فوتو: fckairat.com
ەلٸمٸز سپورتتى دامىتىپ, ەلەم ارەناسىندا كٶك تۋىمىزدى جەلبٸرەتٸپ, جەڭٸستٸ جٷرٸستەردٸ ارتتىرامىز دەگەن ماقساتپەن شەتتەن سپورتشىلاردى الدىرىپ جٷرگەنٸنە تالاي جىل بولدى. بٸراق لەگيونەرلەردٸڭ جارق ەتەر نەتيجەسٸن ەلٸ جانكٷيەرلەر كٶرگەن جوق. قىرۋار قارجىعا الىپ كەلٸنگەن, ۇلتتىق قۇرامادان باستاپ, تٷرلٸ كوماندالاردا ٶنەر كٶرسەتٸپ جٷرگەن شەتەل سپورتشىلارى مەن باپكەرلەرٸنٸڭ پايداسىنان زييانى كٶپ پە? Ult.kz ميللييارداعان قاراجات جۇمسالعان لەگيونەرلەردٸ زەرتتەپ كٶردٸ.
ٶتكەن جىلى فۋتبولدان قازاقستان ۇلتتىق قۇراماسىنىڭ باس باپكەرٸ بولىپ ستانيسلاۆ چەرچەسوۆ تاعايىندالعان ەدٸ. ول كەلە سالىپ بٸرقاتار رەزونانستى وقيعالارعا ٸلٸكتٸ. قوعام, چەرچەسوۆتٸ قازاق تٸلٸنە قاتىستى كەلەكەسٸنەن كەيٸن سىناي باستاعان. تٸپتٸ جۇرت ونى قىزمەتٸنەن بوساتۋدى تالاپ ەتكەن. سودان كەيٸن قازاقستان فۋتبول فەدەراتسيياسى باس باپكەردٸ اقتاپ مەلەمدەمە جاسادى فەدەراتسييانىڭ مەلٸمەتٸنشە, جۋرناليست فرانتسۋز فۋتبول كلۋبى «پسج» كيٸمٸندە بولعاندىقتان, باپكەر وسىلاي ەزٸلدەگەن.
قوعامدا ۇلتتىق قۇرامانىڭ باس باپكەرٸنٸڭ جالاقىسى تۋرالى اقپارات تاراعاننان كەيٸن. نارازىلىق كٷشەيە تٷستٸ. مەلٸمەتتەرگە سٷيەنسەك, باپكەرگە جىل سايىن 1,2 ملن ەۋرو تٶلەنەدٸ. بۇل سومانى ەستٸگەن جۇرت باپكەردٸڭ جۇمىسىنا كٶڭٸلٸ تولمايتىنىن ايتقان ەدٸ. ولاردىڭ قاتارىندا سپورت جۋرناليسٸ اسلان قاجەنوۆتە بار. ول, چەرچەسوۆتٸڭ جالاقىسى تۋرالى پٸكٸر بٸلدٸردٸ. ونىڭ ايتۋىنشا باس باسپەرگە تٶلەنگەن قاراجات - “اۋاعا كەتكەن اقشا”.
“بۇل ٷلكەن قارجى, اۋاعا كەتكەن اقشا. ياعني, قازاقستاننان شىعارىپ, رەسەي ازاماتىنىڭ قالتاسىنا سالىپ بەرٸپ وتىرمىز”, -دەيدٸ اسلان قاجەنوۆ Ult.kz تٸلشٸسٸنە.
ال, قفف-نىڭ ٶزٸ باس باپكەرگە تٶلەنەتٸن اقشا تۋرالى اقپاراتتار شىندىققا جاناسپايدى دەپ مەلٸمەگەن.
لەگيونەرلەر مەسەلەسٸ ەلٸمٸزدە جيٸ قوزعالادى. ولاردىڭ جالاقىسى تۋرالى دەپۋتاتتاردىڭ ٶزٸ ٷكٸمەتكە ساۋال جولداعان. مەجٸلٸس دەپۋتاتى نارتاي سەرسەنعاليەۆ, پرەمەر-مينيستر ەليحان سمايىلوۆقا جولداعان ساۋالىندا تٷسٸنٸكسٸز سپورت تٷرلەرٸنە بٶلٸنٸپ جاتقان قارجىنىڭ تىم كٶپ ەكەنٸن ايتقان.“كەيبٸر بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا جارييالانعان فۋتبولدان قازاقستان ۇلتتىق قۇراماسىنىڭ جاڭا باس باپكەرٸ ستانيسلاۆ چەرچەسوۆتٸڭ جالاقىسى تۋرالى اقپارات اسىرا كٶرسەتٸلگەن جەنە شىنايىلىققا سەيكەس كەلمەيدٸ”, - دەلٸنگەن حابارلامادا.
“مىناۋ نە ماسقارا? حالىق كەدەيشٸلٸكتٸڭ قۇزىنا قۇلاپ جاتقاندا سپورتقا 775 ميلليون دوللار بٶلۋ ساۋ ادامنىڭ اقىلىنا سييا ما? ەڭ سوراقىسى, قيساپسىز اقشا بٶلسەك تە, جەتكەن جەتٸستٸگٸمٸز جوق. مىسالى, 2021 جىلى توكيودا ٶتكەن جازعى وليمپيادا ويىندارىندا قازاقستان قۇراماسى بار-جوعى 8 قولا مەدال يەلەنٸپ, 92 مەملەكەتتٸڭ ٸشٸندە 83-شٸ ورىن الدى. سوندا ەلگٸ 775 ميلليون دوللارعا جەتكەن جەتٸستٸگٸمٸز وسى ما? ەندٸ سالىستىرىپ ايتايىن, جوعارى جەتٸستٸكتەر سپورتىنا 41 ميلليون دوللار بٶلگەن نيدەرلاندى توكيوداعى وليمپيادادا 10 التىن, 12 كٷمٸس, 14 قولا مەدال الدى. ال جوعارى جەتٸستٸكتەر سپورتىنا 46 ميلليون دوللار بٶلگەن دانييا توكيودا 3 التىن, 4 كٷمٸس, 4 قولا مەدال الدى. بٸز 775 ميلليون دوللاردى سپورتقا بٶلٸپ 8 قولامەن كەلدٸك”,- دەيدٸ دەپۋتات.
سونداي-اق دەپۋتات مينيسترلٸكتٸڭ 180 سپورت تٷرٸنە قىرۋار قارجى بٶلٸپ وتىرعانىنا نارازىلىق بٸلدٸرگەن.
ال, مەجٸلٸس دەپۋتاتى قازىبەك يسا قازاقستانداعى سپورتتىق كلۋبتاردى, سونىڭ ٸشٸندە فۋتبول كلۋبتارىن جەكەشەلەندٸرۋ تۋرالى ۇسىنىس بٸلدەرگەن. بۇل مەسەلەنٸ كٶتەرٸپ «اق جول» فراكتسيياسى باس پروكۋراتۋرا مەن سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى اگەنتتٸكتٸگٸنە ساۋال جولداعان.
دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, 2018-2023 جىلدارى «سامۇرىق-قازىنا» قورى تٶرت كەسٸبي سپورت كلۋبىنا 138 ملرد تەڭگە بٶلگەن. مىسالى, «استانا» فۋتبول كلۋبى – 50,1 ملرد, «بارىس» حوككەي كلۋبى – 48,8 ملرد, «Astana Qazaqstan Team» ۆەلو توبىنا – 31,5 ملرد تەڭگە العان. وسىنداي قوماقتى قارجى جۇمسالعانىمەن, قازاقستان سپورتتىق كٶرسەتكٸشتەرٸ بويىنشا جوعارى نەتيجەگە جەتە الماي كەلەدٸ.
كٸمگە قانشا اقشا تٶلەدٸك?!
قازاقستانداعى سپورت كلۋبتارىنىڭ لەگيونەرلەرگە جۇمسايتىن قارجىسى جىل سايىن ميللياردتاعان تەڭگەنٸ قۇرايدى. دەگەنمەن, ناقتى جالپى سومانى انىقتاۋ ٷشٸن بارلىق كلۋبتاردىڭ قارجىلىق ەسەپتەرٸنە قول جەتكٸزۋ قاجەت, ال بۇل مەلٸمەتتەر كٶپ جاعدايدا اشىق تٷردە جارييالانبايدى. بٸراق, كەيدە سپورتشىلاردىڭ جالاقىسى تۋرالى اقپاراتتار باق بەتتەرٸندە جارييالانىپ قالادى.مىسالى, سپورت-ەكسپرەسس سايتىنىڭ جارييالاعان مەلٸمەتٸندە “بارىس” حوككەي كلۋبىنىڭ جالاقى قورى 3 ملرد تەڭگەدەن اساتىنى ايتىلعان. ال, ەڭ جوعارى جالاقى الاتىن سپورتشىلار تٸزٸمٸن لەگيونەرلەر باستاپ تۇر.
“بارىس” حوككەي كومانداسىنىڭ ساپىندا ويناعان شايباشىلار ۋيلل باتچەر مەن شابۋىلشى مايكل ماكلاۋدتىڭ جالاقىسى 60 ميلليون رۋبل (شامامەن 313 ميلليون تەڭگە) قۇراعان. بۇل, “بارىس” حوككەي كلۋبى كونادالىق پەن امەريكلىق سپورتشىلارعا 626 ميلليون تەڭگە بەردٸ دەگەن سٶز. فۋتبولعا كەلگەن لەگيونەرلەردٸڭ دە جالاقىسى اشىق جارييالانا بەرمەيدٸ. دەگەنمەن, ارا-تۇرا مەلٸمەتتەر جەلٸگە تاراپ كەتەدٸ. By.tribuna.com بەرگەن مەلٸمەتتەرگە قاراعاندا «استانا» كلۋبىنىڭ جارتىلاي قورعاۋشىسى ماكس ەبونگ ايىنا 15-17 مىڭ دوللار (6,5-7,5 ميلليون تەڭگە) جالاقى الادى ەكەن. سول سەكٸلدٸ «ەلٸمايدىڭ» فۋتبولشىلارى نيكولاي زولوتوۆ پەن نيكيتا كورزۋن ايىنا 15 مىڭ دوللار الىپ وتىرعان.
كاراۆان گازەتٸ 2023 جىلى «ورداباسى» ساپىندا دوپ تەپكەن ٶزبەكستاندىق بوبۋر ابدۋحوليكوۆ بٸر جىلدا 300 مىڭ دوللار جالاقى العانىن جازعان ەدٸ. ياعني, 135 ميلليون تەڭگە ٶزبەك فۋتبولشىسىنا بەرٸلگەن. 2024 جىلى كونگونىڭ جەنە «اتىراۋدىڭ» جارتىلاي قورعاۋشىسى جوەل كايامبا Meta-Ratings باسىلىمىنا بەرگەن سۇحباتىندا قازاقستاندا فۋتبولشىلارعا قوماقتى جالاقى تٶلەنەتٸنٸن مەلٸمدەگەن ەدٸ.
ال جۋرناليست اسلان قاجەنوۆتٸڭ ايتۋىنشا, 2021-2023 جىلدارى قوستانايلىق «توبىل» كلۋبىندا ٶنەر كٶرسەتكەن ٶزبەكستاندىق يگور سەرگەەۆ ەسٸمدٸ شابۋىلشى 300 مىڭ دوللار جالاقى العان.
“تەڭگەمەن ەسەپتەگەندە – شامامەن 138 ميلليون تەڭگە. ياعني, اي سايىن 11,5 ميلليون. ال, كٷن سايىن 383 مىڭ تەڭگە الادى دەگەن سٶز”,- دەپ كٷيٸنەدٸ جۋرناليست.
قاشانعى شەتەلدەن ەكەلەمٸز?!
سپورت جۋرناليسٸ اسلان قاجەنوۆ لەگيونەرلەردٸ ەلٸمٸزگە الىپ كەلۋ تۋرالى پٸكٸر بٸلدٸرٸپ, ولاردىڭ كٶبٸ سىياقى مەن تٷرلٸ بونۋستارىن العاننان كەيٸن ەلدەرٸنە قايتىپ كەتەتٸنٸن ايتىپ وتىر.“ٶكٸنٸشتٸسٸ لەگيونەرلەردٸڭ دوپينگپەن ۇستالعاندارى دا بار. ولار مەملەكەتكە بٸر تەڭگە دە قايتارعان جوق. ياعني, سىياقىلارىن قايتارعان جوق. ولار تەك قانا الۋدى بٸلەدٸ. كەرٸ ەشتەڭە قايتارمايدى. تەك قانا ماتەريالدى تۇرعىدان ەمەس, كەيٸن ەلدە قالىپ, بولاشاعىن قازاقستانمەن بايلانىستىرىپ, بالالاردى تەربيەلەۋگە, وتاندىق سپورتتى دامىتۋعا ٷلەس قوسسا دا ول بٸزگە جاقسى “بونۋس” بولاتىن ەدٸ. ول ٷمٸتتٸ دە اقتاماي تۇر. باسىم بٶلٸگٸ ەلدەرٸنە قايتىپ جاتىر”, - دەدٸ ول.
ودان بٶلەك اسلان قاجەنوۆ:
“بٸز قاشانعى شەتەلدەن ەكەلە بەرەمٸز. ٶزٸمٸزدٸڭ مامانداردى ٶسٸرەتٸن ۋاقىت كەلدٸ. ٶسٸرۋٸمٸز كەرەك! وسىنشا اقشاعا, وسىنشا ٷلەستٸكپەن الىپ كەلگەن ماماننىڭ سيقى وسى. ەشقانداي نەتيجە بەرٸپ جاتقان جوق. بٸز تەك قانا “مينۋسقا” كەتٸپ جاتىرمىز. ستانيسلاۆ چەرچەسوۆتان قازاق فۋتبولى, جالپى قازاق سپورتى ەشتەڭە ۇتقان جوق. مەن سول پٸكٸرٸمدە قالامىن. ول كٸسٸ كەتۋٸ كەرەك! ٶتەماقىدان باس تارتۋى كەرەك. مەنٸڭ ەمەس بٷكٸل قازاق فۋتبول جانكٷيەرلەرٸنٸڭ وعان كٶڭٸلٸ تولمايدى”, - دەيدٸ سپورت جۋرناليسٸ.
اسلان قاجەنوۆتٸڭ ايتۋىنشا ەلٸمٸزدە لەگيونەرلەردٸ الىپ كەلۋ تيٸمسٸز. ٶيتكەنٸ:
“تەۋەلسٸزدٸك العان جىلدارى بۇل ٶزەكتٸ بولدى. قازاقستاننىڭ اتىن شىعارۋ, كٶك تۋدى كٶرسەتۋ, ەنۇرانىمىزدى شىرقاتۋ, ەلدٸڭ ەڭسەسٸن سول ارقىلى تٸكتەتۋ دەگەن مٸندەتتەر بولدى. ال, 30 جىلدان كەيٸن نەسٸمەن ٶزەكتٸ?! نە ٷشٸن قاجەت?! ونى تٷسٸنبەيمٸز. قوعامعا, قازاق تٸلدٸ اۋديتوريياعا مٷلدە كەرەك ەمەس! بٸز ايتىپ جٷرمٸز, جٷلدە الماسا دا قازاقتىڭ بالاسى بايراقتى بەسەكەلەرگە قاتىسۋى كەرەك. قازاقتىڭ بالاسى وليمپياداعا قاتىسۋى كەرەك. ولاردىڭ جولدارى جابىلماۋى كەرەك”, -دەپ وتىر ول.
بەكبولات مۇحتار
