foto: fckairat.com
Elimiz sportty damytyp, álem arenasynda kók týymyzdy jelbiretip, jeńisti júristerdi arttyramyz degen maqsatpen shetten sportshylardy aldyryp júrgenine talai jyl boldy. Biraq legionerlerdiń jarq eter nátijesin áli jankúierler kórgen joq. Qyrýar qarjyǵa alyp kelingen, ulttyq quramadan bastap, túrli komandalarda óner kórsetip júrgen shetel sportshylary men bapkerleriniń paidasynan ziiany kóp pe? Ult.kz milliiardaǵan qarajat jumsalǵan legionerlerdi zerttep kórdi.
Ótken jyly fýtboldan Qazaqstan ulttyq quramasynyń bas bapkeri bolyp Stanislav Cherchesov taǵaiyndalǵan edi. Ol kele salyp birqatar rezonansty oqiǵalarǵa ilikti. Qoǵam, Cherchesovti qazaq tiline qatysty kelekesinen keiin synai bastaǵan. Tipti jurt ony qyzmetinen bosatýdy talap etken. Sodan keiin Qazaqstan fýtbol federatsiiasy bas bapkerdi aqtap málemdeme jasady Federatsiianyń málimetinshe, jýrnalist frantsýz fýtbol klýby «PSJ» kiiminde bolǵandyqtan, bapker osylai ázildegen.
Qoǵamda ulttyq quramanyń bas bapkeriniń jalaqysy týraly aqparat taraǵannan keiin. Narazylyq kúsheie tústi. Málimetterge súiensek, bapkerge jyl saiyn 1,2 mln eýro tólenedi. Bul somany estigen jurt bapkerdiń jumysyna kóńili tolmaitynyn aitqan edi. Olardyń qatarynda sport jýrnalisi Aslan Qajenovte bar. Ol, Cherchesovtiń jalaqysy týraly pikir bildirdi. Onyń aitýynsha bas basperge tólengen qarajat - “aýaǵa ketken aqsha”.
“Bul úlken qarjy, aýaǵa ketken aqsha. Iaǵni, Qazaqstannan shyǵaryp, Resei azamatynyń qaltasyna salyp berip otyrmyz”, -deidi Aslan Qajenov Ult.kz tilshisine.
Al, QFF-nyń ózi bas bapkerge tólenetin aqsha týraly aqparattar shyndyqqa janaspaidy dep málimegen.
Legionerler máselesi elimizde jii qozǵalady. Olardyń jalaqysy týraly depýtattardyń ózi úkimetke saýal joldaǵan. Májilis depýtaty Nartai Sársenǵaliev, Premer-Ministr Álihan Smaiylovqa joldaǵan saýalynda túsiniksiz sport túrlerine bólinip jatqan qarjynyń tym kóp ekenin aitqan.“Keibir buqaralyq aqparat quraldarynda jariialanǵan fýtboldan Qazaqstan ulttyq quramasynyń jańa bas bapkeri Stanislav Cherchesovtiń jalaqysy týraly aqparat asyra kórsetilgen jáne shynaiylyqqa sáikes kelmeidi”, - delingen habarlamada.
“Mynaý ne masqara? Halyq kedeishiliktiń quzyna qulap jatqanda sportqa 775 million dollar bólý saý adamnyń aqylyna siia ma? Eń soraqysy, qisapsyz aqsha bólsek te, jetken jetistigimiz joq. Mysaly, 2021 jyly Tokioda ótken Jazǵy olimpiada oiyndarynda Qazaqstan quramasy bar-joǵy 8 qola medal ielenip, 92 memlekettiń ishinde 83-shi oryn aldy. Sonda álgi 775 million dollarǵa jetken jetistigimiz osy ma? Endi salystyryp aitaiyn, Joǵary jetistikter sportyna 41 million dollar bólgen Niderlandy Tokiodaǵy olimpiadada 10 altyn, 12 kúmis, 14 qola medal aldy. Al Joǵary jetistikter sportyna 46 million dollar bólgen Daniia Tokioda 3 altyn, 4 kúmis, 4 qola medal aldy. Biz 775 million dollardy sportqa bólip 8 qolamen keldik”,- deidi depýtat.
Sondai-aq depýtat ministrliktiń 180 sport túrine qyrýar qarjy bólip otyrǵanyna narazylyq bildirgen.
Al, Májilis depýtaty Qazybek Isa Qazaqstandaǵy sporttyq klýbtardy, sonyń ishinde fýtbol klýbtaryn jekeshelendirý týraly usynys bildergen. Bul máseleni kóterip «Aq jol» fraktsiiasy Bas prokýratýra men Sybailas jemqorlyqqa qarsy agenttiktigine saýal joldaǵan.
Depýtattyń aitýynsha, 2018-2023 jyldary «Samuryq-Qazyna» qory tórt kásibi sport klýbyna 138 mlrd teńge bólgen. Mysaly, «Astana» fýtbol klýby – 50,1 mlrd, «Barys» hokkei klýby – 48,8 mlrd, «Astana Qazaqstan Team» velo tobyna – 31,5 mlrd teńge alǵan. Osyndai qomaqty qarjy jumsalǵanymen, Qazaqstan sporttyq kórsetkishteri boiynsha joǵary nátijege jete almai keledi.
Kimge qansha aqsha tóledik?!
Qazaqstandaǵy sport klýbtarynyń legionerlerge jumsaityn qarjysy jyl saiyn milliardtaǵan teńgeni quraidy. Degenmen, naqty jalpy somany anyqtaý úshin barlyq klýbtardyń qarjylyq esepterine qol jetkizý qajet, al bul málimetter kóp jaǵdaida ashyq túrde jariialanbaidy. Biraq, keide sportshylardyń jalaqysy týraly aqparattar BAQ betterinde jariialanyp qalady.Mysaly, Sport-Ekspress saitynyń jariialaǵan málimetinde “Barys” hokkei klýbynyń jalaqy qory 3 mlrd teńgeden asatyny aitylǵan. Al, eń joǵary jalaqy alatyn sportshylar tizimin legionerler bastap tur.
“Barys” hokkei komandasynyń sapynda oinaǵan shaibashylar Ýill Batcher men shabýylshy Maikl Maklaýdtyń jalaqysy 60 million rýbl (shamamen 313 million teńge) quraǵan. Bul, “Barys” hokkei klýby konadalyq pen ameriklyq sportshylarǵa 626 million teńge berdi degen sóz. Fýtbolǵa kelgen legionerlerdiń de jalaqysy ashyq jariialana bermeidi. Degenmen, ara-tura málimetter jelige tarap ketedi. By.tribuna.com bergen málimetterge qaraǵanda «Astana» klýbynyń jartylai qorǵaýshysy Maks Ebong aiyna 15-17 myń dollar (6,5-7,5 million teńge) jalaqy alady eken. Sol sekildi «Elimaidyń» fýtbolshylary Nikolai Zolotov pen Nikita Korzýn aiyna 15 myń dollar alyp otyrǵan.
Karavan gazeti 2023 jyly «Ordabasy» sapynda dop tepken Ózbekstandyq Bobýr Abdýholikov bir jylda 300 myń dollar jalaqy alǵanyn jazǵan edi. Iaǵni, 135 million teńge ózbek fýtbolshysyna berilgen. 2024 jyly Kongonyń jáne «Atyraýdyń» jartylai qorǵaýshysy Joel Kaiamba Meta-Ratings basylymyna bergen suhbatynda Qazaqstanda fýtbolshylarǵa qomaqty jalaqy tólenetinin málimdegen edi.
Al jýrnalist Aslan Qajenovtiń aitýynsha, 2021-2023 jyldary qostanailyq «Tobyl» klýbynda óner kórsetken Ózbekstandyq Igor Sergeev esimdi shabýylshy 300 myń dollar jalaqy alǵan.
“Teńgemen eseptegende – shamamen 138 million teńge. Iaǵni, ai saiyn 11,5 million. Al, kún saiyn 383 myń teńge alady degen sóz”,- dep kúiinedi jýrnalist.
Qashanǵy shetelden ákelemiz?!
Sport jýrnalisi Aslan Qajenov legionerlerdi elimizge alyp kelý týraly pikir bildirip, olardyń kóbi syiaqy men túrli bonýstaryn alǵannan keiin elderine qaityp ketetinin aityp otyr.“Ókinishtisi legionerlerdiń dopingpen ustalǵandary da bar. Olar memleketke bir teńge de qaitarǵan joq. Iaǵni, syiaqylaryn qaitarǵan joq. Olar tek qana alýdy biledi. Keri eshteńe qaitarmaidy. Tek qana materialdy turǵydan emes, keiin elde qalyp, bolashaǵyn Qazaqstanmen bailanystyryp, balalardy tárbieleýge, otandyq sportty damytýǵa úles qossa da ol bizge jaqsy “bonýs” bolatyn edi. Ol úmitti de aqtamai tur. Basym bóligi elderine qaityp jatyr”, - dedi ol.
Odan bólek Aslan Qajenov:
“Biz qashanǵy shetelden ákele beremiz. Ózimizdiń mamandardy ósiretin ýaqyt keldi. Ósirýimiz kerek! Osynsha aqshaǵa, osynsha úlestikpen alyp kelgen mamannyń siqy osy. Eshqandai nátije berip jatqan joq. Biz tek qana “minýsqa” ketip jatyrmyz. Stanislav Cherchesovtan qazaq fýtboly, jalpy qazaq sporty eshteńe utqan joq. Men sol pikirimde qalamyn. Ol kisi ketýi kerek! Ótemaqydan bas tartýy kerek. Meniń emes búkil qazaq fýtbol jankúierleriniń oǵan kóńili tolmaidy”, - deidi sport jýrnalisi.
Aslan Qajenovtiń aitýynsha elimizde legionerlerdi alyp kelý tiimsiz. Óitkeni:
“Táýelsizdik alǵan jyldary bul ózekti boldy. Qazaqstannyń atyn shyǵarý, kók týdy kórsetý, ánuranymyzdy shyrqatý, eldiń eńsesin sol arqyly tiktetý degen mindetter boldy. Al, 30 jyldan keiin nesimen ózekti?! Ne úshin qajet?! Ony túsinbeimiz. Qoǵamǵa, qazaq tildi aýditoriiaǵa múlde kerek emes! Biz aityp júrmiz, júlde almasa da qazaqtyń balasy bairaqty básekelerge qatysýy kerek. Qazaqtyń balasy olimpiadaǵa qatysýy kerek. Olardyń joldary jabylmaýy kerek”, -dep otyr ol.
Bekbolat Muhtar
