza aziialyq, dálirek aitqanda ortaaziialyq sipattarmen qatar – mysaly, jalpaq bet, moiyl kóz, taýlyq kórinis, sortań ózender, tezek iisi men birge arnaiy orys sóz qoldanystarynyń qaqtyǵysyn baiqaimyz. Eger birinshi jolda oqyrman Aziiaǵa shaqyrylsa («Aziiamen saiahattap, jat úilerde qonyp…», kelesi Aziiadaǵy «jat úiler» qandai bolatynyn anyqtaityn ekinshi jolynda, mynandai tizim keltiriledi: «izbalarda, monshalarda, qoimalarda, bóreneden soǵylǵan teremderde». Mundaǵy atalǵan barlyq úiler dástúrli Rýske tán. Osy taza aziialyq jáne arnaiy orystyq nárselerdi aralastyrý búkil óleńdi qamtyǵan. Eger ekinshi jolynda «Jalpaq betten sesken» dese, úshinshisinde «izba», «mujyq», «urǵashy» sýretteledi. Ózge sózben aitqanda «Ósiet» óleńinde Aziiaǵa ainalǵan Reseidiń, Evraziianyń, Solovev aitqandai «Kserks Reseiiniń» qorqynyshty beinesi sýretteledi.
Brodskiidiń oiy on toǵyzynshy ǵasyrdyń jazýshylarynsha «Orysty tyrnalasań, tatardy tabasyń» deýde emes, sebebi Aziia ol úshin geosaiasattyq uǵym emes, mentaldyq qurylym. Onyń oiynsha, eger Ortalyq Eýropa avtoritarlyq rejimder taptaýynda ómir súre berse, ony «Batys Aziia» dep sanaǵan jón.
Eger Solovev: «Aziia – qaýipti jazmyshty jaý», al evraziialyqtar «Aziia ol biz emespiz» dese, Brodskidiń bul Resei – Aziia mifine qosqan úlesi onyń ar-ujdandyq pozitsiiasynda. Brodskii Solovev siiaqty órkenietterdiń aqyrǵy aiqasyna shaqyrmaidy jáne «Skif» óleńindegi Blok siiaqty óziniń aziat ekenine masattanbaidy. Oǵan ujymshyldyqtyń kez kelgen túri jat, qolaisyz. Brodskiidiń oiynsha, halyq, ult eger birnárseni joisa, sol qylmysy úshin kúnásin moiyndaýǵa tiis, onda aqyn halqymen birge bolady, biraq jaǵymdy tabystar oǵan jeke turǵyda, jeketulǵalyq erkindikte ǵana múmkin. Joǵaryda keltirilgen derekterdiń bári Lev Losevtiń «Iosif Brodskii. Opyt literatýrnoi biografii. Seriia JZL. — M.: Mol. gvardiia, 2006.» kitabynan alynǵan.
Kórip otyrǵanyńyzdai, Brodskii úirenshikti orys aqyndaryna múlde uqsamaidy. Orys aqyndary kóbinese patriot bolyp keledi. Olardyń oiynsha Reseidiń ózindik ózgeshe joly bar, ol - basqa órkenietterden ózge, bólek bolmystaǵy el. Onyń basty qasieti - pravoslavie shirkeýine jumylý. Slavianofilder onyń osy qasietin sobornost dep ataǵan. Brodskii úshin bul ujymshyldyqtyń bir túri ǵana, al ol ujymshyldyqtyń kez kelgen túrin qabyldamaidy. Sondyqtan ol úshin Resei - Shyǵys Eýropa emes, Batys Aziia.
Eger Brodskiidi sol kezdegi eń ataqty keńes aqyndarymen salystyrsaq, olar buǵan qaraǵanda mektep oqýshylary siiaqty. Mysaly, eger sol kezdegi Evtýshenkonyń, Voznesenskiidiń óleńderine úńilsek, onda múlde órkeniettik tanym joq, tek keńes ideologiiasy. Olar Stalinge qarsy bolsa da, Lenindi dáriptegen. Mysaly, Andrei Voznesenskii: «Lenindi aqsha betine baspańdar!» dep jar salǵan. Brodskii ashy mysqylmen bul óleńge parodiia jazǵan. Keńes kezeńinde eń ataqty oppozitsioner Soljenitsyn boldy. Ony «Arhipelag GÝLAG» romany úshin Reseiden qýdy. Keiin sol romany úshin oǵan shet elde Nobel syilyǵyn berdi. Bylai qarasańyz minsiz adam siiaqty, al Brodskii bolsa Soljenitsynmen de onsha kelise bermeidi. Ol ony demokrat emes, orys ultshyly dep sanaidy. Bir jýrnalist aitypty Brodskiige: «Soljenitsynnyń oiynsha, Resei Batys joǵaltqan qundylyqtardyń saqshysy». Brodskii ashýyn jasyrmai oǵan bylai depti: «Soljenitsynnyń aitqany anaiy sandyraq. Kádimgi demagogiia, tek minýsy pliýske aýysqan. Saiasatker retinde ol tek qana qampiǵan nol!»
Soljenitsynnyń rýhani atalary slavianofilder, Dostoevskii, Leontev, Berdiaev jasaǵan «orys ideiasy» baǵytyndaǵy dini-romantikalyq tarihnama Brodskiidi qyzyqtyrmaidy. Ol úshin jeke adam taǵdyrynan tys tarih joq jáne jazýshylyq zeiinniń basty maqsaty retinde tarihtan bárinen kóp japa shegetin adam bolýǵa tiis. Tarihtyń maǵynasy jónindegi barlyq spekýliatsiialar adam tragediiasyn baiqaýǵa múmkindik bermeidi.
Al eger bul turǵydan Jumeken Nájimedenovqa keletin bolsaq, ol da óziniń jalpyshyǵystyq bolmysyna kúmánmen qaraidy. Biraq onyń Brodskiiden aiyrmashylyǵy - ol óziniń qazaqy ulttyq bolmysyn tanyǵysy keledi. Jáne ony ol eń qarapaiym nárselerden tabady. Ol ózin, óziniń lirikalyq keiipkerin dalalyq bolmys, aýyldyq beibit kórinisterinen, kóshpendiler tirshiligin sipattaityn tabiǵat ereshelikterinen ajyratpaidy.
Jyńǵylyńdy kóleńkelep kóz ildim,
kóz ildim men tóseginde sezimniń.
Saǵan tartqan óz ulyńmyn – ózińmin
tula boiym tutas quiǵan tózimmin.
Ásirese bul «Qońyr» óleńinde ǵajap kórinis tapqan.
Qońyraiyp jatyr alda jol áli –
keýdem keide qońyr jyrǵa tolady.
Qazaq qońyr ánmen besik terbetip,
órgizipti-aý qońyr-qońyr balany,
Qońyr kúpi, qońyr dala, qońyr ún…
qońyr kúimen ótip jatyr ómirim.
Jumekenniń bul taqyryptaǵy aiyrmashylyǵy ony ásirese Oljas Súleimenov shyǵarmashylyǵymen salystyrǵanda anyq kórinedi. Oljas úshin kóshpendiler miftik minsiz tulǵalar, aqyn olarǵa kir jýytpaidy, ózge halyqtardyń bárinen biik kórsetip madaqtaidy. Al Jumeken úshin qazaq halqy - tarihi hronikadan alynǵan abstraktty geroilar emes, olar kádimgi jumyr jerdiń jumyr basty pendeleri. Biraq Jumekenge olardyń osy qarapaiymdylyǵy, bolmys yrǵaǵymen, nemese tabiǵatpen etene jaqyndyǵy unaidy. Bul turǵyda Jumeken Brodskiige emes nemis aqyny Rilkege uqsaidy. Óitkeni Rilke óz taqyrybyn eń kádýilgi nárselerden izdegen, ol eń qarapaiym zattardy, ymyrtty, fontandardy sóiletken.
Bári bolar uly hám buiyrymdy,
Jer − kádimgi, sýy da − iirimdi.
Aǵashtar − nán, al dýal − bir-aq attam.
Jailar sonda qyryń men qiyryńdy
Qoishylar men dihandar juraǵattap.
Shirkeý bolmas qudaidy qorshalaǵan,
Tutqyndaǵy ań syndy borshalaǵan,
Qan jylaǵan joǵaltyp syńar izdi.
Uiler bolar qonaqjai yǵynýmen,
Shegi joq qurbandyqqa júginýmen
Qylyǵymyz kórkeier myna bizdiń.
O dúniege telmirmei, zeiindemei,
Qaiǵy túgil ajal da kózge dyqsyz.
Kúndelikti tirlikke beiimdele,
Aialarmyz ómirdi ózgerissiz.
Rilkeniń «Mináját» kitabynan alynǵan bul óleńdi kezinde men ózim aýdarǵan edim. Baiqap otyrsańyz munda adam tabiǵatqa baǵynyshtylyǵymen, týysshyl ujymshyldyǵymen, jalpy aitqanda, bolmysqa úilesimdiligimen qymbat. Osy qasietterdiń bárin biz Jumekenniń qońyrlyqqa súiengen, osy sózdi poetikalyq obrazǵa, filosofiialyq kategoriiaǵa ainaldyrǵan biiazy poeziiasynan baiqaimyz.
Al eger biz Jumekenniń naǵyz ustazyna toqtalatyn bolsaq, ol menińshe kóne grek poeziiasynyń negizin qalaýshy Gomer. Óitkeni Jumekenniń árbir balladasy kishkene iliada siiaqty. Gomer qalai erinbei-jalyqpai árbir hiqaiany taraýlap sýrettese, qazaq aqyny da alǵan qubylysyn aqyryna jetkizip sýrettep tynbaidy. Sonymen birge Jumekenniń Gomer poeziiasyna óz kózqarasy bar, ol ony mifolog Kýnnyń baiandaýynan emes, óz poemalarynyń mátininen oqyǵan. Mysaly, «Iliadany» ol qudailarǵa satira dep túsinedi, al Gomerdiń basty maqsaty qarapaiym tirshilikti sýretteý dep uǵady. Sóitip poemadaǵy búkil qoiý mifologiia ratsionalist Jumekenniń kózimen qaraǵanda Gomerdiń qońyr kúlkisi bop shyǵady. Jáne aqyn ózi de keibir antikalyq toptamalarynda osylaisha sýretteidi. Eger bizdiń qazirgi sanamyzda Qudai - izgiliktiń, adamgershiliktiń, durys joldyń, ulttyq dástúrdi syilaýdyń aiǵaǵy jáne sol arqyly ózińdi biik azamat, salihaly kisi, jóndi qazaq qylyp kórsetýdiń amaly bolsa, Jumeken úshin qudai, nemese qudailar halyq shyǵarmashylyǵynyń týyndysy. Osyny aita tura aqyn halyqtyń ózi bireýdi qudai jasap alyp, sosyn oǵan mańdai jaryp tabynǵan ańǵaldyǵyna kúledi.
Qudailardyń qudaiy halyq, halyq,
Halyqty ańyz etýden jalyqpalyq.
Baǵyn talai ańyzdyń araladyq,
Halyq barda ańyz da qalady anyq.
Qudai oilap shyǵaryp muńaiǵanda,
Sol ózderi týdyrǵan qudailarǵa
Quldyq urǵan ózderi bala-halyq.
Mundai joldar Iosif Brodskida da bar.
Qus bolmasa taýyǵyń, em-domy bos,
Taýyq miǵa em qonbas, nanasyń ba?
Eger týsań Dúr elde, eń jóni, dos,
Shette turý, teńizdiń jaǵasynda.
Tsezar alys, óziń de irideisiń,
Bále de joq izdep kep urynatyn.
Ákimderdiń bári de ury deisiń,
Qanysherden maǵan, dos, ury jaqyn.
Biraq eger Brodskii biliktegilerdi eki topqa bólse, qazaq aqyny tek halqyna senedi.
Halyq kósem dep qarap, eki arany
Qudai − pánde dep bólmen shekarany:
Halqym adal, aman bol, sen aman bol,
Al qudailar keler de, keter áli!
Sonymen biz taldaǵan eki aqyndy biriktiretin de, airatyn da kóp nárseler bar. Onyń sebebi menińshe mynada: bulardyń ekeýi de bir zamannyń tulǵasy, biraq eki bólek mádeniettiń ókili, Brodskii Batysty dáriptese, Jumeken, ony synasa da, minese de, óziniń shyǵystyq bolmysynan aiyrylǵysy kelmeidi. Soǵan qaraǵanda Shyǵysta áli biraz qupiia, biraz ómirsheńdik bar. Óitkeni Brodskiidiń ózi ǵumyrynyń sońǵy jyldarynda qytai mádenietine eltip, qytai tilin oqi bastaǵan eken.
Áýezhan Qodar,
jazýshy, mádeniettanýshy,
kósemsózshi, filosofiia ǵylymdarynyń kandidaty
