Astanada «Tór» ádebi klýby ashyldy

«Egemen Qazaqstan» gazeti men «Ádebiet» portalynyń birlesken jobasy – «Tór» ádebi klýbynyń alǵashqy otyrysy ótti.

Bas basylym basshysy Darhan Qydyráli, jazýshylar Tólen Ábdik, Qajyǵali Muqambetqali, synshy Amangeldi Keńshilikuly jáne Astanadaǵy jastardyń shyǵarmashylyq ortasy qatysqan jiynda jastar ádebietiniń túitkildi máseleleri sóz boldy.

Tusaýkeser jiynnyń alǵy sózin aitqan Darhan Qydyráli: «Egemen Qa­zaq­stan» gazeti qai­ ­ke­zeń­de de basylym ǵana emes, ádebi ortanyń da qyzme­tin atqarǵan. Sáken Seifýllin, Júsipbek Aimaýytov, Beiimbet Mailin, Muh­­tar Áýe­zov, Ǵabit Músirepov siiaqty klas­sikterimizden bas­tap, Sherhan Murtaza, Ábish­ Kekilbaev siiaqty kórnekti qalam­gerlerimiz jumys istegen orda. Qazirde gazetimiz áde­bietke úlken kóńil bólip ke­ledi. Turaqty shyǵyp kele jatqan ádebiet beti júieli túrde janrlyq, taqyryptyq máselelerdi qozǵap júr. Basylym beti kóbeiip, ádebi synǵa, kórkem shyǵarmalarǵa kóbirek oryn beremiz. Sebebi elimizdegi ádebi ba­sylymdardyń taralymy bel­gili. Internet jetpeitin shal­ǵai aýyldar bar. Al «Egemen Qazaqstan» gazeti osyndai tus­ta ádebietti keń kólemde nasi­hattaityn birden-bir basy­lym bolmaq. Talantty jas­tar­dy qoldap, ádebiet betine shyqqan shyǵarmalardy jyl sońynda antologiia etip «Egemen Qazaqstan  kitaphanasy» seriiasymen shy­ǵarýdy da oilap otyrmyz. Sonymen qatar ádebiet be­tinde jariialanǵan shyǵar­ma­lardy jyl sońynda arnaiy qaz­ylardyń talqysyna salyp, «Egemen Qazaqstan» gazetiniń ádebi syilyǵyn taǵaiyndaimyz. Bul jastardy qoldaý úshin kerek. Qazaq baspasóziniń abyroily ustahanasy qyzmetin atqaryp kele jatqan bas basylym ádebi ortanyń  da uiytqysy bolady dep úmittenemin. «Tór» degen ataýdyń ózi­ qa­zaq úshin qasterli, aiaý­­ly uǵym. Elimiz tórine syi­ly, qurmetti qonaǵyn, úl­kenin shyǵarǵan. Tórde oty­ryp qazaqtyń sózin – ulttyq ádebietimizdi tórge ozdyratyn bul klýb ta tórelik ai­­­­ta­tyn qutty oryn bolsyn!» degen aqjarma ti­legin aitty.

Jas ádebietshilerdiń ta­nym kókjiegin keńitetin, kóz­qaras­taryna oń áser ete­tin ádebi bas­qosý­lar eke­nin aitqan jazýshy Tólen Ábdik: «Adamdardyń dú­nie­­tanymy, ómirge, ádebiet­ke kóz­qarasy birte-birte qa­lyp­tasady. Adam da damidy, ósedi. Al qalyptasý osy­ pikir alma­sýdan bastala­dy. Keide daýlasýdan da bas­talady. Tek jaýlas­paý kerek. Pikir alýandyǵyn jaý­lastyqqa ainaldyrý – úlken mádenietsizdiktiń belgisi. Ár­túrli kózqaras bolady. Álem­ge tanylǵan úlken tul­­ǵalardyń ózine baǵa ár­túrli. Ári orys ti­linde, ári aǵylshyn tilinde jaz­ǵan ái­gili jazýshy Nabokov Dos­toevskiidi jazýshy emes dep tanidy. Chehovtyń jaz­ǵan­daryn oqyp otyrsań, Dostoevskiidi aýzyna almaidy. Al biraq Dos­toev­skii búkil álemdik ádebiet­tiń damýyna yqpal etken qalam­ger ekeni belgili. Son­dyqtan adam­nyń dúniege kóz­qarasy, tal­ǵamy tárbiege bailanysty qa­lyptasady. Degenmen adam birte-birte ortaq aqiqatqa ja­qyn­daýy kerek. Ol úshin pikir alys­­qanymyz óte paidaly dep esep­teimin. Biz de sizderdei jas bol­dyq. Ol kezde de bas qosatyn edik. Úlken jazýshylarmen de eptep ara­lasyp júrdik. Biraq eń ja­many ol kezde keńestik ideologiia degen boldy. Sol tumshalap, se­niń oiyńdy belgili bir sheń­berden asyrmai otyrǵandai bo­latyn. Alpysynshy jyldary jy­lymyq paida boldy. Er­kin oilaý boldy. Aksenov, Ka­zakov, Evtýshkenkolardyń shy­ǵar­mashylyq kóńil kúii boldy... Búgingi bastamalaryńyz óte jaq­sy. Ádebiette, óner­de aqyl aitý degen bolmaý kerek. Ol ana adamdy men­sinbeý, meniń aqylymdy tyń­da degen maǵyna beredi. Son­dyqtan sizder aqyl atpaityn, pikir almasatyn orta bolyńyzdar», dedi.

Táýelsizdik alǵannan be­ri ne­she býyn tolqyn almasyp, jas talaptar ádebiet esiginen en­di syǵalap, biri at­tap kirip ke­ledi. Jańa qa­zaq, táýelsiz oilai­tyn, ­bilimge qushtar jas­tar, ja­ńa­shyl býyn qazaq qoǵa­mynda bar ma degen saýalǵa da jaýap iz­deldi. Úlken býyn qalamgerler jastardy oqyp, sony baiqady ma? Álde jastardyń shyǵar­ma­shylyǵymen tanysa almai júr me? Eger tanysa almaǵan bolsa, oǵan ne sebep ekeni de jiyn barysynda tal­qylandy.

Jazýshy Qajyǵali Mu­qam­betqali: «Jastardyń bol­syn, úl­kenderdiń bolsyn dúnielerin shyǵa sala oqýǵa tyrysamyz. Túgel qa­daǵalap, zerttep oqý júr­­min dep aita almaimyn. Kei­­­de kitap qolǵa timeidi. Oǵan ta­ralymnyń azdyǵy da sebep shyǵar. Al kitap qolǵa tie qal­ǵan jaǵdaida juqa kitap bolyp shyqqan. Odan jazýshynyń qan­­shalyqty múmkindigi bar eke­nin tolyq bile almaisyń», de­di.

Synshy Amangeldi Keń­shi­­likuly jas­tar­dyń shyǵar­ma­shylyǵyn qadaǵalap oqyp otyrý úshin jastardyń arnaiy jýrnaly bolsa degen tilegin aitty. Syn­shynyń aitýynsha jastar shy­ǵarma­laryn internetten qa­daǵa­lap oqyp otyrý qiyn.

«Sony­men qatar memleket ta­lant­ty jasqa grant bólip, bir jylda jaqsy povest, roman jazýǵa múmkindik berý kerek. Qazirgi kúnkóristiń qamymen júrip jastar ádebietke tolyq kóńil bóle almai jatyr», dedi. Ábish Kekilbaiuly álemniń úzdik júz jazýshysynyń qata­ryna engen kezinde 40 jasqa endi ke­letin kezi eken. Bul 1978 jyl edi. Al qazir biz qyryqqa kelgen jazýshylardy áli jas dep aitamyz. Bul jas dep aitýymyz jasynyń kishi bolǵandyǵynan emes, áli úlken shyǵarma jaza al­mai kele jatqandaryna kóbirek bailanysty siiaqty. Nege qazaq jazýshysy úlken pro­za jaza almai keledi degen suraqtyń da jaýa­by áleý­mettik máselelermen bai­lanys­tyryldy.

Klýbtyń endigi otyrystary, kez­desý, talqylaý formatta­ryn­­da ótedi. Klýb músheleri ke­­ler jiynda aqyndar Talǵat Eshen­uly men Qalqaman Sa­rin­­niń shyǵarmashylyǵyn tal­qylaidy. Eki aqynnyń óleńderi «Ádebiet» portalynda arnaiy jariialanady.

Baǵashar TURSYNBAIULY

«Egemen Qazaqstan» gazeti

Foto: Erlan Omar