Qazirgi tańda elimizde bolyp jatqan Tótenshe jaǵdai kezinde qoldanylyp jatqan túrli sharalarǵa bailanysty qoǵam tarapynan da túrli saýaldar týyndap jatyr. Máselen, quramynda spirti bar antiseptik qoldaný, namazdy jamaǵatpen emes, úide oqý siiaqty saýaldar kópshilikti alańdatqany ras. Osy oraida Qazaqstan musylmandary dini basqarmasy shariǵat jáne pátýa bóliminiń qyzmetkeri Medet Qursaqov dál qazirgi jaǵdaiǵa bailanysty týyndaǵan suraqtarǵa jaýap berdi. Osy rette «Ult» portaly birneshe suraqtyń jazbasha jaýabyn usynady.
Antisepitik qoldanýǵa bola ma? Qolǵa jaǵyp, bakteriia joiýǵa, quramynda spirt bar nájás bolyp eseptele me? Nemese bolmai ma?
Jalpy qorǵaný maqsatynda qolyn antiseptikpen súrtip júredi. Endi bul máselege, bul suraqqa keletin bolsaq, jalpy hanafi mashabynda araq pen spirttiń arasynda aiyrmashylyq bar. Iaǵni Quranda hamyr dep aitylǵan araq bul hanafi mashabynda nájás bolýmen qatar, ol haram bolyp esepteledi. Iaǵni sol araq kiimniń nemese deneniń bir jerine tietin bolsa, ol jer nájás bolyp, ol jerdi jýý mindetti bolady. Al spirtqa keletin bolsaq, spirtti ishý aram bolǵanymen, ol nájás bolyp eseptelmeidi. Iaǵni kiimge, denege tigen jaǵdaida ony jýý mindetti emes. Mysaly, esirtki, ý siiaqty nárselerdi ishý haram bolǵanymen, ol quramy taza bolǵandyqtan deneniń nemese kiimniń bir jerine tise, ol nájás bolyp eseptelmeidi. Sondyqtan bul jerde mynadai ereje aityp ketsek bolady: jalpy barlyq nájás nárse haram bolyp eseptelgenimen, haram nárseniń bári nájás bolyp eseptelmeidi. Sondyqtan spirt qazir kóptegen nárselerge qosylady, iissýlarǵa, jáne de odan basqa suiyqtyqtarǵa qosylyp, ol deneniń bir jerine antiseptikpen jýyp júrgen ýaqytta, qolǵa, kiimge tigen ýaqytta, ol dáretti buzbaidy jáne qoldy súrtkennen keiin qoldy jýmastan namaz oqyǵan ýaqytta ol namaz da durys bolyp sanalady.
Tikelei efir arqyly imannyń artynan uiyp namaz oqysa bola ma?
Jalpy qazirgi tańda myna jaman aýrýdyń tarqaýyna bailanysty, meshitterimizde juma namazy, jamaǵat namazy toqtalyǵany barshamyzǵa aian. Bul tek qana bizdiń memlekette emes, kóptegen memleketterde osy aýrýdyń tez juǵýyna bailanysty, bir-birine juqpaly bolýyna bailanysty osy shara qabyldanyp, meshitterde juma namazy, jamaǵat namazdary toqtatyldy. Bul endi barshamyzǵa aýyr tiip otyrǵany málim. Biz Alla taǵala bul aýrýdy tezdetip ketirip, juma namazdaryn, jamaǵat namazdaryn meshitte oqýǵa násip etýin suraimyz. Biraq endi onlain arqyly, tikelei efir arqyly osy jamaǵat namazyn meshitte imam turyp, qalǵan adamdar úide turyp oqýǵa bola ma degen suraqqa keletin bolsaq, ilim ieleri bulai namaz oqý durys emes ekenin aitqan. Jáne de eger osy jolmen namaz oqylatyn bolsa, ol namazdy qaita oqý kerektigin aityp ótken. Sebebi bul jerde, birinshiden, imam bólek jaqta, jamaǵat bólek jaqta tur. Sondai-aq, jaǵdailarǵa bailanysty imamnyń aldyna jamaǵattyń shyǵyp ketýi bar. Imamnyń bulai arasynda oqýy durys emes ekenin ilim ieleri aityp ótken. Sondyqtan da bulai oqylǵan namaz durys bolyp eseptelmeidi. Bizdiń «Ǵulamalar keńesinde» qabyldanǵandai, biz juma namazynyń orynynda árqaisymyz óz úiimizde besin namazyn tórt rákát etip oqimyz. Iaǵni juma namazy bul kúni oqylmaidy. Juma namazyn bárimiz birge meshitterde oqýǵa Alla Taǵala násip etsin, InshAlla.
Ǵusyl quiynatyn sýǵa qol tise ne bolmasa jýynǵan sýy shashyrap tise, sol sýǵa qusyl alynady ma?
Jalpy úlken-kishi dáretsizdik degen bar. Iaǵni úlken dáretsizdik ol jýyný arqyly ketedi, al kishi dáretsizdikti boiymyzdan dáret alý arqyly ketiremiz. Osyndai úlken nemese kishi dáreti joq adam, mysaly ózi jýynaiyn dep jatqan nemese dáret alaiyn dep jatqan sýyna qolyn malatyn bolsa, ol sý paidalanylǵan sýǵa ainalyp qalmaidy. Ol sýmen dáret alýǵa da, ǵusyl alýǵa da bolady. Al eger, sondai-aq qoly nájás bolmaǵan bolsa, ol sýdy eshqandai nájás etpeidi. Al endi jýynyp jatqan ýaqytta shashyraǵan sýǵa keletin bolsaq, bul fih iaǵni qoldanylǵan, paidalanylǵan sý dep aitylady. Bul jerde qoldanylǵan, paidalanylǵan sý degende dáret alǵan sýǵa aitylady. Nemese bir adamnyń dáreti bar, dáretiniń ústine qaita dáret alyp saýapty niet etip, osyndai sýlardyń bári qoldanylǵan sýǵa jatady. Mundai qoldanylǵan sý taza bolyp esepteledi, biraq tazalaýshy bolyp eseptelmeidi. Iaǵni mundai sýmen biz denege, kiimge tigen nájásti ketirsek bolady, biraq onymen biz qaitadan dáret ala almaimyz. Iaǵni ekinshi ret dáret alýǵa bul sý jaramsyz bolyp sanalady. Endi sý shashyraǵan ýaqytta, biz mundai jaǵdaida qoldanylǵan sý men tazalaýshy sý ekeýiniń mólsherine qaralady. Eger tazalaýshy sýdyń mólsheri qoldanylǵan sýdyń mólsherinen kóbirek bolatyn bolsa, ol sýmen dáret te, ǵusyl da ala bersek bolady. Al eger qoldanylǵan sýdyń mólsheri tazalaýshy sýdan kóbirek bolatyn bolsa, ol sý dáret alýǵa da, ǵusyl alýǵa da jaramsyz bolyp sanalady. Endi mynaý joǵarydaǵy suraqqa keletin bolsaq, dáret alyp jatqan ýaqytta, ǵusyl quiynyp jatqan ýaqytta ydystaǵy sýǵa sý shashyraityn bolsa, ol sýdyń mólsheri óte az bolǵandyqtan, taza sýǵa onyń eshqandai áseri bolmaidy. Iaǵni ol sýmen dáret te, ǵusyl da ala besek, jaramdy bolyp sanalady.
Dáretimdi buzdym ba dep senim men kúmándi ajyrata almaimyn. Keide namaz oqyp jatqan kezde oiym buzylyp, rákátti qalai oqyp qoiǵanymdy baiqamai qalamyn. Eske de sákesinshe túsire almaimyn. Ondai jaǵdaida ne isteý kerek?
Jalpy kúmán dáretke de, namazǵa da bolýy múmkin. Bolady jalpy. Mysaly bul jaiynda bizdiń fih kitaptarymyzda kúmándanyp qalsa, mysaly bir jerim jýyldy ma, jýylmady ma dep kúmándanatyn bolsa, nemese dáret alyp bolǵannan keiin dáretim buzyldy ma, buzylmady ma dep kúmándanatyn bolsa, jáne sol kúmáni birinshi ret bolatyn bolsa, ol qaita basynan bastap dáret alsyn deidi. Al eger osy jaǵdai, iaǵni kúmán jii-jii qaitalanatyn bolsa, qiynshylyqty ketirý maqsatynda oiynyń basymyraǵyn alsyn deidi. Iaǵni mysaly bireý dáret aldy, dáret alǵanyn naqty biledi, biraq dáreti ketkenine kúmándi. Bul ýaqytta bul adam dáreti bar siiaqty úkimdi alady. Al eger bireý dáret alǵany esinde joq, biraq dáreti ketkenine kúmándanyp turatyn bolsa, bul dáreti joq adam dep eseptelip, iaǵni oiynyń basymyraq jaǵy alynady dep esepteledi.
Sondai-aq namaz máselesinde de, mysaly, eger bireý namaz oqyp bolyp, namaz oqyp jatqan ýaqytta bir rákát oqydym ba, eki rákát oqydym ba dep kúmándanatyn bolsa, eger kúmáni birinshi ret bolatyn bolsa, ol ýaqytta ol namazdy qaitadan basynan bastap oqidy. Sebebi Paiǵambarymyz (s.a.a) «Eger sizderdiń bireýlerińiz namazda turyp kúmándanyp qalatyn bolsa, jáne ol birinshi ret bolatyn bolsa, namazdy qaitadan basynan bastasyn» degen. Al eger bul kúmáni jii qaitalanatyn bolsa, onda ol adam oiynyń basymyraq jaǵyn alady. Al oiynyń basymyraq jaǵy da bolmaityn bolsa, az jaǵyn alady. Iaǵni mysaly, úsh rákát oqydym ba, eki rákát oqydym ba dep kúmándanatyn bolsa, bul jerde eki rákát oqyǵany anyq, úsh rákát oqyǵany kúmándi bolǵandyqtan, eki rákát oqydym dep alady. Ol jainyda da Paiǵambarymyzdyń (s.a.a) hadisinde keledi: «Eger sizderdiń bireýlerińiz namaz oqyp turyp, bir rákát oqydym ba, eki rákát oqydym ba dep kúmándansa, bir rákát oqydym dep alsyn» deidi. Eger eki rákát oqydym ba, úsh rákát oqydym ba dep alyp, eń aqyrynda sájdesin jasap, sálemin bersin deidi.
Namaz degen Alla men pendeniń arasyndaǵy bailanys bolǵandyqtan, óte mańyzdy qulshylyqtardyń biri bolǵandyqtan, shaitan kóbinese adamǵa neshe túrli jaman oilar salady. Iaǵni namazdyń saýabyn kemitý maqsatynda, namazdyń qabyl bolmaýy maqsatynda neshe túrli jaman oilardy salady. Bul shaitannan. Sondyqtan mundai jaǵdaiǵa túsken adam Alla Taǵaladan osy shaitannyń azǵyrýynan, jamandyqtarynan pana suraýy kerek bolady. Alla Taǵala Quranda «Jamandyqqa itermeleý keletin bolsa, sen Alla Taǵaladan pana sura. Óitkeni Alla Taǵala bárin estýshi, bárin tolyq bilip turýshy» deidi. Sondyqtan da bizdiń dinimiz jeńildiktiń ústine qurylǵan.
Daiyndaǵan Aqbota Musabek
