قر پرەمەر-مينيسترٸ اسقار ماميننٸڭ تٶراعالىعىمەن ٶتكەن ٷكٸمەتتٸڭ كەزەكتٸ وتىرىسىندا «نۇرلى جەر» مەملەكەتتٸك تۇرعىن ٷي قۇرىلىسى باعدارلاماسىن ٸسكە اسىرۋ بارىسى جەنە 2020-2025 جىلدارعا ارنالعان جوباسى قارالدى. قر يندۋسترييا جەنە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترٸ ب. اتامقۇلوۆ پەن «بەيتەرەك» ۇبح» اق تٶراعاسى ا. ەرٸپحانوۆ جاڭا مەملەكەتتٸك باعدارلامانىڭ نەگٸزگٸ باعىتتارى مەن الداعى جوسپارلار تۋرالى باياندادى.
قر ييدمب دەرەكتەرٸ بويىنشا, باعدارلامادا 2015-2019 جىلدارعا ارنالعان «نۇرلى جول» ينفراقۇرىلىمدىق دامىتۋدىڭ جەنە ٶڭٸرلەردٸ دامىتۋدىڭ 2020 جىلعا دەيٸنگٸ مەملەكەتتٸك باعدارلامالارىنان جىلۋمەن, سۋمەن جابدىقتاۋ جەنە سۋ تارتۋ, كوممۋنالدىق سەكتوردى جاڭعىرتۋ, ٷيلەردٸ جٶندەۋ مەسەلەلەرٸ بٸرٸكتٸرٸلگەن.
بٸرىڭعاي تۇرعىن ٷي ساياساتىن ٸسكە اسىرۋ اتتى بٸرٸنشٸ مٸندەتتٸڭ اياسىندا تۇرعىن ٷيگە قولجەتٸمدٸلٸك ساتىسى ەنگٸزٸلەدٸ. ايقىنداۋشى فاكتور – حالىقتىڭ تابىسى.
«ەربٸر وتباسى مٷشەسٸنە شاققاندا بٸر ەڭ تٶمەن كٷنكٶرٸس دەڭگەيٸنە دەيٸنگٸ تابىسى بار ازاماتتارعا (29,7 مىڭ تەڭگە) ساتىپ الۋسىز جالعا بەرٸلەتٸن تۇرعىن ٷي ۇسىنىلادى (جەتٸم بالالار, 1 جەنە 2-توپتاعى مٷگەدەكتەر, زەينەتكەرلەر جەنە ت.ب.). “باقىتتى وتباسى” باعدارلاماسى بۇرىنعىسىنشا 2 ەڭ تٶمەن كٷنكٶرٸس دەڭگەيٸنە دەيٸنگٸ تابىسى بار ازاماتتارعا (59,4 مىڭ تەڭگە) قولجەتٸمدٸ بولادى», — دەدٸ قر يندۋسترييا جەنە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترٸ.
ونىڭ ايتۋىنشا, 3,1 ەڭ تٶمەن كٷنكٶرٸس دەڭگەيٸنە دەيٸنگٸ تابىسى بار ازاماتتارعا (92 مىڭ تەڭگە) «5-20-25» باعدارلاماسى بويىنشا ەكٸمدٸكتەردٸڭ كرەديتتٸك تۇرعىن ٷيلەرٸن الۋ مٷمكٸندٸگٸ بەرٸلەدٸ (ەسكەري قىزمەتكەرلەر, بيۋدجەت سالاسىنىڭ قىزمەتكەرلەرٸ, مەملەكەتتٸك قىزمەتكەرلەر). تابىسى 3,1 ەڭ تٶمەن كٷنكٶرٸس دەڭگەيٸنەن اساتىن ازاماتتارعا «7-20-25» باعدارلاماسى قولجەتٸمدٸ.
«تابىسى 5 ەڭ تٶمەن كٷنكٶرٸس دەڭگەيٸنەن اساتىن ادامدار (148,5 مىڭ تەڭگە) باستاپقى جەنە كەيٸنگٸ نارىقتان تۇرعىن ٷي ساتىپ الۋ ٷشٸن قولدانىستاعى نارىق ٶنٸمدەرٸن پايدالانا الادى (ۇلتتىق بانكتٸڭ "باسپانا-حيت", قازاقستان يپوتەكالىق كومپانيياسىنىڭ "وردا", تۇرعىن ٷي قۇرىلىس جيناق بانكٸنٸڭ "ٶز ٷيٸم" باعدارلامالارى)», — دەدٸ ب. اتامقۇلوۆ.
باسپانا الۋدىڭ اشىقتىعى مەن بٸرىڭعاي جٷيەلٸك ەسەپكە الۋدى قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن كەزەكتە تۇرعانداردىڭ بٸرىڭعاي رەسپۋبليكالىق بازاسى ەنگٸزٸلۋدە. اتالعان بازانىڭ دەرەكتەرٸ كەزەكتە تۇرعان ادامدار اراسىندا تۇرعىن ٷيدٸڭ قولجەتٸمدٸلٸگٸن انىقتاۋ ٷشٸن پايدالانىلاتىن بولادى, بۇل مەملەكەتتٸك قولداۋدىڭ ناقتى ادامعا بەرٸلۋٸ مەن مەملەكەتتٸك قاراجاتتى پايدالانۋدىڭ تيٸمدٸلٸگٸن قامتاماسىز ەتەدٸ.
باعدارلامانىڭ ەكٸنشٸ مٸندەتٸ — حالىقتى ساپالى اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ.
يندۋسترييا جەنە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترٸنٸڭ ايتۋىنشا, قالالىق ەلدٸ مەكەندەردە رەسپۋبليكالىق جەنە جەرگٸلٸكتٸ بيۋدجەت قاراجاتى ەسەبٸنەن 4188 شاقىرىم سۋمەن جابدىقتاۋ (2420 كم) جەنە سۋ بۇرۋ (1768 كم) جەلٸلەرٸن سالۋ جوسپارلانعان. جەلٸلەردٸ قايتا قۇرۋ ٷشٸن بيۋدجەتتەن تىس قارجىلاندىرۋ, مەملەكەتتٸك-جەكەمەنشٸك ەرٸپتەستٸكتٸڭ تەتٸكتەرٸ جەنە قارجى ۇيىمدارىنىڭ كرەديتتەرٸ پايدالانىلاتىن بولادى.
«حالىق سانى 200 ادامعا جەتپەيتٸن اۋىلداردا سۋمەن جابدىقتاۋ مەسەلەسٸ سۋدى تازارتۋدىڭ كەشەندٸ بلوك-مودۋلدەرٸن ورناتۋ ارقىلى, ال حالىق سانى 200 ادامنان اساتىن اۋىلداردا – ورتالىقتاندىرىلعان سۋمەن جابدىقتاۋ جٷيەلەرٸ ارقىلى شەشٸلەتٸن بولادى», — دەدٸ ول.
سونداي-اق, كەرٸزدٸك-تازارتۋ قوندىرعىلارىن سالۋ جەنە قايتا قۇرۋ مەسەلەلەرٸ شەشٸلۋدە. 2023 جىلعا قاراي ورتالىقتاندىرىلعان سۋمەن جابدىقتاۋعا 100% قولجەتٸمدٸلٸكتٸ قامتاماسىز ەتٸپ, 53 كەرٸزدٸك-تازارتۋ قوندىرعىلارىن قايتا قۇرۋ مەن سالۋعا حالىقارالىق قارجى ۇيىمدارىنان 328 ملرد تەڭگە كٶلەمٸندە قاراجات تارتۋ جوسپارلانۋدا. بۇل 3 جىل ٸشٸندە قالالارداعى كەرٸزدٸك-تازارتۋ قوندىرعىلارىن تولىق جاڭعىرتۋعا جەنە 2024 جىلعا قاراي 100% قامتۋعا قول جەتكٸزۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
باعدارلامانىڭ ٷشٸنشٸ مٸندەتٸ تۇرعىن ٷي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى سالاسىن جاڭعىرتۋعا جەنە دامىتۋعا باعىتتالعان.
قر ييدمب دەرەكتەرٸ بويىنشا, قازاقستان بويىنشا جىلۋمەن جابدىقتاۋ جەلٸلەرٸنٸڭ ۇزىندىعى 11511 شاقىرىمدى قۇرايدى, ولاردىڭ ورتاشا توزۋى 60%-دى قۇرايدى. 3 381 شاقىرىم جەلٸ ەبدەن توزعان, سوندىقتان ولاردى قايتا جاڭعىرتۋ قاجەت. ەبدەن توزعان جەلٸلەردٸ اۋىستىرۋعا بيۋدجەتتٸك كرەديتتەۋ تەتٸگٸ شەڭبەرٸندە 240 ملرد تەڭگە جۇمساۋ ۇسىنىلادى.
تٶرتٸنشٸ مٸندەت تۇرعىن ٷي قورىن كٷردەلٸ جٶندەۋ جەنە قايتا جاڭارتۋ شارالارىن كٶزدەيدٸ.
بٷگٸندە رەسپۋبليكانىڭ تۇرعىن ٷي قورىندا 78 مىڭنان استام كٶپپەتەرلٸ ٷي بار, ونىڭ ٸشٸندە 18 مىڭ ٷيگە كٷردەلٸ جٶندەۋ جٷرگٸزۋ قاجەت.
2020-2021 جىلدارى ٶڭٸرلەرگە وسى ماقساتتارعا 30 ملرد تەڭگە قاراجات بٶلٸنەدٸ دەپ جوسپارلاندى, بۇل شامامەن 700 ٷيدٸ جٶندەۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ جەنە 126 ٷي اينالىمداعى قاراجات ەسەبٸنەن جٶندەلەدٸ.
بەسٸنشٸ مٸندەت شەڭبەرٸندە سەۋلەت, قالا قۇرىلىسى جەنە قۇرىلىس قىزمەتٸن جەتٸلدٸرۋ بويىنشا مىناداي شارالار قابىلدانۋدا:
-
جاڭا نورماتيۆتەردٸ, ٷلگٸلٸك جوبالاردى, جالپى مەملەكەتتٸك ماڭىزى بار قالا قۇرىلىسى جوبالارىن ەزٸرلەۋ جەنە قولدانىستاعىلارىن ٶزەكتەندٸرۋ;
-
نورماتيۆتٸك-قۇقىقتىق اكتٸلەر مەن تەحنيكالىق قۇجاتتاردى تسيفرلاندىرۋ.
ب. اتامقۇلوۆتىڭ ايتۋىنشا, قۇرىلىس پروتسەستەرٸنٸڭ اشىقتىعىن بەلگٸلەۋ جەنە قۇرىلىس ساپاسىن باقىلاۋ ماقساتىندا «ە-قۇرىلىس» بٸرىڭعاي اقپاراتتىق جٷيەسٸ ەزٸرلەنٸپ جاتىر.
ايتا كەتۋ كەرەك, «نۇرلى جەر» باعدارلاماسى اياسىندا 2018 جىلى 12,5 ملن شارشى مەتر تۇرعىن ٷي پايدالانۋعا بەرٸلدٸ, بۇل ەلٸمٸزدٸڭ بٸر تۇرعىنىنا شاققاندا 0,68 شارشى مەتردٸ قۇرايدى ەرٸ تمد ەلدەرٸ اراسىنداعى ەڭ جوعارعى كٶرسەتكٸش.
وسى جىلدارى تۇرعىن ٷيدٸ پايدالانۋعا بەرۋ بويىنشا كٶش باستاعاندار — نۇر-سۇلتان, الماتى قالالارى, ماڭعىستاۋ جەنە اقتٶبە وبلىستارى. رەسپۋبليكا بويىنشا جىلدىق جوسپار 13 ملن شارشى مەتردٸ قۇرايدى. 10 ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قارجىلاندىرۋ جوسپارىنا سەيكەس ٶڭٸرلەرگە 59,3 ملرد تەڭگە اۋدارىلدى, 56,3 ملرد تەڭگە نەمەسە 96,1% يگەرٸلدٸ.
«بٸر تۇرعىنعا شاققانداعى باسپانامەن قامتاماسىز ەتٸلۋ كٶرسەتكٸشٸ 21,9 شارشى مەترگە جەتتٸ. بٸزدٸڭ ماقساتىمىز 2030 جىلعا قاراي 30 شارشى مەترگە دەيٸن جەتكٸزۋ», — دەپ تٷيٸندەدٸ ب. اتامقۇلوۆ.
ٶز كەزەگٸندە, «بەيتەرەك» ۇبح» اق تٶراعاسى ا. ەرٸپحانوۆ «نۇرلى جەر» مەملەكەتتٸك باعدارلاماسىن ٸسكە اسىرۋدىڭ بارلىق كەزەڭٸندە ەكٸمدٸكتەردٸڭ وبليگاتسييالارىن ساتىپ الۋ تەتٸگٸ ارقىلى كرەديتتٸك تۇرعىن ٷي سالۋ باعىتى بويىنشا 2017 جىلدان باستاپ «قايتارىمدىلىق قاعيداتى» بويىنشا 310,9 ملرد تەڭگەگە, ونىڭ ٸشٸندە وسى جىلدىڭ 10 ايىندا 102,9 ملرد تەڭگەگە وبليگاتسييالار ساتىپ الىندى.
«قاراشا ايىندا ەكٸمدٸكتەر تيٸستٸ بۇيرىقتار شىعارعاننان كەيٸن 5,9 ملرد تەڭگەگە قوسىمشا وبليگاتسييالار ساتىپ الىنادى. سونىمەن قاتار, ٶتٸمدٸلٸكتٸڭ جەتٸسپەۋشٸلٸگٸن بولدىرماۋ ٷشٸن ٶڭٸرلەر IV توقساندا 8,3 ملرد تەڭگە جالپى سوماسىنا بۇرىن شىعارىلعان وبليگاتسييالاردىڭ مەرزٸمٸنەن بۇرىن ٶتەۋٸن قامتاماسىز ەتۋٸ كەرەك», — دەدٸ حولدينگ باسشىسى.
بۇل شارالار قارجى رەسۋرستارىن ۋاقىتىلى جەتكٸزۋگە جەنە وسى جىلى جوسپارلانعان قۇرىلىس كٶلەمٸنە قول جەتكٸزۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
نۇر-سۇلتان قالاسىنداعى پروبلەمالى وبەكتٸلەر قۇرىلىسىن اياقتاۋ باعىتى بويىنشا 2018 جىلى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق قوردى باسقارۋ كەڭەسٸنٸڭ حاتتاماسىنا سەيكەس 20 ملرد تەڭگەگە قارجىلاندىرۋ نەمەسە جوسپاردىڭ 100% قامتاماسىز ەتٸلدٸ. وسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيٸن ەكٸمدٸكتٸڭ تاپسىرىسى بويىنشا قوسىمشا 20 ملرد تەڭگە بٶلٸنەدٸ.
تۇرعىن ٷي قۇرىلىس جيناق جٷيەسٸنٸڭ باعىتى بويىنشا 2017 جىلدان باستاپ 2019 جىلدىڭ 10 ايى ٸشٸندە حالىققا جالپى سوماسى 1 ترلن تەڭگەگە 108,6 مىڭ جەڭٸلدەتٸلگەن قارىز بەرٸلدٸ, ونىڭ ٸشٸندە «نۇرلى جەر» مەملەكەتتٸك باعدارلاماسى شەڭبەرٸندە 145,3 ملرد تەڭگە سوماسىنا 19,1 مىڭ قارىز بەرٸلدٸ.
«وسى جىلدىڭ شٸلدە ايىنان باستاپ كٶپ بالالى جەنە از قامتاماسىز ەتٸلگەن وتباسىلارعا جىلدىق 2% مٶلشەرلەمەسٸمەن يپوتەكالىق كرەديت بەرۋ باعدارلاماسى جٷزەگە اسىرىلۋدا. بٷگٸنگٸ تاڭدا تۇرعىن ٷي قۇرىلىس جيناق بانكٸنە جالپى سوماسى 47 ملرد تەڭگەنٸ قۇرايتىن 4 650 ٶتٸنٸم قابىلداندى, ونىڭ ٸشٸندە 33 ملرد تەڭگەگە 3 250 قارىز بەرٸلدٸ. وسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيٸن جالپى سوماسى 50 ملرد تەڭگە بولاتىن 5 مىڭ قارىز بەرٸلەدٸ», — دەدٸ ا. ەرٸپحانوۆ.
ايتا كەتۋ كەرەك, 2020 جىلدان باستاپ مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا جىل سايىنعى بەرۋ جوسپارى كەمٸندە 10 مىڭ قارىزدى قۇرايدى.
حالىققا ارنالعان كوممەرتسييالىق يپوتەكانى سۋبسيدييالاۋ باعىتى بويىنشا قازاقستاندىق يپوتەكالىق كومپانيياسى جالپى سوماسى 36,2 ملرد تەڭگەگە ٶتٸنٸمدەردٸ ماقۇلدادى. بۇل 3,5 مىڭ قازاقستاندىق ٷشٸن اي سايىنعى يپوتەكالىق تٶلەمدەردٸڭ قۇنىن 30%-عا تٶمەندەتۋگە مٷمكٸندٸك بەردٸ.
وسى باعىت ٸسكە اسىرىلا باستاعان سەتتەن باستاپ جەكە قۇرىلىس سالۋشىلاردىڭ كرەديتتەرٸن سۋبسيدييالاۋ باعىتى بويىنشا «دامۋ» قورى سۋبسيدييالاۋ ٷشٸن جالپى سوماسى 99,8 ملرد تەڭگە بولاتىن جوبالارعا قول قويدى. قۇرىلىس كومپانييالارى ٷشٸن كوممەرتسييالىق كرەديتتەر قۇنى ورتا ەسەپپەن 50%-عا تٶمەندەدٸ. سونىمەن قاتار, جەكە قۇرىلىس سالۋشىلار سالعان تۇرعىن ٷيدٸڭ جارتىسى تۇرعىن ٷي قۇرىلىس جيناق بانكٸنٸڭ سالىمشىلارىنا جەنە «7-20-25» باعدارلاماسىنىڭ قاتىسۋشىلارىنا بەلگٸلەنگەن باعامەن ساتىلادى.
ٷلەستٸك تۇرعىن ٷي قۇرىلىسى باعىتى بويىنشا كەپٸلدٸك بەرۋ قورى جالپى 90,3 ملرد تەڭگەگە جوسپارلاپ, 146,9 ملرد تەڭگەنٸ قۇرايتىن جوبالاردى ماقۇلدادى. حولدينگ باسشىسىنىڭ سٶزٸنشە, بۇل حالىقتىڭ كوممەرتسييالىق نارىقتا 10,4 مىڭ پەتەر ساتىپ الۋعا جيناعان سالىمدارىن قورعاۋعا مٷمكٸندٸك بەردٸ.
