Nemis aýdarmashysy Presseldiń aitýynsha, Katýll úshin poeziianyń maqsaty tek ózi sezetin nárse. Ol óleńdi ashý nemese mahabbat, qýanysh nemese qaiǵy sergeldeńinde jazady, ol tek kóńiliniń, olar qansha ótkinshi bolsa da, óz áserlerin beredi. Sondyqtan onyń óleńderi sonylyǵymen tartady, olar bir sáttiń ǵana týyndysy, onda oidan qurastyrý joq, múlde qarapaiym. Menińshe, qazaq aqyny Jumatai Jaqypbaev poeziiasy jóninde de osylai aitýǵa bolady. Onyń da óleńderi osyndai sýyrypsalmalyq, bir sáttiń sol zamatta túsirilgen poetikalyq sýreti siiaqty. Sonymen qatar, bul eki aqyndy biriktiretin odan da basqa biraz sipattar bar. Sondyqtan, bizdiń búgingi taqyrybymyz «Jumatai men Katýll, nemese, lirikalyq poeziianyń minsiz hanzadalary».
Jumatai poeziiasynyń ereksheligin uǵyný úshin, onyń Keńes kezeńinde ǵumyr keshkenin este saqtaýymyz kerek. Ol poeziiaǵa onsha qolaily kezeń emes edi. Óitkeni ol kezde bári ideologiiaǵa, árbir piatiletkany oryndaýǵa baǵynǵan, bar kúshi sol kezdegi túrli ulttan bir ideologiialyq úrdistegi sovet halqyn jasaýǵa baǵyshtalǵan aǵa orys halqynyń otarlaýshylyq saiasatymen ushtasqan totalitarizm zamany bolatyn. Al Jumataidyń poeziiasy mundai baǵytqa múlde kelmeitin, ol odan góri qazaq halqynyń erkesi, mahabbat sezimimen erkin ómirdi jyrlaityn sal seriler poeziiasyna uqsaityn. Biraq odan aiyrmashylyǵy, onda kezinde Horezmi, Babyr, Naýai jasaǵan ortaǵasyrlyq jazba poeziiasynyń sipattary basym edi. Al sońǵysynan aiyrmashylyǵy, Jumatai poeziiasy qazaq jyraýlary poeziiasy siiaqty dinshildikten ada, zaiyrly modernisttik baǵytta bolatyn.
Qazir barshamyzǵa málim, Jumatai lirikasynyń basty keiipkeri Láilá. Biraq ol arab dástúrindegi kitabi obraz emes, kádimgi qazaqtyń qyzy, óziniń aýyldasy. Jumatai oǵan óte jas kezinde ǵashyq bolyp, keiin joldary birikpei, aqyn qalǵan ǵumyryn Láilániń beinesinen shedevr jasaýǵa arnaǵan. Jáne bul turǵyda ony biikke kótergeni sonsha, qazaqtyń qyzy óziniń minsiz tazalyǵynan jáne rýhani biiktiginen Dante jyrlaǵan Beatrichemen, nemese Petrarka jyrlaǵan Laýramen birge turý deńgeiine jetken edi. Alaida, menińshe, biz Láilá beinesiniń poetikalyq tamyryn ortaǵasyrlyq Orta Aziia ádebietinen jáne orys klassikasynan izdeýimiz kerek. Bul turǵyda Jumataidyń áigili óleńiniń birinshi joly «Ǵajaiyp sáttiń týaryn sezipte kerim» Pýshkinnyń «Ia pomniý chýdnoe mgnovenie» óleńin elestetedi. Men bul óleńdi qazaqshaǵa aýdarǵam. Bul joldy, mysaly, «Esimde meniń ǵajap sát» dep aýdarýǵa bolady. Biraq eger Pýshkin osy joldyń negizinde óziniń Kernge arnaǵan óleńin biik poeziianyń úlgisinde jasasa, Jumataidyń óleńi ashy ironiiaǵa toly. Budan da biz qazaq aqynynyń biik mádenietin kóremiz, óitkeni, ol Pýshkindi týra qaitalamai, onyń murasyn postmodernistik tásilmen oinaqy igerip otyr. Al eger Láilániń arab dástúrindegi maǵynasyna keletin bolsaq, onda mahabbat azap retinde sýretteledi. Medjnýnnyń Láilány jaqsy kóretini sonsha, ol óz sezimin qansha jyrlasa da jetkize almai, esinen aýysady. Láilániń ákesi qyzymdy jyndyǵa bermeimin dep, Medjnýndy da, Láiláni da baqytsyz qylady. Mine, osy aradan, menińshe, Jumatai poeziiasynyń naǵyz taqyryby bastalady, ol qazirgi zamanda jaqsy men jaman, jóndi men jónsizdiń, aqylǵa qonymdymen qonymsyzdyń uǵymdarynyń múlde aýysyp ketkeni jónindegi birde kekesindi, birde qaiǵyly, birde esh ataýy joq, tek kómeski emeýrini ǵana bar filosofiia. Aqynnyń maqsaty ózi ǵumyr keship jatqan ortany maǵynasyz retinde kórsetý. Tipti ol onyń maqsaty da emes, sitýatsiiasy, ómirlik orny. Poeziianyń mundai astarly jaǵyna Jumataidan basqa qazaqtyń eshbir aqyny boilaǵan joq. Jáne ol bul týraly týra aitpaidy, Muqaǵali syndy opynbaidy, ashynbaidy, Jumeken siiaqty tereńdikti ańsamaidy, Qadyrsha ár nárseniń formýlasyn izdemeidi, ol osy nárselerdiń bárin joq retinde kórsetedi. Jumatai úshin eger bul dúniede mahabbat joq bolsa, taza adami, adamgershilik qatynastar kerek etilmese, adamnyń adamdyq bolmysy qundylyq retinde esh baǵalanbasa, ondai dúnieni ol qansha súikimdi sanalsa da, moiyndamaý kerek. Kerisinshe, ony ótirik maqtap, al is júzinde ájýalap, ylǵi da áshkerelep otyrý kerek. Bul turǵyda Jumatai syrt kózge uqsamaǵanmen marqum Ótejan Nurǵalievke uqsaidy. Bular bir birin qatty syilaǵan, kezinde Ótekeń Jazýshylar Odaǵynda ótken Jumataidyń aqyndyq keshin basqaryp berdi, aqyn inisi qaitys bolǵanda ol jumbaq aqyn, jumbaǵyn ózimen alyp ketti degen interviý berdi. Mine, onyń osy oiynyń ózi Jumatai poeziiasyna basqasha kelýdiń basy edi.
Al eger Jumataidy álemdik poeziiada kimmen salystyrýǵa bolady deseńizder men ony Dante, Petrarkamen emes, tipti «Mýhabbat name» jazǵan Horezmimen de emes, urym aqyny, álem poeziiasyndaǵy alǵashqy lirik Gai Valerii Katýllmen salystyrar edim. Árine, ol Katýll siiaqty ashyq erotikalyq óleńder jazǵan joq shyǵar, biraq Katýlldyń ózi mundai inabat onsha saqtalmaityn poeziiaǵa mahabbat azabynan kelgen joqpa?
Katýlldyń Lesbiiamen kezdesýi de ol úshin ońai bolǵan joq. Lesbiia urymnyń jaqsy jaisańynan shyqqan erke totaiy edi. Urym aqyndary óleńderinde óz sulýlarynyń shyn atyn atamai, olardy búrkenshik atpen shyǵaratyn. Sondyqtan Katýlldyń súiiktisiniń aty Klodiia bolsa da, ol ony Lesbiia dep ataǵan. Ol Tsitserondy qýǵyndaýshy ataqty Klodiidiń apasy, degdar, aqsúiek áiel edi. Ózi asa sulý bolsa da, etegine aiat oqymaǵan deitindei tulǵa edi. Ol asa aǵzam Metell Tseler degen kúieýi tiri bolsa da, uiatsyz nápsige berilip, kóptegen tóre jas jigittermen bolǵan. Kúieýi ólgende ony áieli ýlap óltirdi degen de boljamdar bolǵan. Lesbiia bilimdi, grek poeziiasymen tanys, ózi de aqyndyqtan qur alaqan emes bolǵasyn, kóbinese jas talanttarǵa nazar aýdaryp, keide olardy qasynda ustaý úshin tipti qarjylai da kómektesetin. Ózi de názik jandarǵa kete ári emes Katýll, Lesbiiadan jeti jas kishi bolsa da, ol tek meni súiedi dep, oǵan qatty qulaidy. Ol Lesbiianyń úiine baryp júrgende, onyń súiikti torǵaiymen dostasyp, oǵan óleń arnaidy. Aqyry Lesbiiamen múlde jaqyndasyp, armanyna jetedi. Sezimine mastanǵan Katýll oǵan mynandai óleń arnaidy.
Ýa, Lesbiia, turaiyq birge endi biz,
Babai shaldar ósektese túkir tek.
Búkil ómir bizdiki ǵoi endigi,
Sońyma er de qushaq jaiyp júgir tek.
Jaryq kúndi ańsamaiyq, tez batsyn
Kúnniń kózi, tún tússe eken tezirek.
Tún de tústi, qushaǵymda sen jatsyn,
Súiem seni erinińnen eljirep.
Sen de meni júz ret súi, myń ret,
Taǵy da myń, taǵy da júz, taǵy da
Súiisý ol toqtamaityn qudyret,
Esebine jete almaityn qazyna.
Súie bershi myńdap taǵy, taǵy súi
Al eger de tityqtasań qur súlde,
Óshire sal súiisterdiń aǵysyn,
Qyzǵanyshtan jarylmasyn kúnshilder.
Biraq Katýlldyń baǵy uzaqqa sozylmady. Bir kúni ol ózine eń jaqyn sanaǵan súiikti áieliniń basqalarmen bolǵanyn da biledi. Katýll birden ony tastaýǵa bekidi, biraq óz seziminen birden attai almaidy. Aqyry ol mynandai óleń jazady:
Baiǵus Katýll, bolmasańshy ápendi,
Ótken ótti, qosh aitysta ket ári.
Saǵan tabý qiyn endi naq emdi
Dep keledi de, sosyn ózin óz sheshiminde bylai bekitedi.
Seni tastap ketse eger júgirme,
Namysty bol, tolqi berme qur bosqa.
Qosh bol, arý! Endi Katýll bekidi,
Izdemes te, jalynbas ta ol endi,
Kerek bolmai qaiǵyrarsyń eshkimge,
Ońai bolmas endi seniń ómiriń,
Kimge endi erkeleisiń, kim izder,
Súiiktim dep kim súiedi bul seni,
Sen de eshkimdi tistemessiń súiem dep,
Al sen, Katýll myzǵymastai tóz endi.
Biraq sum Lesbiia Katýlldy ońailyqpen jibere qoimady, ol ony qaita súiip, ózin qaita baqytty sanady. Onyń shyǵarmalary da qaitadan mahabbattyń hosh iisine tolyp ketti. Ókinishke orai burynǵy qatynastarǵa bul qaita oralý da uzaqqa sozylmady. Lesbiia taǵy da onyń kózine shóp saldy. Bul joly Katýll endi oǵan qaityp oralmaýǵa bekidi. Bul kezeńde jazylǵan óleńderinde onyń Lesbiiaǵa degen kóńiliniń shyn sýynǵany kórinedi. Ol endi óziniń sezimin mahabbat emes, qaterli dert sanap, qudailarǵa meniń senderge adaldyǵym úshin meni emdep berińder dep jalbarynady.
Biraq Lesbiiada berile qoiǵan joq. Sýynǵan Katýlldy ózine qaita tartý úshin ol óziniń bar aila-qylyǵyn jumsady. Katýll da qansha kóńili qalsa da, odan birden kete almady. Olardyń birge bolǵany úsh-tórt jyldan asa bastady. Aqyry, odan múlde qutylý úshin b.d.d. 57 jyly ol Vifaniia provintsiiasyna ketedi. Keiin ol Urymǵa qaitqanda Lesbiia onymen taǵy tabyspaqshy boldy, biraq bul joly Katýll oǵan kónbedi.
Óz dertińmen óltirdiń sezimimdi.
Óldi sezim soqamen qyrqyǵan gúldei.
Sonymen, Katýlldyń mahabbaty sátsiz boldy. Árine, bul jaǵdai onyń shyǵarmashylyǵyna qatty áser etti. Onyń qatty áser etkeni sonsha, keibir synshylar Katýll poeziiasyn úsh kezeńge bóledi. Lesbiiamen kezedesýden burynǵy, onymen bailanystaǵy kezine jáne aiyrylysqannan keiin. Osy úsh kezeńde jazylǵan shyǵarmalarynyń árbirinen myqty talant iesi kórinedi, alaida, eger ekinshi kezeńniń óleńderi óte jyly, erke jáne shynaiy bolsa, úshinshi kezeńniń óleńderi qasiretke toly. Lesbiiaǵa degen mahabbat Katýll shyǵarmashylyǵyn shuǵylaǵa toltyrdy, biraq, sonymen qatar, ol ony qasiretke batyrdy. Osy qasiretten aqyn óle ólgenshe aryla almady.
Sol siiaqty Jumatai poeziiasyn da úsh kezeńge bólýge bolady, biraq, ókinishke orai, ol Láiliamen bir sát kezdeskeni bolmasa, ómiri birge bolǵan emes. Láilia ol úshin árqashanda pendeýi tirshilikten bólek, aspani, táńiriýi álem boldy. Onyń ómirinen Láilia ǵaiyp bolǵannan keiin, aqyn Almatyǵa oqýǵa túsip, odan bir sebeptermen shyǵyp ketip, Sarnoqai taýynda biraz jas aqynnyń erkeligine toly sar serilik tirshilik keshedi. Is júzinde Katýllge uqsaityn kezeńi osy. Osy kezeńde Jumataidan kóptegen epigrammalar, qysqa da nusqa sýyrypsalma óleńder qalǵan. Olar áli bólek kitap bop shyǵa qoiǵan joq, biraq zamandastarynyń jadynda. Oqimyn degenderge Internettegi Jumataidyń jeke betinen qaraýǵa bolady. 
Taǵdyrǵa maǵan ońai baq áperme deýshi em,
Oilaýshy em jurttyń bárin de ákem dep óńsheń…
… Gúl izep júrip kúninen aiyrylyp qalǵan
Ápende kórseń, sálem ait, ápende kórseń!
Men Jumataidyń osy sońǵy eki jolyn qazaq poeziiasyndaǵy revoliýtsiia dep sanaimyn. Árine, munda ashy mysqyl da joq emes, tipti óz ózin ájýaly túrde músirkeý de bar. Áitse de, sonyń arjaǵynda ǵajap tazalyq, tipti, tákapparlyq tur. Óitkeni onyń óz taǵdyryn, óz qundylyqtaryn eshnársege aiyrbastaǵysy joq. Jurt pul izdese, Jumatai gúl izdeidi. Bul turǵyda taǵy bir aita ketetin jáit ózi eleýsiz keiýana bop júrgen aqynnyń jas aqyndarǵa degen súiispenshiligi men qamqorlyǵy. Eger onyń bul oiynyń shyǵý tegine úńilseńiz, Jumatai halqymyzdyń, ziialy qaýymymyzdyń óz aqyndaryn joiýshy, olardyń abyroiyn aiaqqa taptaýshy jalmaýyz qaýym ekenin kontseptýaldy túrde túsingen alǵash tulǵa. Eger eske túsirseńiz onyń bul dúniemen hosh aitysqan sońǵy óleńi bylai bastalady:
Bir kúlermin ǵarysh jaqqa keterde,
Kóp keshege ne betimmen kektenem.
Baqyt qoly, sirá, bizge jeter me,
Muqaǵali, Tólegenge jetpegen.
Munda ol ózin qazaqtyń eń aiaýly aqyndarynyń aianyshty taǵdyrynyń murageri retinde sezinip otyr. Óitkeni qazaq aqyndary úshin ózge taǵdyr joq. Frantsiiada, Angliiada aqynǵa talanty úshin eń qurmetti laýazym jáne eń joǵarǵy orden beriletin bolsa, tipti, eń jaqyn kórshimiz Reseide aqyndy eń bolmaǵanda ólgennen keiin aialaityn bolsa, bizde ol da joq. Bizde aqyn ólgennen keiin de keshirilmeidi. Tipti Abai mereitoiynyń ózin júz elý jyldan keiin jasaǵan joqpyz ba? Al aqyn degenimiz árbir ulttyń eń qymbat tulǵasy bolýǵa tiis. Sebebi, músápirliktiń, dármensizdiktiń eń dármensiz túri sańyraýlyq pen tilsizdik. Oǵan taǵy kórsoqyrlyqty qosyńyz. Al aqyn kóredi, estidi, aitady. Jáne sol jalǵyz aqynnyń aitqanyn myńdaǵan adam qaitalap, sonyń arqasynda mádeniet, órkeniet jasalady. Bizdiń qazirgi zaman kóshirý men qaitalaý zamany. Bir tóbesi tesik tulǵa jasaǵan nárseni milliondaǵan adam qaitalaidy. Al sol milliondaǵan adam sonda ózi eshnárse jasamaidy ǵoi, eshnárse ashpaidy ǵoi! Olardyki tek avtomatty túrde qaitalaý ǵana. Orys poeziiasyn bir Pýshkin jasaǵan deńgeiden tek Iosif Brodskii ǵana basqa deńgeige kóterdi. Eger Pýshkin orystyń ulttyq poeziiasyn jasasa, Brodskii ony eýropalyq baǵytqa burdy. Sonda orys poeziiasy 200 jyldai bir baǵytta bolǵan. Sol siiaqty Jumatai Jaqypbaev poeziiasy da qazaq poeziiasyn shyǵystyq deńgeige kótergen poeziia bolatyn. Sondyqtan bolar ol ózin aqyn emes, shaiyr sanaityn. Onyń uǵymynsha, aqyn aýyz ádebietiniń ókili, al ol ózin bizdiń dalamyzdaǵy orta ǵasyrda paida bolǵan Babyrdyń, Sháibanidiń, Horezmidiń úlgilerimen túbirles mahabbat lirikasyn jasaǵan. Al poeziianyń mundai túrine mahabbat kýltimen qatar, sharap ishýdi dáripteý naqyshy da tán. Mine, bul turǵyda Jumatai poeziiasy tek Katýllmen emes, áigili Omar Haiam poeziiasymen de jaqyndyǵyn kórsetedi.
Omarǵa sengen bolady Haiam,
Senbegen ketpek Haiam da bolmai.
Sońǵy sóilemde bir áripti ózgertseńiz boldy, Katýll poeziiasy siiaqty ádepsizdeý poeziiasynyń úlgisi shyǵady. Bul sóz sheberliginiń, aqyn virtýozdyǵynyń tamasha úlgisi emes pe? Sonymen qatar, Jumatai gúl eńbegin, kempirqosaq eńbegin sezetin. Mine, osynyń bári ony jastarǵa jaqyn qylatyn. Ózgelerdikindei emes onyń óleńderi jastardy baýrap, olarǵa erkindik, erkelik atmosferasyn syilaityn. Ol kezde sol jastardyń qatarynda ózimde bar edim. Men Almatyǵa kelerden buryn Jumatai jas aqyndardy Jańa mońǵol qaǵanaty degen uiymǵa biriktirip, ózin qaǵanmyn dep jariialapty. Bul árine alǵashqyda kópshilikke erke qylyq, zerdeýi ázil retinde kóringen, biraq men keiin Jumataidyń sońynan ergen 30-40-shaqty qyz jigitterdi kórdim. 80 jyldary Almatyǵa kelgenimde men de olarmen juǵysyp kettim. Ol kezde top top bolyp Gorkii parkinde kezdesetinbiz, nemese Jazýshylar Odaǵy ishindegi áigili «Qalamger» barynan tabylatynbyz. Sosyn men ol kezde Ónerjai degen taý baýraiyndaǵy Jazýshylar demalys úiinde turatynmyn. Jumatai maǵan jas nókerlerin ertip keletin. Jáne olarǵa Shyńǵyshan qoldanǵan túrli ataq berip qoiatyn. Bireýlerin noian dese, keibireýin ilhan, said deitin. Al maǵan meniń alǵashqy «Prostor» jýrnalynda shyqqan maqalamdy oqyp goýan degen laýazym berdi. Ol ózinen keiingi ekinshi adamnyń biliktegi ataýy eken. Men ol kezde onyń maǵan degen mundai kóńil hoshyna tań qalatynmyn. Sóitsem Jumatai meni meniń ózimnen buryn tanyǵan eken. Meniń jái aqyn emes, oishyl, filosof bolatynymdy. Al men óz basym osy qasietimdi sezbeitinmin, sezsem de baǵalamaitynmyn. Alaida, ishki unatý, rýhani jaqyndasý nátijesinde men Jumatai týraly maqala jazdym. Osy aitqan oilarymdy men sol kezde-aq aitqanmyn. Biraq oryssha jazylǵan maqala esh jerde basylmady. Mundai poeziiany qabyldaýǵa tipti orys aǵaiyndarymyzda ol kezde daiyn emes edi. Sol kezdegi qaǵanat múshelerin atasam, olardyń bári qazir belgili aqyn — jazýshy boldy. Mysaly, bizde eki ilhan bolatyn, olar Meiirhan Aqdaýletov pen Áýbákir Qairan, birneshe said bolatyn, olardyń qatarynda eń kórnektisi Gúlnár Salyqbaeva, Svetqali Nurjanov; Temirǵali Kópbaev, marqum Tabyl Dosymov siiaqty kóptegen noiandar bolatyn. Qazaq poeziiasynyń, qazaq mádenietiniń noiandary. Keńes Odaǵy dáýiri bitip kele jatqan óliara shaqta Jumatai qaǵanymyz bizdiń óz ózimizge degen syilastyǵymyzdy kóterdi, anaý-mynaý ústirt jyltyraq nársege erip ketpei óz ózimizdi saqtaýymyzǵa sebep boldy. Bul úshin biz oǵan máńgi qaryzbyz.
Onyń qurǵan uiymyn qaǵanat dep ataityny, ózin tóre sanaityn Jumatai Shyńǵyshandy asa dáripteitin. Ol oiyn kúlkisi aralas: biz qazaq emes, mońǵolmyz deitin. Eń qyzyǵy, onyń osy boljamy durys bop shyqty. Jaqynda shyqqan «Istoriia stepei» degen kitabynda Sýltan Akimbekov Qazaq handyǵynyń damý dinamikasynda mońǵol taipalarynyń mańyzy basym ekenin anyqtady. Ol tipti qazaq júzderiniń shyǵý tegine toqtalǵan. Onyń oiynsha, olar 15-16 ǵasyrda emes, 17 ǵasyrda paida bolǵan. Óitkeni odan buryn olar Noǵai Ordasyna, Mogýlistanǵa kirgen, jáne qazirgi Ortalyq Qazaqstanda toptasqan derbes elder. Olar jońǵar shapqynshylyǵy qaýpine bailanysty birigip úlgirgen. Jáne bul qozǵalysty Abýlhair imperiiasynan bólinip Mogýlistanǵa kóshken mońǵol tekti qazaqtar bastaǵan. Mine, avtor osy kontseptsiiany úlken jańalyq retinde keltirip otyr. Al bul oidy nasihattaýdy eń birinshi bastaǵan sol baiaǵy Jumatai Jaqypbaev bolatyn. Ol osylai oilamasa Jańa mońǵol qaǵanaty degen uiymdy qurmas ta edi.
Al men óz basym Jumataidy Shyńǵyshanǵa emes Iisýs Hristosqa uqsatamyn. Óitkeni ol óziniń tirilei qurban ekenin sezetin. Endi ólidei de bolmasa eken. Sondyqtan men Jumataiǵa arnalǵan bul baǵdarlamany mynandai 2005 jyly jazylǵan óz óleńimmen bitirgim keledi.
Jumaǵul Shora, Jumatai, meniń Jum-aǵam,
Qazaq joq maǵan ózińnen artyq unaǵan.
Alpysqa biyl tolady ekensiń, on bes jyl
Jumaqta júrsiń arylyp barlyq kúnádán.
Ishpeisiń onda, shekpeisiń onda, jazbaisyń,
Abaisha aitsaq, shybyny da joq jazdaisyń.
Minsiz eń… endi minsizdigińizge zárýmiz,
Hristos aqyn oralshy bizge azbai shyn.
Tirilip taǵy, jinashy qaita qaǵanat,
Jireniń qaida, bolmaidy saǵan shaban at.
Seriksiz, dossyz ólimshi boldym, Jum-aǵa,
Ólýden góri tirilý jaqsy amanat.
Ózińsin muny amanat qylǵan, ámirim,
Ózińsiń basqan bar náziktikterdiń tamyryn.
Taǵdyryń seniń jas aqyndarǵa kóshýde,
Tirilshi, káni, «mamyryń keldi, mamyryń».
Áýezhan Qodar
Nemis aýdarmashysy Presseldiń aitýynsha, Katýll úshin poeziianyń maqsaty tek ózi sezetin nárse. Ol óleńdi ashý nemese mahabbat, qýanysh nemese qaiǵy sergeldeńinde jazady, ol tek kóńiliniń, olar qansha ótkinshi bolsa da, óz áserlerin beredi. Sondyqtan onyń óleńderi sonylyǵymen tartady, olar bir sáttiń ǵana týyndysy, onda oidan qurastyrý joq, múlde qarapaiym. Menińshe, qazaq aqyny Jumatai Jaqypbaev poeziiasy jóninde de osylai aitýǵa bolady. Onyń da óleńderi osyndai sýyrypsalmalyq, bir sáttiń sol zamatta túsirilgen poetikalyq sýreti siiaqty. Sonymen qatar, bul eki aqyndy biriktiretin odan da basqa biraz sipattar bar. Sondyqtan, bizdiń búgingi taqyrybymyz «Jumatai men Katýll, nemese, lirikalyq poeziianyń minsiz hanzadalary»
Jumatai poeziiasynyń ereksheligin uǵyný úshin, onyń Keńes kezeńinde ǵumyr keshkenin este saqtaýymyz kerek. Ol poeziiaǵa onsha qolaily kezeń emes edi. Óitkeni ol kezde bári ideologiiaǵa, árbir piatiletkany oryndaýǵa baǵynǵan, bar kúshi sol kezdegi túrli ulttan bir ideologiialyq úrdistegi sovet halqyn jasaýǵa baǵyshtalǵan aǵa orys halqynyń otarlaýshylyq saiasatymen ushtasqan totalitarizm zamany bolatyn. Al Jumataidyń poeziiasy mundai baǵytqa múlde kelmeitin, ol odan góri qazaq halqynyń erkesi, mahabbat sezimimen erkin ómirdi jyrlaityn sal seriler poeziiasyna uqsaityn. Biraq odan aiyrmashylyǵy, onda kezinde Horezmi, Babyr, Naýai jasaǵan ortaǵasyrlyq jazba poeziiasynyń sipattary basym edi. Al sońǵysynan aiyrmashylyǵy, Jumatai poeziiasy qazaq jyraýlary poeziiasy siiaqty dinshildikten ada, zaiyrly modernisttik baǵytta bolatyn.
Qazir barshamyzǵa málim, Jumatai lirikasynyń basty keiipkeri Láilá. Biraq ol arab dástúrindegi kitabi obraz emes, kádimgi qazaqtyń qyzy, óziniń aýyldasy. Jumatai oǵan óte jas kezinde ǵashyq bolyp, keiin joldary birikpei, aqyn qalǵan ǵumyryn Láilániń beinesinen shedevr jasaýǵa arnaǵan. Jáne bul turǵyda ony biikke kótergeni sonsha, qazaqtyń qyzy óziniń minsiz tazalyǵynan jáne rýhani biiktiginen Dante jyrlaǵan Beatrichemen, nemese Petrarka jyrlaǵan Laýramen birge turý deńgeiine jetken edi. Alaida, menińshe, biz Láilá beinesiniń poetikalyq tamyryn ortaǵasyrlyq Orta Aziia ádebietinen jáne orys klassikasynan izdeýimiz kerek. Bul turǵyda Jumataidyń áigili óleńiniń birinshi joly «Ǵajaiyp sáttiń týaryn sezipte kerim» Pýshkinnyń «Ia pomniý chýdnoe mgnovenie» óleńin elestetedi. Men bul óleńdi qazaqshaǵa aýdarǵam. Bul joldy, mysaly, «Esimde meniń ǵajap sát» dep aýdarýǵa bolady. Biraq eger Pýshkin osy joldyń negizinde óziniń Kernge arnaǵan óleńin biik poeziianyń úlgisinde jasasa, Jumataidyń óleńi ashy ironiiaǵa toly. Budan da biz qazaq aqynynyń biik mádenietin kóremiz, óitkeni, ol Pýshkindi týra qaitalamai, onyń murasyn postmodernistik tásilmen oinaqy igerip otyr. Al eger Láilániń arab dástúrindegi maǵynasyna keletin bolsaq, onda mahabbat azap retinde sýretteledi. Medjnýnnyń Láilány jaqsy kóretini sonsha, ol óz sezimin qansha jyrlasa da jetkize almai, esinen aýysady. Láilániń ákesi qyzymdy jyndyǵa bermeimin dep, Medjnýndy da, Láiláni da baqytsyz qylady. Mine, osy aradan, menińshe, Jumatai poeziiasynyń naǵyz taqyryby bastalady, ol qazirgi zamanda jaqsy men jaman, jóndi men jónsizdiń, aqylǵa qonymdymen qonymsyzdyń uǵymdarynyń múlde aýysyp ketkeni jónindegi birde kekesindi, birde qaiǵyly, birde esh ataýy joq, tek kómeski emeýrini ǵana bar filosofiia. Aqynnyń maqsaty ózi ǵumyr keship jatqan ortany maǵynasyz retinde kórsetý. Tipti ol onyń maqsaty da emes, sitýatsiiasy, ómirlik orny. Poeziianyń mundai astarly jaǵyna Jumataidan basqa qazaqtyń eshbir aqyny boilaǵan joq. Jáne ol bul týraly týra aitpaidy, Muqaǵali syndy opynbaidy, ashynbaidy, Jumeken siiaqty tereńdikti ańsamaidy, Qadyrsha ár nárseniń formýlasyn izdemeidi, ol osy nárselerdiń bárin joq retinde kórsetedi. Jumatai úshin eger bul dúniede mahabbat joq bolsa, taza adami, adamgershilik qatynastar kerek etilmese, adamnyń adamdyq bolmysy qundylyq retinde esh baǵalanbasa, ondai dúnieni ol qansha súikimdi sanalsa da, moiyndamaý kerek. Kerisinshe, ony ótirik maqtap, al is júzinde ájýalap, ylǵi da áshkerelep otyrý kerek. Bul turǵyda Jumatai syrt kózge uqsamaǵanmen marqum Ótejan Nurǵalievke uqsaidy. Bular bir birin qatty syilaǵan, kezinde Ótekeń Jazýshylar Odaǵynda ótken Jumataidyń aqyndyq keshin basqaryp berdi, aqyn inisi qaitys bolǵanda ol jumbaq aqyn, jumbaǵyn ózimen alyp ketti degen interviý berdi. Mine, onyń osy oiynyń ózi Jumatai poeziiasyna basqasha kelýdiń basy edi.
Al eger Jumataidy álemdik poeziiada kimmen salystyrýǵa bolady deseńizder men ony Dante, Petrarkamen emes, tipti «Mýhabbat name» jazǵan Horezmimen de emes, urym aqyny, álem poeziiasyndaǵy alǵashqy lirik Gai Valerii Katýllmen salystyrar edim. Árine, ol Katýll siiaqty ashyq erotikalyq óleńder jazǵan joq shyǵar, biraq Katýlldyń ózi mundai inabat onsha saqtalmaityn poeziiaǵa mahabbat azabynan kelgen joqpa?
Katýlldyń Lesbiiamen kezdesýi de ol úshin ońai bolǵan joq. Lesbiia urymnyń jaqsy jaisańynan shyqqan erke totaiy edi. Urym aqyndary óleńderinde óz sulýlarynyń shyn atyn atamai, olardy búrkenshik atpen shyǵaratyn. Sondyqtan Katýlldyń súiiktisiniń aty Klodiia bolsa da, ol ony Lesbiia dep ataǵan. Ol Tsitserondy qýǵyndaýshy ataqty Klodiidiń apasy, degdar, aqsúiek áiel edi. Ózi asa sulý bolsa da, etegine aiat oqymaǵan deitindei tulǵa edi. Ol asa aǵzam Metell Tseler degen kúieýi tiri bolsa da, uiatsyz nápsige berilip, kóptegen tóre jas jigittermen bolǵan. Kúieýi ólgende ony áieli ýlap óltirdi degen de boljamdar bolǵan. Lesbiia bilimdi, grek poeziiasymen tanys, ózi de aqyndyqtan qur alaqan emes bolǵasyn, kóbinese jas talanttarǵa nazar aýdaryp, keide olardy qasynda ustaý úshin tipti qarjylai da kómektesetin. Ózi de názik jandarǵa kete ári emes Katýll, Lesbiiadan jeti jas kishi bolsa da, ol tek meni súiedi dep, oǵan qatty qulaidy. Ol Lesbiianyń úiine baryp júrgende, onyń súiikti torǵaiymen dostasyp, oǵan óleń arnaidy. Aqyry Lesbiiamen múlde jaqyndasyp, armanyna jetedi. Sezimine mastanǵan Katýll oǵan mynandai óleń arnaidy.
Ýa, Lesbiia, turaiyq birge endi biz,
Babai shaldar ósektese túkir tek.
Búkil ómir bizdiki ǵoi endigi,
Sońyma er de qushaq jaiyp júgir tek.
Jaryq kúndi ańsamaiyq, tez batsyn
Kúnniń kózi, tún tússe eken tezirek.
Tún de tústi, qushaǵymda sen jatsyn,
Súiem seni erinińnen eljirep.
Sen de meni júz ret súi, myń ret,
Taǵy da myń, taǵy da júz, taǵy da
Súiisý ol toqtamaityn qudyret,
Esebine jete almaityn qazyna.
Súie bershi myńdap taǵy, taǵy súi
Al eger de tityqtasań qur súlde,
Óshire sal súiisterdiń aǵysyn,
Qyzǵanyshtan jarylmasyn kúnshilder.
Biraq Katýlldyń baǵy uzaqqa sozylmady. Bir kúni ol ózine eń jaqyn sanaǵan súiikti áieliniń basqalarmen bolǵanyn da biledi. Katýll birden ony tastaýǵa bekidi, biraq óz seziminen birden attai almaidy. Aqyry ol mynandai óleń jazady:
Baiǵus Katýll, bolmasańshy ápendi,
Ótken ótti, qosh aitysta ket ári.
Saǵan tabý qiyn endi naq emdi
Dep keledi de, sosyn ózin óz sheshiminde bylai bekitedi.
Seni tastap ketse eger júgirme,
Namysty bol, tolqi berme qur bosqa.
Qosh bol, arý! Endi Katýll bekidi,
Izdemes te, jalynbas ta ol endi,
Kerek bolmai qaiǵyrarsyń eshkimge,
Ońai bolmas endi seniń ómiriń,
Kimge endi erkeleisiń, kim izder,
Súiiktim dep kim súiedi bul seni,
Sen de eshkimdi tistemessiń súiem dep,
Al sen, Katýll myzǵymastai tóz endi.
Biraq sum Lesbiia Katýlldy ońailyqpen jibere qoimady, ol ony qaita súiip, ózin qaita baqytty sanady. Onyń shyǵarmalary da qaitadan mahabbattyń hosh iisine tolyp ketti. Ókinishke orai burynǵy qatynastarǵa bul qaita oralý da uzaqqa sozylmady. Lesbiia taǵy da onyń kózine shóp saldy. Bul joly Katýll endi oǵan qaityp oralmaýǵa bekidi. Bul kezeńde jazylǵan óleńderinde onyń Lesbiiaǵa degen kóńiliniń shyn sýynǵany kórinedi. Ol endi óziniń sezimin mahabbat emes, qaterli dert sanap, qudailarǵa meniń senderge adaldyǵym úshin meni emdep berińder dep jalbarynady.
Biraq Lesbiiada berile qoiǵan joq. Sýynǵan Katýlldy ózine qaita tartý úshin ol óziniń bar aila-qylyǵyn jumsady. Katýll da qansha kóńili qalsa da, odan birden kete almady. Olardyń birge bolǵany úsh-tórt jyldan asa bastady. Aqyry, odan múlde qutylý úshin b.d.d. 57 jyly ol Vifaniia provintsiiasyna ketedi. Keiin ol Urymǵa qaitqanda Lesbiia onymen taǵy tabyspaqshy boldy, biraq bul joly Katýll oǵan kónbedi.
Óz dertińmen óltirdiń sezimimdi.
Óldi sezim soqamen qyrqyǵan gúldei.
Sonymen, Katýlldyń mahabbaty sátsiz boldy. Árine, bul jaǵdai onyń shyǵarmashylyǵyna qatty áser etti. Onyń qatty áser etkeni sonsha, keibir synshylar Katýll poeziiasyn úsh kezeńge bóledi. Lesbiiamen kezedesýden burynǵy, onymen bailanystaǵy kezine jáne aiyrylysqannan keiin. Osy úsh kezeńde jazylǵan shyǵarmalarynyń árbirinen myqty talant iesi kórinedi, alaida, eger ekinshi kezeńniń óleńderi óte jyly, erke jáne shynaiy bolsa, úshinshi kezeńniń óleńderi qasiretke toly. Lesbiiaǵa degen mahabbat Katýll shyǵarmashylyǵyn shuǵylaǵa toltyrdy, biraq, sonymen qatar, ol ony qasiretke batyrdy. Osy qasiretten aqyn óle ólgenshe aryla almady.
Sol siiaqty Jumatai poeziiasyn da úsh kezeńge bólýge bolady, biraq, ókinishke orai, ol Láiliamen bir sát kezdeskeni bolmasa, ómiri birge bolǵan emes. Láilia ol úshin árqashanda pendeýi tirshilikten bólek, aspani, táńiriýi álem boldy. Onyń ómirinen Láilia ǵaiyp bolǵannan keiin, aqyn Almatyǵa oqýǵa túsip, odan bir sebeptermen shyǵyp ketip, Sarnoqai taýynda biraz jas aqynnyń erkeligine toly sar serilik tirshilik keshedi. Is júzinde Katýllge uqsaityn kezeńi osy. Osy kezeńde Jumataidan kóptegen epigrammalar, qysqa da nusqa sýyrypsalma óleńder qalǵan. Olar áli bólek kitap bop shyǵa qoiǵan joq, biraq zamandastarynyń jadynda. Oqimyn degenderge Internettegi Jumataidyń jeke betinen qaraýǵa bolady.
Al eger Jumatai poeziiasynyń sońǵy kezeńine keletin bolsaq, ol onyń Almatyda turǵan on-on bes jyly. Onyń Almatyǵa qaita oralý joly ótte sátti bastalyp edi. 70 jyldary Almatyda jastarǵa arnalǵan «Jalyn» jýrnaly shyǵa bastap edi. Alǵashqyda ony kórnekti aqyn Tumanbai Moldaǵaliev basqarǵan. Mine, sol aǵamyz Jumataidy jumysqa shaqyryp, tipti, poeziia bólimi meńgerýshisi qyzmetine taǵaindaidy. Biraq sol kezde bir Ońtústikten shyqqan aqynnyń juldyzy janyp, ziialy qaýym alǵash kezde Jumataidyń úndilik, ortaaziialyq saryndaǵy rýbap aspabyna súisinse de, oǵan kóp basyn qatyrmai, kúrdeli poeziiasynyń syryn uǵynýǵa da tyryspai, úirenshikti baraban yrǵaǵyna eltip beikúná pionerler marshymen júre beredi. Sóitip Jumatai kóńili kóterińki sovet zamanynyń jalpylama urdajyq baǵytyna kelińkiremei qalady. Zamandastary eń qyzǵylyqty, óte qundy qazyna usyna alatyn aqynynan endi bet bura bastaidy. Aqynnyń ǵumyr boiy shyǵarǵany úsh-aq kitap. Ony shet el túgil, obylys, aýdanaralyq issaparǵa da jibermeidi. Sondaǵy Jumatai poeziiasynyń bar kinási onyń eshkimge uqsamaityn, esh ideologiiaǵa kónbeitin ózgeshiliginde edi. Eger esińizde bolsa, onyń «Ǵajaiyp sáttiń týaryn sezipte kerim» óleńi bylai aiaqtalady:
Taǵdyrǵa maǵan ońai baq áperme deýshi em,
Oilaýshy em jurttyń bárin de ákem dep óńsheń…
… Gúl izep júrip kúninen aiyrylyp qalǵan
Ápende kórseń, sálem ait, ápende kórseń!
Men Jumataidyń osy sońǵy eki jolyn qazaq poeziiasyndaǵy revoliýtsiia dep sanaimyn. Árine, munda ashy mysqyl da joq emes, tipti óz ózin ájýaly túrde músirkeý de bar. Áitse de, sonyń arjaǵynda ǵajap tazalyq, tipti, tákapparlyq tur. Óitkeni onyń óz taǵdyryn, óz qundylyqtaryn eshnársege aiyrbastaǵysy joq. Jurt pul izdese, Jumatai gúl izdeidi. Bul turǵyda taǵy bir aita ketetin jáit ózi eleýsiz keiýana bop júrgen aqynnyń jas aqyndarǵa degen súiispenshiligi men qamqorlyǵy. Eger onyń bul oiynyń shyǵý tegine úńilseńiz, Jumatai halqymyzdyń, ziialy qaýymymyzdyń óz aqyndaryn joiýshy, olardyń abyroiyn aiaqqa taptaýshy jalmaýyz qaýym ekenin kontseptýaldy túrde túsingen alǵash tulǵa. Eger eske túsirseńiz onyń bul dúniemen hosh aitysqan sońǵy óleńi bylai bastalady:
Bir kúlermin ǵarysh jaqqa keterde,
Kóp keshege ne betimmen kektenem.
Baqyt qoly, sirá, bizge jeter me,
Muqaǵali, Tólegenge jetpegen.
Munda ol ózin qazaqtyń eń aiaýly aqyndarynyń aianyshty taǵdyrynyń murageri retinde sezinip otyr. Óitkeni qazaq aqyndary úshin ózge taǵdyr joq. Frantsiiada, Angliiada aqynǵa talanty úshin eń qurmetti laýazym jáne eń joǵarǵy orden beriletin bolsa, tipti, eń jaqyn kórshimiz Reseide aqyndy eń bolmaǵanda ólgennen keiin aialaityn bolsa, bizde ol da joq. Bizde aqyn ólgennen keiin de keshirilmeidi. Tipti Abai mereitoiynyń ózin júz elý jyldan keiin jasaǵan joqpyz ba? Al aqyn degenimiz árbir ulttyń eń qymbat tulǵasy bolýǵa tiis. Sebebi, músápirliktiń, dármensizdiktiń eń dármensiz túri sańyraýlyq pen tilsizdik. Oǵan taǵy kórsoqyrlyqty qosyńyz. Al aqyn kóredi, estidi, aitady. Jáne sol jalǵyz aqynnyń aitqanyn myńdaǵan adam qaitalap, sonyń arqasynda mádeniet, órkeniet jasalady. Bizdiń qazirgi zaman kóshirý men qaitalaý zamany. Bir tóbesi tesik tulǵa jasaǵan nárseni milliondaǵan adam qaitalaidy. Al sol milliondaǵan adam sonda ózi eshnárse jasamaidy ǵoi, eshnárse ashpaidy ǵoi! Olardyki tek avtomatty túrde qaitalaý ǵana. Orys poeziiasyn bir Pýshkin jasaǵan deńgeiden tek Iosif Brodskii ǵana basqa deńgeige kóterdi. Eger Pýshkin orystyń ulttyq poeziiasyn jasasa, Brodskii ony eýropalyq baǵytqa burdy. Sonda orys poeziiasy 200 jyldai bir baǵytta bolǵan. Sol siiaqty Jumatai Jaqypbaev poeziiasy da qazaq poeziiasyn shyǵystyq deńgeige kótergen poeziia bolatyn. Sondyqtan bolar ol ózin aqyn emes, shaiyr sanaityn. Onyń uǵymynsha, aqyn aýyz ádebietiniń ókili, al ol ózin bizdiń dalamyzdaǵy orta ǵasyrda paida bolǵan Babyrdyń, Sháibanidiń, Horezmidiń úlgilerimen túbirles mahabbat lirikasyn jasaǵan. Al poeziianyń mundai túrine mahabbat kýltimen qatar, sharap ishýdi dáripteý naqyshy da tán. Mine, bul turǵyda Jumatai poeziiasy tek Katýllmen emes, áigili Omar Haiam poeziiasymen de jaqyndyǵyn kórsetedi.
Omarǵa sengen bolady Haiam,
Senbegen ketpek Haiam da bolmai.
Sońǵy sóilemde bir áripti ózgertseńiz boldy, Katýll poeziiasy siiaqty ádepsizdeý poeziiasynyń úlgisi shyǵady. Bul sóz sheberliginiń, aqyn virtýozdyǵynyń tamasha úlgisi emes pe? Sonymen qatar, Jumatai gúl eńbegin, kempirqosaq eńbegin sezetin. Mine, osynyń bári ony jastarǵa jaqyn qylatyn. Ózgelerdikindei emes onyń óleńderi jastardy baýrap, olarǵa erkindik, erkelik atmosferasyn syilaityn. Ol kezde sol jastardyń qatarynda ózimde bar edim. Men Almatyǵa kelerden buryn Jumatai jas aqyndardy Jańa mońǵol qaǵanaty degen uiymǵa biriktirip, ózin qaǵanmyn dep jariialapty. Bul árine alǵashqyda kópshilikke erke qylyq, zerdeýi ázil retinde kóringen, biraq men keiin Jumataidyń sońynan ergen 30-40-shaqty qyz jigitterdi kórdim. 80 jyldary Almatyǵa kelgenimde men de olarmen juǵysyp kettim. Ol kezde top top bolyp Gorkii parkinde kezdesetinbiz, nemese Jazýshylar Odaǵy ishindegi áigili «Qalamger» barynan tabylatynbyz. Sosyn men ol kezde Ónerjai degen taý baýraiyndaǵy Jazýshylar demalys úiinde turatynmyn. Jumatai maǵan jas nókerlerin ertip keletin. Jáne olarǵa Shyńǵyshan qoldanǵan túrli ataq berip qoiatyn. Bireýlerin noian dese, keibireýin ilhan, said deitin. Al maǵan meniń alǵashqy «Prostor» jýrnalynda shyqqan maqalamdy oqyp goýan degen laýazym berdi. Ol ózinen keiingi ekinshi adamnyń biliktegi ataýy eken. Men ol kezde onyń maǵan degen mundai kóńil hoshyna tań qalatynmyn. Sóitsem Jumatai meni meniń ózimnen buryn tanyǵan eken. Meniń jái aqyn emes, oishyl, filosof bolatynymdy. Al men óz basym osy qasietimdi sezbeitinmin, sezsem de baǵalamaitynmyn. Alaida, ishki unatý, rýhani jaqyndasý nátijesinde men Jumatai týraly maqala jazdym. Osy aitqan oilarymdy men sol kezde-aq aitqanmyn. Biraq oryssha jazylǵan maqala esh jerde basylmady. Mundai poeziiany qabyldaýǵa tipti orys aǵaiyndarymyzda ol kezde daiyn emes edi. Sol kezdegi qaǵanat múshelerin atasam, olardyń bári qazir belgili aqyn — jazýshy boldy. Mysaly, bizde eki ilhan bolatyn, olar Meiirhan Aqdaýletov pen Áýbákir Qairan, birneshe said bolatyn, olardyń qatarynda eń kórnektisi Gúlnár Salyqbaeva, Svetqali Nurjanov; Temirǵali Kópbaev, marqum Tabyl Dosymov siiaqty kóptegen noiandar bolatyn. Qazaq poeziiasynyń, qazaq mádenietiniń noiandary. Keńes Odaǵy dáýiri bitip kele jatqan óliara shaqta Jumatai qaǵanymyz bizdiń óz ózimizge degen syilastyǵymyzdy kóterdi, anaý-mynaý ústirt jyltyraq nársege erip ketpei óz ózimizdi saqtaýymyzǵa sebep boldy. Bul úshin biz oǵan máńgi qaryzbyz.
Onyń qurǵan uiymyn qaǵanat dep ataityny, ózin tóre sanaityn Jumatai Shyńǵyshandy asa dáripteitin. Ol oiyn kúlkisi aralas: biz qazaq emes, mońǵolmyz deitin. Eń qyzyǵy, onyń osy boljamy durys bop shyqty. Jaqynda shyqqan «Istoriia stepei» degen kitabynda Sýltan Akimbekov Qazaq handyǵynyń damý dinamikasynda mońǵol taipalarynyń mańyzy basym ekenin anyqtady. Ol tipti qazaq júzderiniń shyǵý tegine toqtalǵan. Onyń oiynsha, olar 15-16 ǵasyrda emes, 17 ǵasyrda paida bolǵan. Óitkeni odan buryn olar Noǵai Ordasyna, Mogýlistanǵa kirgen, jáne qazirgi Ortalyq Qazaqstanda toptasqan derbes elder. Olar jońǵar shapqynshylyǵy qaýpine bailanysty birigip úlgirgen. Jáne bul qozǵalysty Abýlhair imperiiasynan bólinip Mogýlistanǵa kóshken mońǵol tekti qazaqtar bastaǵan. Mine, avtor osy kontseptsiiany úlken jańalyq retinde keltirip otyr. Al bul oidy nasihattaýdy eń birinshi bastaǵan sol baiaǵy Jumatai Jaqypbaev bolatyn. Ol osylai oilamasa Jańa mońǵol qaǵanaty degen uiymdy qurmas ta edi.
Al men óz basym Jumataidy Shyńǵyshanǵa emes Iisýs Hristosqa uqsatamyn. Óitkeni ol óziniń tirilei qurban ekenin sezetin. Endi ólidei de bolmasa eken. Sondyqtan men Jumataiǵa arnalǵan bul baǵdarlamany mynandai 2005 jyly jazylǵan óz óleńimmen bitirgim keledi.
Jumaǵul Shora, Jumatai, meniń Jum-aǵam,
Qazaq joq maǵan ózińnen artyq unaǵan.
Alpysqa biyl tolady ekensiń, on bes jyl
Jumaqta júrsiń arylyp barlyq kúnádán.
Ishpeisiń onda, shekpeisiń onda, jazbaisyń,
Abaisha aitsaq, shybyny da joq jazdaisyń.
Minsiz eń… endi minsizdigińizge zárýmiz,
Hristos aqyn oralshy bizge azbai shyn.
Tirilip taǵy, jinashy qaita qaǵanat,
Jireniń qaida, bolmaidy saǵan shaban at.
Seriksiz, dossyz ólimshi boldym, Jum-aǵa,
Ólýden góri tirilý jaqsy amanat.
Ózińsin muny amanat qylǵan, ámirim,
Ózińsiń basqan bar náziktikterdiń tamyryn.
Taǵdyryń seniń jas aqyndarǵa kóshýde,
Tirilshi, káni, «mamyryń keldi, mamyryń».
