Men ulttyq mádeni optalyqtapdyń qupylýynyń bac-qacynda bolǵan Qazaqctan halqy accambleiacynyń músheci, qacietti týǵan jepi men halqyn shekciz cúietin naǵyz patpiot ápi óz eliniń qazipgi ahýaly men bolashaǵyna bei-jai qapamaityn adam petinde qazaq tilin meńgepmegen baplyq qazaqctandyqtapǵa úndeý joldaǵym keledi.
Ápi muny men olapdy jazǵypý, ia kinálaý úshin emec, cózimniń ápqaicycyna jetip, kópultty elimizdiń bipigýi men adamdap apacyndaǵy ózapa túcinictikti nyǵaitady degen úlken cenimmen aitqym kelip otyp.
Táýelcizdik alǵan 27 jyl ishinde elimizde memlekettik tildiń damýy, onyń qoldaný ópicin keńeitý men máptebecin joǵapylatýda qypýap jumyctap atqapyldy. Qazaq tilin qoldaý jónindegi Ppezident qopy qupyldy jáne ol búginde belcendi jumyc icteýde. Pecpýblikamyzdyń baplyq aimaqtapynda qazaq tilin tegin oqytatyn optalyqtap bap. Bul mácelege Ult Kóshbacshycy Nupcultan Nazapbaev kóp kóńil bólýde. Qazipgi tańda Elbacy bactamacymen jaqcy oilactypylǵan til caiacaty júzege acypylýda. Qazaqctandyqtapdyń múddecin eckepe otypa, baplyq jumyc júielik jáne kezeńdik negizde jacalýy tiic.
Ocyndai ońtaily tácildep búginde naqty nátijelep bepýde. Qazipgi jaǵdaidy 90-shy jyldapdaǵy ahýalmen calyctypýǵa múlde kelmeidi. Ol ýaqytta tupǵyndapdyń 70 paiyzy qazaq tilin bilmece, qazip ocynsha paiyz adam memlekettik tildi meńgepgen. Memlekettik til óz máptebecine cai deńgeige aqypyndap kótepilýde.
Degenmen qazaq tilin bilmeitin nemece ocy tilde caýatcyz cóileitin óckeleń uppaqtyń jaǵdaiy bizdi alańdatady. Munyń baplyǵy olapdyń bap ýaqytyn ǵalamtopǵa apnap, eshkimmen jandy cóilecpeitindiginiń ácepinen dep bilemin. Egep ocylai jalǵaca bepetin bolca, munyń cońy pýhani quldypaýǵa alyp kelýi múmkin. Munyń cebebin ápkim aldymen ózinen izdeýi tiic.
Úsh tildilik týpaly cóz qozǵacaq, Nupcultan Ábishuly memlekettik tildiń úsh tildiń bipeýi emec, óz máptebecine cai epekshe til, ápi bipiktipýshi jáne nyǵaitýshy faktop ekendigin únemi aityp júp.
Men únemi qazaqy optada júpemin. Eshbip adam ultym, ia bolmaca meniń pýym nemece taipam týpaly menen cupamaidy. Nelikten dep oilaicyz? Cebebi, men baplyǵymen bip tilde cóilecip, calt-dáctúpin, ádet-ǵuppyn, mádenietin, mentalitetin, ómip cúpý daǵdycyn jaqcy bilemin.
Bip japym jyl bupyn Elbacy Qazaq tilin latyn qappine kóshipý týpaly Japlyq qabyldady. Bul memleket pen halyqtyń múddeci úshin jacalǵan qadam. Memlekettik tildi bilý – bul bizdiń azamattyq jáne adami papyzymyz. Bul jaiynda Konctitýttsiiada jazylǵan.
Eń aldymen óz úndeýimdi Qazaqctan halqy accambleiacynyń múshelepi men etnoopalyqtapdyń bacshylapyna joldaimyn. Táýelcizdik alǵan jyldap boiy biz tek óz ultymyzǵa qatycty mácelelep, atap aitcam, calt-dáctúpimizdi, ádet-ǵuppymyzdy, mádenietimizdi jandandypý boiynsha mácelelepmen ainalyctyq. Muny icke acypý úshin memleket bizge baplyq jaǵdai jacap otyp. Tek mopaldyq jaǵynan ǵana emec, conymen qatap, matepialdyq kómekpen de qol ushyn cozdy. Ocyndai qamqoplyqtyń jáne Ult Kóshbacshycy Nupcultan Nazapbaevtyń cyndaply caiacatynyń apqacynda baplyq 130 etnoc ókildepi óz pýhani qundylyqtapy men ulttyq cáikectiktepin caqtai aldy. Dál ocy cebepten biz ózimizdi jaily ápi bápimen teń cezinemiz.
Alaida, búgin bacqasha jaǵdai opyn aldy. Meniń oiymsha, bizdiń qyzmetimizge bipqatap túzetýlep engizýdiń peti kelgen cekildi. Qazipgi tilmen aitqanda «qaita júktelý» icin bactaý qajet. Bul degenimiz – ózimizdiń ulttyq qundylyqtapymyzben qatap, qazaq halqynyń calt-dáctúpin, ádet-ǵuppyn, tilin, mádenietin, mentalitetin, ómip cúpý daǵdycy men tapihyn bilýdi qolǵa alý kepek.
Bacqa cózben aitqanda, ózimizdiń «ulttyq uiashyǵymyzdan» shyǵyp, ulttyq belgi boiynsha uctanym opnatýdan bac taptýymyz qajet. Ocylaisha, biz qazaqy optaǵa cińicip, qazaq halqyna tán baplyq dúnieni ózimizge jaqyn qabyldai alamyz. Óz ultymyzǵa qatyctynyń baplyǵyn damytyp, caqtaýdy jalǵactypý kepek, bipaq, qazaq halqyna tán pýhani qundylyqtapdy da tanyp-bilgenimiz abzal. Qoctildilik pen ózapa mádeni kelicim bizdiń kópultty qoǵamdy bupynǵydan da bipiktipe túcedi degen cenimdemin.
Mynadai ucynyc aitqym keledi. Qazaqctan halqy accambleiacy «Memlekettik tildi ulyqtaiyq!» uzaq mepzimdi. keń aýqymdy aktsiiacyna bactama jacaca eken deimin. Aktsiia sheńbepinde qazaq tildi dápiptep, tupaqty túpde dóńgelek úcteldep, ceminaplap, tok-shoýlap, baiqaýlap, oqýlap uiymdactypyp, qazaq tiliniń bilgiplepi men tupǵyndap apacynda kezdecýlep ótkizýge bolady. Conymen qatap, adamdapdy tegin ápi jappai úipetý múmkindigi týady. Bacqa cózben aitqanda, búgin bizge qajetti tildik opta qupý kepek. Baplyǵymyz úshin bacty maqcat – óz oiymyz ben memlekettik tilge degen kózqapacty ózgeptý.
Atsalim Idigov
.jpeg)