«ەگەمەن قازاقستان» گازەتٸ مەن «ەدەبيەت» پورتالىنىڭ بٸرلەسكەن جوباسى – «تٶر» ەدەبي كلۋبىنىڭ العاشقى وتىرىسى ٶتتٸ.
باس باسىلىم باسشىسى دارحان قىدىرەلٸ, جازۋشىلار تٶلەن ەبدٸك, قاجىعالي مۇقامبەتقالي, سىنشى امانگەلدٸ كەڭشٸلٸكۇلى جەنە استاناداعى جاستاردىڭ شىعارماشىلىق ورتاسى قاتىسقان جيىندا جاستار ەدەبيەتٸنٸڭ تٷيتكٸلدٸ مەسەلەلەرٸ سٶز بولدى.
تۇساۋكەسەر جيىننىڭ العى سٶزٸن ايتقان دارحان قىدىرەلٸ: «ەگەمەن قازاقستان» گازەتٸ قاي كەزەڭدە دە باسىلىم عانا ەمەس, ەدەبي ورتانىڭ دا قىزمەتٸن اتقارعان. سەكەن سەيفۋللين, جٷسٸپبەك ايماۋىتوۆ, بەيٸمبەت مايلين, مۇحتار ەۋەزوۆ, عابيت مٷسٸرەپوۆ سيياقتى كلاسسيكتەرٸمٸزدەن باستاپ, شەرحان مۇرتازا, ەبٸش كەكٸلباەۆ سيياقتى كٶرنەكتٸ قالامگەرلەرٸمٸز جۇمىس ٸستەگەن وردا. قازٸردە گازەتٸمٸز ەدەبيەتكە ٷلكەن كٶڭٸل بٶلٸپ كەلەدٸ. تۇراقتى شىعىپ كەلە جاتقان ەدەبيەت بەتٸ جٷيەلٸ تٷردە جانرلىق, تاقىرىپتىق مەسەلەلەردٸ قوزعاپ جٷر. باسىلىم بەتٸ كٶبەيٸپ, ەدەبي سىنعا, كٶركەم شىعارمالارعا كٶبٸرەك ورىن بەرەمٸز. سەبەبٸ ەلٸمٸزدەگٸ ەدەبي باسىلىمداردىڭ تارالىمى بەلگٸلٸ. ينتەرنەت جەتپەيتٸن شالعاي اۋىلدار بار. ال «ەگەمەن قازاقستان» گازەتٸ وسىنداي تۇستا ەدەبيەتتٸ كەڭ كٶلەمدە ناسيحاتتايتىن بٸردەن-بٸر باسىلىم بولماق. تالانتتى جاستاردى قولداپ, ەدەبيەت بەتٸنە شىققان شىعارمالاردى جىل سوڭىندا انتولوگييا ەتٸپ «ەگەمەن قازاقستان كٸتاپحاناسى» سەريياسىمەن شىعارۋدى دا ويلاپ وتىرمىز. سونىمەن قاتار ەدەبيەت بەتٸندە جارييالانعان شىعارمالاردى جىل سوڭىندا ارنايى قازىلاردىڭ تالقىسىنا سالىپ, «ەگەمەن قازاقستان» گازەتٸنٸڭ ەدەبي سىيلىعىن تاعايىندايمىز. بۇل جاستاردى قولداۋ ٷشٸن كەرەك. قازاق باسپاسٶزٸنٸڭ ابىرويلى ۇستاحاناسى قىزمەتٸن اتقارىپ كەلە جاتقان باس باسىلىم ەدەبي ورتانىڭ دا ۇيىتقىسى بولادى دەپ ٷمٸتتەنەمٸن. «تٶر» دەگەن اتاۋدىڭ ٶزٸ قازاق ٷشٸن قاستەرلٸ, اياۋلى ۇعىم. ەلٸمٸز تٶرٸنە سىيلى, قۇرمەتتٸ قوناعىن, ٷلكەنٸن شىعارعان. تٶردە وتىرىپ قازاقتىڭ سٶزٸن – ۇلتتىق ەدەبيەتٸمٸزدٸ تٶرگە وزدىراتىن بۇل كلۋب تا تٶرەلٸك ايتاتىن قۇتتى ورىن بولسىن!» دەگەن اقجارما تٸلەگٸن ايتتى.
جاس ەدەبيەتشٸلەردٸڭ تانىم كٶكجيەگٸن كەڭٸتەتٸن, كٶزقاراستارىنا وڭ ەسەر ەتەتٸن ەدەبي باسقوسۋلار ەكەنٸن ايتقان جازۋشى تٶلەن ەبدٸك: «ادامداردىڭ دٷنيەتانىمى, ٶمٸرگە, ەدەبيەتكە كٶزقاراسى بٸرتە-بٸرتە قالىپتاسادى. ادام دا داميدى, ٶسەدٸ. ال قالىپتاسۋ وسى پٸكٸر الماسۋدان باستالادى. كەيدە داۋلاسۋدان دا باستالادى. تەك جاۋلاسپاۋ كەرەك. پٸكٸر الۋاندىعىن جاۋلاستىققا اينالدىرۋ – ٷلكەن مەدەنيەتسٸزدٸكتٸڭ بەلگٸسٸ. ەرتٷرلٸ كٶزقاراس بولادى. ەلەمگە تانىلعان ٷلكەن تۇلعالاردىڭ ٶزٸنە باعا ەرتٷرلٸ. ەرٸ ورىس تٸلٸندە, ەرٸ اعىلشىن تٸلٸندە جازعان ەيگٸلٸ جازۋشى نابوكوۆ دوستوەۆسكييدٸ جازۋشى ەمەس دەپ تانيدى. چەحوۆتىڭ جازعاندارىن وقىپ وتىرساڭ, دوستوەۆسكييدٸ اۋزىنا المايدى. ال بٸراق دوستوەۆسكيي بٷكٸل ەلەمدٸك ەدەبيەتتٸڭ دامۋىنا ىقپال ەتكەن قالامگەر ەكەنٸ بەلگٸلٸ. سوندىقتان ادامنىڭ دٷنيەگە كٶزقاراسى, تالعامى تەربيەگە بايلانىستى قالىپتاسادى. دەگەنمەن ادام بٸرتە-بٸرتە ورتاق اقيقاتقا جاقىنداۋى كەرەك. ول ٷشٸن پٸكٸر الىسقانىمىز ٶتە پايدالى دەپ ەسەپتەيمٸن. بٸز دە سٸزدەردەي جاس بولدىق. ول كەزدە دە باس قوساتىن ەدٸك. ٷلكەن جازۋشىلارمەن دە ەپتەپ ارالاسىپ جٷردٸك. بٸراق ەڭ جامانى ول كەزدە كەڭەستٸك يدەولوگييا دەگەن بولدى. سول تۇمشالاپ, سەنٸڭ ويىڭدى بەلگٸلٸ بٸر شەڭبەردەن اسىرماي وتىرعانداي بولاتىن. الپىسىنشى جىلدارى جىلىمىق پايدا بولدى. ەركٸن ويلاۋ بولدى. اكسەنوۆ, كازاكوۆ, ەۆتۋشكەنكولاردىڭ شىعارماشىلىق كٶڭٸل كٷيٸ بولدى... بٷگٸنگٸ باستامالارىڭىز ٶتە جاقسى. ەدەبيەتتە, ٶنەردە اقىل ايتۋ دەگەن بولماۋ كەرەك. ول انا ادامدى مەنسٸنبەۋ, مەنٸڭ اقىلىمدى تىڭدا دەگەن ماعىنا بەرەدٸ. سوندىقتان سٸزدەر اقىل اتپايتىن, پٸكٸر الماساتىن ورتا بولىڭىزدار», دەدٸ.
تەۋەلسٸزدٸك العاننان بەرٸ نەشە بۋىن تولقىن الماسىپ, جاس تالاپتار ەدەبيەت ەسٸگٸنەن ەندٸ سىعالاپ, بٸرٸ اتتاپ كٸرٸپ كەلەدٸ. جاڭا قازاق, تەۋەلسٸز ويلايتىن, بٸلٸمگە قۇشتار جاستار, جاڭاشىل بۋىن قازاق قوعامىندا بار ما دەگەن ساۋالعا دا جاۋاپ ٸزدەلدٸ. ٷلكەن بۋىن قالامگەرلەر جاستاردى وقىپ, سونى بايقادى ما? ەلدە جاستاردىڭ شىعارماشىلىعىمەن تانىسا الماي جٷر مە? ەگەر تانىسا الماعان بولسا, وعان نە سەبەپ ەكەنٸ دە جيىن بارىسىندا تالقىلاندى.
جازۋشى قاجىعالي مۇقامبەتقالي: «جاستاردىڭ بولسىن, ٷلكەندەردٸڭ بولسىن دٷنيەلەرٸن شىعا سالا وقۋعا تىرىسامىز. تٷگەل قاداعالاپ, زەرتتەپ وقۋ جٷرمٸن دەپ ايتا المايمىن. كەيدە كٸتاپ قولعا تيمەيدٸ. وعان تارالىمنىڭ ازدىعى دا سەبەپ شىعار. ال كٸتاپ قولعا تيە قالعان جاعدايدا جۇقا كٸتاپ بولىپ شىققان. ودان جازۋشىنىڭ قانشالىقتى مٷمكٸندٸگٸ بار ەكەنٸن تولىق بٸلە المايسىڭ», دەدٸ.
سىنشى امانگەلدٸ كەڭشٸلٸكۇلى جاستاردىڭ شىعارماشىلىعىن قاداعالاپ وقىپ وتىرۋ ٷشٸن جاستاردىڭ ارنايى جۋرنالى بولسا دەگەن تٸلەگٸن ايتتى. سىنشىنىڭ ايتۋىنشا جاستار شىعارمالارىن ينتەرنەتتەن قاداعالاپ وقىپ وتىرۋ قيىن.
«سونىمەن قاتار مەملەكەت تالانتتى جاسقا گرانت بٶلٸپ, بٸر جىلدا جاقسى پوۆەست, رومان جازۋعا مٷمكٸندٸك بەرۋ كەرەك. قازٸرگٸ كٷنكٶرٸستٸڭ قامىمەن جٷرٸپ جاستار ەدەبيەتكە تولىق كٶڭٸل بٶلە الماي جاتىر», دەدٸ. ەبٸش كەكٸلبايۇلى ەلەمنٸڭ ٷزدٸك جٷز جازۋشىسىنىڭ قاتارىنا ەنگەن كەزٸندە 40 جاسقا ەندٸ كەلەتٸن كەزٸ ەكەن. بۇل 1978 جىل ەدٸ. ال قازٸر بٸز قىرىققا كەلگەن جازۋشىلاردى ەلٸ جاس دەپ ايتامىز. بۇل جاس دەپ ايتۋىمىز جاسىنىڭ كٸشٸ بولعاندىعىنان ەمەس, ەلٸ ٷلكەن شىعارما جازا الماي كەلە جاتقاندارىنا كٶبٸرەك بايلانىستى سيياقتى. نەگە قازاق جازۋشىسى ٷلكەن پروزا جازا الماي كەلەدٸ دەگەن سۇراقتىڭ دا جاۋابى ەلەۋمەتتٸك مەسەلەلەرمەن بايلانىستىرىلدى.
كلۋبتىڭ ەندٸگٸ وتىرىستارى, كەزدەسۋ, تالقىلاۋ فورماتتارىندا ٶتەدٸ. كلۋب مٷشەلەرٸ كەلەر جيىندا اقىندار تالعات ەشەنۇلى مەن قالقامان ساريننٸڭ شىعارماشىلىعىن تالقىلايدى. ەكٸ اقىننىڭ ٶلەڭدەرٸ «ەدەبيەت» پورتالىندا ارنايى جارييالانادى.
باعاشار تۇرسىنبايۇلى
«ەگەمەن قازاقستان» گازەتٸ
فوتو: ەرلان ومار
