QR Premer-Ministri Asqar Maminniń tóraǵalyǵymen ótken Úkimettiń kezekti otyrysynda «Nurly jer» memlekettik turǵyn úi qurylysy baǵdarlamasyn iske asyrý barysy jáne 2020-2025 jyldarǵa arnalǵan jobasy qaraldy. QR indýstriia jáne infraqurylymdyq damý ministri B. Atamqulov pen «Báiterek» UBH» AQ tóraǵasy A. Áriphanov jańa memlekettik baǵdarlamanyń negizgi baǵyttary men aldaǵy josparlar týraly baiandady.
QR IIDMB derekteri boiynsha, baǵdarlamada 2015-2019 jyldarǵa arnalǵan «Nurly jol» infraqurylymdyq damytýdyń jáne Óńirlerdi damytýdyń 2020 jylǵa deiingi memlekettik baǵdarlamalarynan jylýmen, sýmen jabdyqtaý jáne sý tartý, kommýnaldyq sektordy jańǵyrtý, úilerdi jóndeý máseleleri biriktirilgen.
Biryńǵai turǵyn úi saiasatyn iske asyrý atty birinshi mindettiń aiasynda turǵyn úige qoljetimdilik satysy engiziledi. Aiqyndaýshy faktor – halyqtyń tabysy.
«Árbir otbasy múshesine shaqqanda bir eń tómen kúnkóris deńgeiine deiingi tabysy bar azamattarǵa (29,7 myń teńge) satyp alýsyz jalǵa beriletin turǵyn úi usynylady (jetim balalar, 1 jáne 2-toptaǵy múgedekter, zeinetkerler jáne t.b.). “Baqytty otbasy” baǵdarlamasy burynǵysynsha 2 eń tómen kúnkóris deńgeiine deiingi tabysy bar azamattarǵa (59,4 myń teńge) qoljetimdi bolady», — dedi QR indýstriia jáne infraqurylymdyq damý ministri.
Onyń aitýynsha, 3,1 eń tómen kúnkóris deńgeiine deiingi tabysy bar azamattarǵa (92 myń teńge) «5-20-25» baǵdarlamasy boiynsha ákimdikterdiń kredittik turǵyn úilerin alý múmkindigi beriledi (áskeri qyzmetkerler, biýdjet salasynyń qyzmetkerleri, memlekettik qyzmetkerler). Tabysy 3,1 eń tómen kúnkóris deńgeiinen asatyn azamattarǵa «7-20-25» baǵdarlamasy qoljetimdi.
«Tabysy 5 eń tómen kúnkóris deńgeiinen asatyn adamdar (148,5 myń teńge) bastapqy jáne keiingi naryqtan turǵyn úi satyp alý úshin qoldanystaǵy naryq ónimderin paidalana alady (Ulttyq banktiń "Baspana-hit", Qazaqstan Ipotekalyq kompaniiasynyń "Orda", Turǵyn úi qurylys jinaq bankiniń "Óz úiim" baǵdarlamalary)», — dedi B. Atamqulov.
Baspana alýdyń ashyqtyǵy men biryńǵai júielik esepke alýdy qamtamasyz etý úshin Kezekte turǵandardyń biryńǵai respýblikalyq bazasy engizilýde. Atalǵan bazanyń derekteri kezekte turǵan adamdar arasynda turǵyn úidiń qoljetimdiligin anyqtaý úshin paidalanylatyn bolady, bul memlekettik qoldaýdyń naqty adamǵa berilýi men memlekettik qarajatty paidalanýdyń tiimdiligin qamtamasyz etedi.
Baǵdarlamanyń ekinshi mindeti — halyqty sapaly aýyz sýmen qamtamasyz etý.
Indýstriia jáne infraqurylymdyq damý ministriniń aitýynsha, qalalyq eldi mekenderde respýblikalyq jáne jergilikti biýdjet qarajaty esebinen 4188 shaqyrym sýmen jabdyqtaý (2420 km) jáne sý burý (1768 km) jelilerin salý josparlanǵan. Jelilerdi qaita qurý úshin biýdjetten tys qarjylandyrý, memlekettik-jekemenshik áriptestiktiń tetikteri jáne qarjy uiymdarynyń kreditteri paidalanylatyn bolady.
«Halyq sany 200 adamǵa jetpeitin aýyldarda sýmen jabdyqtaý máselesi sýdy tazartýdyń keshendi blok-modýlderin ornatý arqyly, al halyq sany 200 adamnan asatyn aýyldarda – ortalyqtandyrylǵan sýmen jabdyqtaý júieleri arqyly sheshiletin bolady», — dedi ol.
Sondai-aq, kárizdik-tazartý qondyrǵylaryn salý jáne qaita qurý máseleleri sheshilýde. 2023 jylǵa qarai ortalyqtandyrylǵan sýmen jabdyqtaýǵa 100% qoljetimdilikti qamtamasyz etip, 53 kárizdik-tazartý qondyrǵylaryn qaita qurý men salýǵa halyqaralyq qarjy uiymdarynan 328 mlrd teńge kóleminde qarajat tartý josparlanýda. Bul 3 jyl ishinde qalalardaǵy kárizdik-tazartý qondyrǵylaryn tolyq jańǵyrtýǵa jáne 2024 jylǵa qarai 100% qamtýǵa qol jetkizýge múmkindik beredi.
Baǵdarlamanyń úshinshi mindeti turǵyn úi-kommýnaldyq sharýashylyǵy salasyn jańǵyrtýǵa jáne damytýǵa baǵyttalǵan.
QR IIDMB derekteri boiynsha, Qazaqstan boiynsha jylýmen jabdyqtaý jelileriniń uzyndyǵy 11511 shaqyrymdy quraidy, olardyń ortasha tozýy 60%-dy quraidy. 3 381 shaqyrym jeli ábden tozǵan, sondyqtan olardy qaita jańǵyrtý qajet. Ábden tozǵan jelilerdi aýystyrýǵa biýdjettik kreditteý tetigi sheńberinde 240 mlrd teńge jumsaý usynylady.
Tórtinshi mindet turǵyn úi qoryn kúrdeli jóndeý jáne qaita jańartý sharalaryn kózdeidi.
Búginde respýblikanyń turǵyn úi qorynda 78 myńnan astam kóppáterli úi bar, onyń ishinde 18 myń úige kúrdeli jóndeý júrgizý qajet.
2020-2021 jyldary óńirlerge osy maqsattarǵa 30 mlrd teńge qarajat bólinedi dep josparlandy, bul shamamen 700 úidi jóndeýge múmkindik beredi jáne 126 úi ainalymdaǵy qarajat esebinen jóndeledi.
Besinshi mindet sheńberinde sáýlet, qala qurylysy jáne qurylys qyzmetin jetildirý boiynsha mynadai sharalar qabyldanýda:
-
jańa normativterdi, úlgilik jobalardy, jalpy memlekettik mańyzy bar qala qurylysy jobalaryn ázirleý jáne qoldanystaǵylaryn ózektendirý;
-
normativtik-quqyqtyq aktiler men tehnikalyq qujattardy tsifrlandyrý.
B. Atamqulovtyń aitýynsha, qurylys protsesteriniń ashyqtyǵyn belgileý jáne qurylys sapasyn baqylaý maqsatynda «E-Qurylys» biryńǵai aqparattyq júiesi ázirlenip jatyr.
Aita ketý kerek, «Nurly jer» baǵdarlamasy aiasynda 2018 jyly 12,5 mln sharshy metr turǵyn úi paidalanýǵa berildi, bul elimizdiń bir turǵynyna shaqqanda 0,68 sharshy metrdi quraidy ári TMD elderi arasyndaǵy eń joǵarǵy kórsetkish.
Osy jyldary turǵyn úidi paidalanýǵa berý boiynsha kósh bastaǵandar — Nur-Sultan, Almaty qalalary, Mańǵystaý jáne Aqtóbe oblystary. Respýblika boiynsha jyldyq jospar 13 mln sharshy metrdi quraidy. 10 aidyń qorytyndysy boiynsha qarjylandyrý josparyna sáikes óńirlerge 59,3 mlrd teńge aýdaryldy, 56,3 mlrd teńge nemese 96,1% igerildi.
«Bir turǵynǵa shaqqandaǵy baspanamen qamtamasyz etilý kórsetkishi 21,9 sharshy metrge jetti. Bizdiń maqsatymyz 2030 jylǵa qarai 30 sharshy metrge deiin jetkizý», — dep túiindedi B. Atamqulov.
Óz kezeginde, «Báiterek» UBH» AQ tóraǵasy A. Áriphanov «Nurly jer» memlekettik baǵdarlamasyn iske asyrýdyń barlyq kezeńinde ákimdikterdiń obligatsiialaryn satyp alý tetigi arqyly kredittik turǵyn úi salý baǵyty boiynsha 2017 jyldan bastap «qaitarymdylyq qaǵidaty» boiynsha 310,9 mlrd teńgege, onyń ishinde osy jyldyń 10 aiynda 102,9 mlrd teńgege obligatsiialar satyp alyndy.
«Qarasha aiynda ákimdikter tiisti buiryqtar shyǵarǵannan keiin 5,9 mlrd teńgege qosymsha obligatsiialar satyp alynady. Sonymen qatar, ótimdiliktiń jetispeýshiligin boldyrmaý úshin óńirler IV toqsanda 8,3 mlrd teńge jalpy somasyna buryn shyǵarylǵan obligatsiialardyń merziminen buryn óteýin qamtamasyz etýi kerek», — dedi holding basshysy.
Bul sharalar qarjy resýrstaryn ýaqytyly jetkizýge jáne osy jyly josparlanǵan qurylys kólemine qol jetkizýge múmkindik beredi.
Nur-Sultan qalasyndaǵy problemaly obektiler qurylysyn aiaqtaý baǵyty boiynsha 2018 jyly Qazaqstan Respýblikasynyń Ulttyq qordy basqarý keńesiniń hattamasyna sáikes 20 mlrd teńgege qarjylandyrý nemese jospardyń 100% qamtamasyz etildi. Osy jyldyń sońyna deiin ákimdiktiń tapsyrysy boiynsha qosymsha 20 mlrd teńge bólinedi.
Turǵyn úi qurylys jinaq júiesiniń baǵyty boiynsha 2017 jyldan bastap 2019 jyldyń 10 aiy ishinde halyqqa jalpy somasy 1 trln teńgege 108,6 myń jeńildetilgen qaryz berildi, onyń ishinde «Nurly jer» memlekettik baǵdarlamasy sheńberinde 145,3 mlrd teńge somasyna 19,1 myń qaryz berildi.
«Osy jyldyń shilde aiynan bastap kóp balaly jáne az qamtamasyz etilgen otbasylarǵa jyldyq 2% mólsherlemesimen ipotekalyq kredit berý baǵdarlamasy júzege asyrylýda. Búgingi tańda Turǵyn úi qurylys jinaq bankine jalpy somasy 47 mlrd teńgeni quraityn 4 650 ótinim qabyldandy, onyń ishinde 33 mlrd teńgege 3 250 qaryz berildi. Osy jyldyń sońyna deiin jalpy somasy 50 mlrd teńge bolatyn 5 myń qaryz beriledi», — dedi A. Áriphanov.
Aita ketý kerek, 2020 jyldan bastap Memleket basshysynyń tapsyrmasy boiynsha jyl saiynǵy berý jospary keminde 10 myń qaryzdy quraidy.
Halyqqa arnalǵan kommertsiialyq ipotekany sýbsidiialaý baǵyty boiynsha Qazaqstandyq ipotekalyq kompaniiasy jalpy somasy 36,2 mlrd teńgege ótinimderdi maquldady. Bul 3,5 myń qazaqstandyq úshin ai saiynǵy ipotekalyq tólemderdiń qunyn 30%-ǵa tómendetýge múmkindik berdi.
Osy baǵyt iske asyryla bastaǵan sátten bastap jeke qurylys salýshylardyń kreditterin sýbsidiialaý baǵyty boiynsha «Damý» qory sýbsidiialaý úshin jalpy somasy 99,8 mlrd teńge bolatyn jobalarǵa qol qoidy. Qurylys kompaniialary úshin kommertsiialyq kreditter quny orta eseppen 50%-ǵa tómendedi. Sonymen qatar, jeke qurylys salýshylar salǵan turǵyn úidiń jartysy Turǵyn úi qurylys jinaq bankiniń salymshylaryna jáne «7-20-25» baǵdarlamasynyń qatysýshylaryna belgilengen baǵamen satylady.
Úlestik turǵyn úi qurylysy baǵyty boiynsha Kepildik berý qory jalpy 90,3 mlrd teńgege josparlap, 146,9 mlrd teńgeni quraityn jobalardy maquldady. Holding basshysynyń sózinshe, bul halyqtyń kommertsiialyq naryqta 10,4 myń páter satyp alýǵa jinaǵan salymdaryn qorǵaýǵa múmkindik berdi.
