Asar-ume qoǵamdyq qory halyq jinaǵan qarajatqa qiyn jaǵdaiǵa tap bolǵan otbasylarǵa turǵyn úi salyp nemese satyp alyp berýmen ainalysady. Olar sońǵy 9 ai ishinde 16 otbasy, 97 balaǵa baspanaly bolý baqytyn syilady. «QazAqparat» tilshisi osy qordyń negizin qalaýshy Ashat Nurmashevti áńgimege tartqan edi.
BASPANALY BOLÝ – TURMYSTYQ QIYNDYQTARDY TOQTATADY
- Asar-ume qoǵamdyq qory qashan quryldy jáne maqsaty ne?
- Qoǵamdyq qor 2019 jyly mamyr aiynda quryldy. Uiym quramynda ártúrli jastaǵy, túrli saladaǵy adamdar, atap aitqanda: blogerler, vainerler, rejisserler, prodiýserler, kásipkerler bar. Maqsatymyz – ómirlik qiyn jaǵdaiǵa tap bolǵan otbasylarǵa úi salyp nemese satyp alyp berý. Ázirge Almaty oblysy boiynsha ǵana jumys isteimiz, bolashaqta ár qalada osyndai igi ispen ainalysatyn volonterler bolýyna yqpal etemiz.
- Ne úshin basqa emes, baspana túrinde kómektesýge sheshim qabyldadyńyzdar?
- Baspanaly bolý – mektep aýystyrý, járdemaqy ala almaý, emotsionaldy qajý, ajyrasý jáne basqa da turmystyq qiyndyqtardy toqtatyp, jańa ómir bastaýǵa múmkindik beredi. Bizge osy ideiany aitqan adam – 20 jyl boiy qaiyrymdylyq jasaýmen ainalysqan metsenat Jaharger apa. Onyń aitýynsha, Balalar úiindegi balalardyń analary bar, olar qalanyń ekinshi shetinde jumys isteidi, kúndelikti kórisip turýǵa múmkindigi joq, tipti ómirlik synaqtardy jeńe almai, sońynda balalaryn túbegeili tastap ketýge májbúr bolady. Ol mundai jaǵdaida baspanaly bolý ǵana balalar men anasyn qaýyshtyryp, birge turýǵa, balalardyń jetim bolyp qalmaýyna kómektesetinin túsingen. Osylaisha Jahanger apa bizge jer telimin berip, úi salýǵa kirisý kerek ekenimizdi aitty.
BASTAPQY AIDA 150 MYŃ TEŃGE ǴANA JINALDY
- Úi beriletin otbasylar qalai tańdalady?
- Eń qiyny – úi beriletin otbasylardy tańdaý. Mysaly, 50-ge jýyq otbasydan bir ýaqytta hat keledi. Onyń ishinen qaisysy úidi birinshi bolyp alýǵa laiyqty ekenin iriktep alamyz. Bastapqyda jalǵyzbasty, kópbalaly analarǵa birinshi kezekte úi bersek, qazir kópbalaly, ajyraspaǵan otbasylarǵa da úi beremiz. Mysaly, qurylys jumysynda qulap qalyp, múgedek bolyp qalǵan ákeleri nemese aýyr dertke shaldyqqan sábileri bar otbasylar bar. Olarǵa dál qazir kómektespeseń – keiin kesh bolady.
- Qazirgi ýaqytta qaiyrymdylyqpen ainalysatyn, otbasylarǵa baspana berip kómektesetin uiymdar qatary kóbeiip keledi. Sizderdiń jobalaryńyzdyń ereksheligi – bloger, vainer, ánshi, kásipker siiaqty halyqqa tanymal adamdardy tarta otyryp jumys isteisizder. Bul ideia neden týyndady?
- Jaharger Ahatqyzy osy oiyn aitqan kezde óz kúshimizben ary ketse 2-3 úi ǵana sala alatynymyzdy túsindik. Eń durysy – tanymal adamdar men halyq kómegin qoldana otyra úi salý boldy. «Jumyla kótergen júk – jeńil» dep beker aitylmaǵan ǵoi. 9 mamyrda qurylys jumystary bastalyp ketti. Sol kezde bloger, vainerlerdi shaqyra bastadyq. Olar áleýmettik jeli arqyly jaǵdaidy túsindirip, halyqtan kómekke muqtaj otbasylarǵa kómektesý kerek ekenin aitqannan keiin oqyrmandary tarapynan aqshalai kómek kóbeie bastady. Biz úsh baǵytta jumys istei bastadyq. Birinshi top qurylys jumystarymen, ekinshi top úi alýǵa muqtaj jandardy izdeýmen, úshingi top mátin jazyp, qurylys jumystarynyń barysyn túsirip, ony áleýsmettik jelilerge ornalastyryp, qoldaityn adamdardy izdeýmen ainalysty. Bastapqy kezde qaiyrymdylyq qoryna 1 ai ishinde 150 myń teńge jinalsa, qazirgi ýaqytta 2 kúnde 10 million teńge jinalady. Munyń bári tanymal adamdardyń volonterlikpen ainalysýynyń arqasy.
SADAQANYŃ ÚLKEN-KIShISI BOLMAIDY
- Qaiyrymdylyq qoryna kelip túsken sadaqanyń eń az jáne eń kóp mólsheri qandai?
- Eń azy 100 teńge, eń kóbi 4 million teńge. Sadaqanyń úlken-kishisi bolmaidy. Bireý aqshalai kómektesse, endi biri qolyndaǵy 3-4 million teńgege baǵalanatyn shveitsariialyq úsh saǵatyn berip, «Osyny satyp, aqshasyn qurylysqa jumsańdar» deidi. Keibir kásipkerler qurylys materialdarymen kómektesedi. Jalpy, asarlatý qazaq halqynda jaqsy jolǵa qoiylǵan. Bul dástúr – ejelden kele jatqan dástúr bolǵandyqtan, ony jandandyrý qiynǵa soqqan joq.
- Alǵash salynǵan úige qandai otbasy kelip qonystandy?
- 2019 jyly kúzde 4 bólikten turatyn úi salyp boldyq. Oǵan 4 otbasy qonystandy. Úidiń ár bóligi 50 sharshy metr. Onyń ishinde qonaq bólme, jatatyn bólme jáne jýynyp-shaiynatyn bólmesi bar. Sol úidiń bir bóligine qonystanǵan áieldiń qursaǵynda 7 ailyq balasy boldy. Onyń basqa da birneshe balasy bar edi. Ol aiy-kúni jaqyndap qalǵanyna qaramastan jaldanyp ydys jýyp, tynbai eńbek etip júrdi. Qiyndyqqa moiymai, eńbek ete bilgeni úshin de oǵan osy úidiń bir bóligi buiyrǵan bolar. 2019 jyldyń kúzinen bastap muqtaj otbasylarǵa úi satyp alyp berýdi qolǵa aldyq. Kómekke muqtaj otbasy úi qai jerden kerek ekenin ózderi sheshedi, iaǵni úidi mektepke, jumysqa jaqyn jerde ornalasqan jerden satyp bere bastadyq. Ol úi balanyń ata-anasynyń jáne úidiń kenjesiniń atyna jazylady. Demek, úidiń kenjesi 18 jasqa tolǵansha ata-ana úidi sata almaidy.
JUBAILAR BAR ÁŃGIMESI TAÝSYLǴAN...
- Áleýmettik jelide qaiyrymdylyqpen ainalysatyndary týraly jazatyn ártúrli uiymdar bar. Qai uiym adal eńbek etetinin, qai uiymda nátije jaqsy bolatynyn qalai anyqtaýǵa bolady?
- Biz úi salý nemese úi satyp alý barysynda bolatyn barlyq protsess týraly esep beremiz. Áleýmettik jeli arqyly dál qazirgi kezde ne istelip jatqany týraly baiandap, foto, videoesep salyp otyramyz. Odan keiin jumysymyzdyń nátijesin, qansha qarajat jinalyp, ol nege jumsalǵanyn aitamyz. Qaltańyzdan aqsha shyǵaryp, qaiyrymdylyq qoryna jiberer kezde osy nársege basa nazar aýdarý kerek.
- Bul ǵasyr – ózińdi tulǵalyq jaǵynan jan-jaqty damytýǵa múmkindik kóp ǵasyr dep oilaimyn. Bilim alý úshin, áldeneni meńgerý úshin aishylyq alys jerlerge barmai-aq – ǵalamtor arqyly meńgerýge jáne ony iske jaratyp, tabys tabýǵa bolady. Soǵan qaramastan ómirde óz oryndaryn taba almai júrgen otbasylar, tipti synaqqa shadamai ajyrasyp ketken otbasylar kóp. Munyń sebebi nede dep oilaisyz?
- Basty sebep – otbasylardyń ómirlik qiyn jaǵdaiǵa tap bolýlary. Mundai jaǵdaiǵa tap boldyratyn sebepterdiń biri – erli-zaiyptylar arasyndaǵy ózara túsinistiktiń bolmaýy. Mundai otbasylar áieldiń nemese otaǵasynyń rólin, qundylyǵyn durys bilmeidi. Kóbi otbasy qurýdy toi jasaý, saqina salý, bal aiyna barý dep oilaidy, shyn máninde osy salt-joralǵylar ótkennen keiin baryp naǵyz otbasylyq ómir bastalady. Jas jubailar kóp jaǵdaida oǵan daiyn bolmaidy. Bul usaq-túiek nárse bolyp kórinýi múmkin, biraq shyn máninde olai emes.
JALǴYZDYQTAN QORQYP, ÚShINShI RET TURMYSQA ShYǴADY
- Sizder baspana syilaǵan otbasylardyń kóbi mundai jaǵdaiǵa qalai túsken?
- Men otbasylardy tolyqqandy jáne tolyqqandy emes otbasy dep ekige bólemin. Tolyqqandy otbasyda erli-zaiyptylar 15-20 jyl birge turǵan jáne 5-6 balalary bar. Jumystan shyǵyp qalýy, múgedek bolyp qalýy jáne basqa da sebeptermen er adam qaryzǵa kirip, ishkilikke salyna bastaidy. Soǵan qaramastan olar ajyraspai, otbasylaryn saqtap qalýǵa tyrysady. Olar úilengen kezde kúnderdiń bir kúni qoǵamdyq qorynan kómek alyp, ony búkil Qazaqstan kórip otyrady dep oilady ma? Oilaǵan joq, árine.
Ekinshi jaǵdai, keibir otbasylardyń oilaý qabileti, sanasy tómen bolady. Mysaly, otaǵasy turaqtylyqty jaqsy kóredi. Kúzetshi bolyp ornalasyp, aiyna 50 alyp tursam jetedi dep oilaidy, sol sebepti de ol otbasynyń turmystyq jaǵdaiy tómendei beredi.
Úshinshi jaǵdai, 5-6 balasy bar, kúieýi qaitys bolǵan jesirler bar. Biz olarǵa sózsiz kómektesemiz.
Tórtinshi jaǵdai: ajyrasqan áielder. 7-8 balasy bar jalǵyz basty analarǵa qatysty jurt «Ol ne sebepti kóp bala tapty?» dep oilaidy. Kóp jaǵdaida áiel 7-8 balany birneshe kúieýden tapqan bolyp shyǵady. Ondai áielderdiń bilim deńgeii tómen bolady. Ár turmysqa shyqqan saiyn bári jaqsy bolyp ketedi dep oilaidy. Olar «Týysqandarǵa sálem bersem, úi jinap, tamaq pisirsem bári jaqsy bolady» dep senedi. Biraq onyń shańyraqqa birinshi nekedegi balalarymen kelgeni ata-enesi, kúieýiniń týǵan-týysqandaryna jaqpaýy múmkin. Ondai jaǵdaida eki ottyń arasynda qalǵan er adam ishkilikke salynyp, qumar oiyndaryna áýestenip ketýi múmkin. Sóitip erkek úige keledi de áieline «Sen aqymaqsyń. Seniń kesirińnen men jumyssyz qaldym!» dese, áieli oǵan «Men emes, sen aqymaqsyń! Sen meni baqytty ete almadyń. Aldadyń!» deidi. Osylai bul áieldiń eki kúieýinen 4-5 balasy bolǵan kúide jalǵyz qalady. Mundai áielder sengish bolady jáne jalǵyzdyqtan qorqady, sol sebepti úshinshi ret turmysqa shyǵady. Úshinshi kúieýinen taǵy 1-2 bala týady. Ýaqyt óte kele ol úshinshi kúieýi aldyńǵy nekeden týǵan balalaryn alalaitynyn baiqaidy. Sol kezde úshinshi ret ajyrasady. Mundai kezde biz kómekke kelmesek, jaǵdai ne bolary belgisiz. Mundai kúige túskenderine erli-zaiyptylar bir-birin kinálap jatady. Oǵan ekeýi de kináli ekenin túsingenshe ómirleri jaqsy jaqqa ózgermeidi.
VAINERLER ARQYLY 5-10 MILLION QARAJAT JINALADY
- Siz ne úshin basqa emes, osy salaǵa bet burdyńyz? Ómirlik tájiribeńizden sebep boldy ma?
- Meniń de ata-anam 1990 jyldary jyly ajyrasqan. Anam úisiz, aqshasyz, balalarymen jalǵyz qaldy. Ol tyǵyryqtan shyǵýǵa tyrysty, biraq qanshalyqty tyrysqany densaýlyq jaǵdaiynan, minezinen kórinis tapty. Áiel qylyqty, názik, meiirimdi bolýy kerek bolsa, anam turmystyń aýyrtpashylyǵyn óz moinyna alǵandyqtan boiynda er adamdarǵa tán minez paida bola bastady. Mundai jaǵdaidy men jaqsy túsinemin.
- Vainerler ómirlik qiyn jaǵdaiǵa tap bolǵan otbasylarmen kezdesken kezde qandai áserde bolady?
- Olardyń keibiri bastapqyda «Ne isteýim kerek? Qansha teńge jinaý kerek? Men asyǵys edim, ýaqytym joq» dep turǵanmen, kómekke muqtaj otbasylardy kórgen kezde múlde basqa kúige túsedi. Olarǵa «Mine, sen oqyrmandaryńdy kómekke shaqyrǵannan keiin 5 million teńge jinaldy» dep skrinshot jibergen kezde – qýanyp, qashan da osylai kómektesip turýǵa daiyn ekenderin aitady.
VOLONTERLERGE 5 KEŃES
- Jumys barysynda kóńilińizge qatty áser etip, júregińizdi dir etkizgen oqiǵalar bolyp turatyn shyǵar. Bir mysal aityp bere alasyz ba?
- Biz byltyr qazan aiynda 7 balasy bar jalǵyz basty ananyń jaldap jatqan úiine bardyq. Úige kirgen kezde tabanym birden sýlanyp ketkendei boldy. Kilemdi ashyp qalyp edim, jerden syz tartyp tur eken. Balalarynyń úlkeni oqýshy, kenjesi endi eńbektep júrgen bala. Ol áieldiń eńbekqor bolǵany sondai, kez kelgen jumysty istei beredi. Qysta qudyqtan sý tasyp, qolyn sýyq sýmen jýatyndyqtan, bir qoly sal bolyp qalǵan. Ol soǵan qaramastan toqtap qalǵan emes. Tanystarynan qaryzǵa aqsha surap, qalanyń ekinshi shetindegi ashanalardyń birin jalǵa alǵan. Onda satylatyn barlyq tamaqty ózi daiyndaidy. Bazarǵa baryp, jaramsyz ydys aiaqtardy surap alyp, ony jóndep, OLH-ke qoiyp satady. Al uly ony satyp alatyn adamnyń úiine velosipedimen jetkizip salady. Osy jaǵdai meniń esimde erekshe saqtalyp qaldy.
- Biyl Volonterler jyly dep jariialandy. Volonterlikpen ainalysýdy qolǵa alatyn adamdarǵa qandai keńes beresizder?
- Birinshiden, niet túzý bolýy kerek. Ýaqytyńdy Alla razylyǵy úshin qurban ete bilýiń kerek. Ekinshiden, kásibilik. Kóptegen volonter jobalar belgili bir nátijege jetpei jatyp jabylyp qalady, sebebi uiymdastyrýshylar sózben aitqandaryn is júzinde júzege asyrýǵa qaýqary joq. Uiymdy qurǵan kezde kásibi mamandardy jinaý kerek. Úshinshiden, nátije kórsetý. Metsenat nemese halyqtan kómekke aqsha suraý úshin aldymen jumys nátijeńdi kórsetýiń kerek. Tórtinshiden, esep berip otyrý kerek.
ELBASY SABAQQA ARBAMEN BARYP, ShAHTADA JUMYS ISTEGEN
- Ómirlik qiyn jaǵdaiǵa tap bolǵan otbasylardy ómir súrip jatqan balalarǵa qandai keńes aitasyz?
- Múmkin qazir arzan pidjak, jyrtyq aiaq kiim kiip júrgen bolarsyń. Ol úshin arlanba! Múmkin sende synyptastaryńmen birge qydyrý múmkindigi joq shyǵar. Ol úshin namystanýshy bolma! Elbasynyń ózi mektepke arbamen baryp, eńbek jolyn shahtada bastaǵan. Eń bastysy – armandai bil, aldyńa aiqyn maqsat qoia bil. Mektepke muǵalim «Jóndeý jumystaryna bári aqsha ótkizip qoidy. Sen taǵy da ótkizgen joqsyń!» dese, «Muǵalim, mende aqsha joq. Nege báriniń kózinshe osylai sóileisiz? Nege ashýlanasyz?» dep ait. Osyndai jaǵdaida balalardyń kóbi qatarynan qalyp bara jatqany úshin anasyn, ákesin kinálaidy. Bul – durys emes. Osyndai otbasynda ómirge kelse de, kózinde oty bar balalar da kóp. Mysaly, biz kómektesken otbasylardyń birindegi oqýshy qyz úi alǵannan keiin alǵys aityp, biz basqa otbasylarǵa úi alyp bergen kezde tort daiyndap ákeledi. Osyndai jaǵdailara kýá bolǵan kezde eńbegimiz dalaǵa ketpeitinin túsinemiz.
- Suhbatyńyz úshin rahmet!
