قازٸرگٸ تاڭدا ەلٸمٸزدە بولىپ جاتقان تٶتەنشە جاعداي كەزٸندە قولدانىلىپ جاتقان تٷرلٸ شارالارعا بايلانىستى قوعام تاراپىنان دا تٷرلٸ ساۋالدار تۋىنداپ جاتىر. مەسەلەن, قۇرامىندا سپيرتٸ بار انتيسەپتيك قولدانۋ, نامازدى جاماعاتپەن ەمەس, ٷيدە وقۋ سيياقتى ساۋالدار كٶپشٸلٸكتٸ الاڭداتقانى راس. وسى ورايدا قازاقستان مۇسىلماندارى دٸني باسقارماسى شاريعات جەنە پەتۋا بٶلٸمٸنٸڭ قىزمەتكەرٸ مەدەت قۇرساقوۆ دەل قازٸرگٸ جاعدايعا بايلانىستى تۋىنداعان سۇراقتارعا جاۋاپ بەردٸ. وسى رەتتە «ۇلت» پورتالى بٸرنەشە سۇراقتىڭ جازباشا جاۋابىن ۇسىنادى.
انتيسەپيتٸك قولدانۋعا بولا ما? قولعا جاعىپ, باكتەرييا جويۋعا, قۇرامىندا سپيرت بار نەجەس بولىپ ەسەپتەلە مە? نەمەسە بولماي ما?
جالپى قورعانۋ ماقساتىندا قولىن انتيسەپتيكپەن سٷرتٸپ جٷرەدٸ. ەندٸ بۇل مەسەلەگە, بۇل سۇراققا كەلەتٸن بولساق, جالپى حانافي ماسحابىندا اراق پەن سپيرتتٸڭ اراسىندا ايىرماشىلىق بار. ياعني قۇراندا حامىر دەپ ايتىلعان اراق بۇل حانافي ماسحابىندا نەجەس بولۋمەن قاتار, ول حارام بولىپ ەسەپتەلەدٸ. ياعني سول اراق كيٸمنٸڭ نەمەسە دەنەنٸڭ بٸر جەرٸنە تيەتٸن بولسا, ول جەر نەجەس بولىپ, ول جەردٸ جۋۋ مٸندەتتٸ بولادى. ال سپيرتقا كەلەتٸن بولساق, سپيرتتٸ ٸشۋ ارام بولعانىمەن, ول نەجەس بولىپ ەسەپتەلمەيدٸ. ياعني كيٸمگە, دەنەگە تيگەن جاعدايدا ونى جۋۋ مٸندەتتٸ ەمەس. مىسالى, ەسٸرتكٸ, ۋ سيياقتى نەرسەلەردٸ ٸشۋ حارام بولعانىمەن, ول قۇرامى تازا بولعاندىقتان دەنەنٸڭ نەمەسە كيٸمنٸڭ بٸر جەرٸنە تيسە, ول نەجەس بولىپ ەسەپتەلمەيدٸ. سوندىقتان بۇل جەردە مىناداي ەرەجە ايتىپ كەتسەك بولادى: جالپى بارلىق نەجەس نەرسە حارام بولىپ ەسەپتەلگەنٸمەن, حارام نەرسەنٸڭ بەرٸ نەجەس بولىپ ەسەپتەلمەيدٸ. سوندىقتان سپيرت قازٸر كٶپتەگەن نەرسەلەرگە قوسىلادى, يٸسسۋلارعا, جەنە دە ودان باسقا سۇيىقتىقتارعا قوسىلىپ, ول دەنەنٸڭ بٸر جەرٸنە انتيسەپتيكپەن جۋىپ جٷرگەن ۋاقىتتا, قولعا, كيٸمگە تيگەن ۋاقىتتا, ول دەرەتتٸ بۇزبايدى جەنە قولدى سٷرتكەننەن كەيٸن قولدى جۋماستان ناماز وقىعان ۋاقىتتا ول ناماز دا دۇرىس بولىپ سانالادى.
تٸكەلەي ەفير ارقىلى يماننىڭ ارتىنان ۇيىپ ناماز وقىسا بولا ما?
جالپى قازٸرگٸ تاڭدا مىنا جامان اۋرۋدىڭ تارقاۋىنا بايلانىستى, مەشٸتتەرٸمٸزدە جۇما نامازى, جاماعات نامازى توقتالىعانى بارشامىزعا ايان. بۇل تەك قانا بٸزدٸڭ مەملەكەتتە ەمەس, كٶپتەگەن مەملەكەتتەردە وسى اۋرۋدىڭ تەز جۇعۋىنا بايلانىستى, بٸر-بٸرٸنە جۇقپالى بولۋىنا بايلانىستى وسى شارا قابىلدانىپ, مەشٸتتەردە جۇما نامازى, جاماعات نامازدارى توقتاتىلدى. بۇل ەندٸ بارشامىزعا اۋىر تيٸپ وتىرعانى مەلٸم. بٸز اللا تاعالا بۇل اۋرۋدى تەزدەتٸپ كەتٸرٸپ, جۇما نامازدارىن, جاماعات نامازدارىن مەشٸتتە وقۋعا نەسٸپ ەتۋٸن سۇرايمىز. بٸراق ەندٸ ونلاين ارقىلى, تٸكەلەي ەفير ارقىلى وسى جاماعات نامازىن مەشٸتتە يمام تۇرىپ, قالعان ادامدار ٷيدە تۇرىپ وقۋعا بولا ما دەگەن سۇراققا كەلەتٸن بولساق, ٸلٸم يەلەرٸ بۇلاي ناماز وقۋ دۇرىس ەمەس ەكەنٸن ايتقان. جەنە دە ەگەر وسى جولمەن ناماز وقىلاتىن بولسا, ول نامازدى قايتا وقۋ كەرەكتٸگٸن ايتىپ ٶتكەن. سەبەبٸ بۇل جەردە, بٸرٸنشٸدەن, يمام بٶلەك جاقتا, جاماعات بٶلەك جاقتا تۇر. سونداي-اق, جاعدايلارعا بايلانىستى يمامنىڭ الدىنا جاماعاتتىڭ شىعىپ كەتۋٸ بار. يمامنىڭ بۇلاي اراسىندا وقۋى دۇرىس ەمەس ەكەنٸن ٸلٸم يەلەرٸ ايتىپ ٶتكەن. سوندىقتان دا بۇلاي وقىلعان ناماز دۇرىس بولىپ ەسەپتەلمەيدٸ. بٸزدٸڭ «عۇلامالار كەڭەسٸندە» قابىلدانعانداي, بٸز جۇما نامازىنىڭ ورىنىندا ەرقايسىمىز ٶز ٷيٸمٸزدە بەسٸن نامازىن تٶرت رەكەت ەتٸپ وقيمىز. ياعني جۇما نامازى بۇل كٷنٸ وقىلمايدى. جۇما نامازىن بەرٸمٸز بٸرگە مەشٸتتەردە وقۋعا اللا تاعالا نەسٸپ ەتسٸن, ينشاللا.
عۇسىل قۇيىناتىن سۋعا قول تيسە نە بولماسا جۋىنعان سۋى شاشىراپ تيسە, سول سۋعا قۇسىل الىنادى ما?
جالپى ٷلكەن-كٸشٸ دەرەتسٸزدٸك دەگەن بار. ياعني ٷلكەن دەرەتسٸزدٸك ول جۋىنۋ ارقىلى كەتەدٸ, ال كٸشٸ دەرەتسٸزدٸكتٸ بويىمىزدان دەرەت الۋ ارقىلى كەتٸرەمٸز. وسىنداي ٷلكەن نەمەسە كٸشٸ دەرەتٸ جوق ادام, مىسالى ٶزٸ جۋىنايىن دەپ جاتقان نەمەسە دەرەت الايىن دەپ جاتقان سۋىنا قولىن مالاتىن بولسا, ول سۋ پايدالانىلعان سۋعا اينالىپ قالمايدى. ول سۋمەن دەرەت الۋعا دا, عۇسىل الۋعا دا بولادى. ال ەگەر, سونداي-اق قولى نەجەس بولماعان بولسا, ول سۋدى ەشقانداي نەجەس ەتپەيدٸ. ال ەندٸ جۋىنىپ جاتقان ۋاقىتتا شاشىراعان سۋعا كەلەتٸن بولساق, بۇل فيھ ياعني قولدانىلعان, پايدالانىلعان سۋ دەپ ايتىلادى. بۇل جەردە قولدانىلعان, پايدالانىلعان سۋ دەگەندە دەرەت العان سۋعا ايتىلادى. نەمەسە بٸر ادامنىڭ دەرەتٸ بار, دەرەتٸنٸڭ ٷستٸنە قايتا دەرەت الىپ ساۋاپتى نيەت ەتٸپ, وسىنداي سۋلاردىڭ بەرٸ قولدانىلعان سۋعا جاتادى. مۇنداي قولدانىلعان سۋ تازا بولىپ ەسەپتەلەدٸ, بٸراق تازالاۋشى بولىپ ەسەپتەلمەيدٸ. ياعني مۇنداي سۋمەن بٸز دەنەگە, كيٸمگە تيگەن نەجەستٸ كەتٸرسەك بولادى, بٸراق ونىمەن بٸز قايتادان دەرەت الا المايمىز. ياعني ەكٸنشٸ رەت دەرەت الۋعا بۇل سۋ جارامسىز بولىپ سانالادى. ەندٸ سۋ شاشىراعان ۋاقىتتا, بٸز مۇنداي جاعدايدا قولدانىلعان سۋ مەن تازالاۋشى سۋ ەكەۋٸنٸڭ مٶلشەرٸنە قارالادى. ەگەر تازالاۋشى سۋدىڭ مٶلشەرٸ قولدانىلعان سۋدىڭ مٶلشەرٸنەن كٶبٸرەك بولاتىن بولسا, ول سۋمەن دەرەت تە, عۇسىل دا الا بەرسەك بولادى. ال ەگەر قولدانىلعان سۋدىڭ مٶلشەرٸ تازالاۋشى سۋدان كٶبٸرەك بولاتىن بولسا, ول سۋ دەرەت الۋعا دا, عۇسىل الۋعا دا جارامسىز بولىپ سانالادى. ەندٸ مىناۋ جوعارىداعى سۇراققا كەلەتٸن بولساق, دەرەت الىپ جاتقان ۋاقىتتا, عۇسىل قۇيىنىپ جاتقان ۋاقىتتا ىدىستاعى سۋعا سۋ شاشىرايتىن بولسا, ول سۋدىڭ مٶلشەرٸ ٶتە از بولعاندىقتان, تازا سۋعا ونىڭ ەشقانداي ەسەرٸ بولمايدى. ياعني ول سۋمەن دەرەت تە, عۇسىل دا الا بەسەك, جارامدى بولىپ سانالادى.
دەرەتٸمدٸ بۇزدىم با دەپ سەنٸم مەن كٷمەندٸ اجىراتا المايمىن. كەيدە ناماز وقىپ جاتقان كەزدە ويىم بۇزىلىپ, رەكەتتٸ قالاي وقىپ قويعانىمدى بايقاماي قالامىن. ەسكە دە سەكەسٸنشە تٷسٸرە المايمىن. ونداي جاعدايدا نە ٸستەۋ كەرەك?
جالپى كٷمەن دەرەتكە دە, نامازعا دا بولۋى مٷمكٸن. بولادى جالپى. مىسالى بۇل جايىندا بٸزدٸڭ فيھ كٸتاپتارىمىزدا كٷمەندانىپ قالسا, مىسالى بٸر جەرٸم جۋىلدى ما, جۋىلمادى ما دەپ كٷمەنداناتىن بولسا, نەمەسە دەرەت الىپ بولعاننان كەيٸن دەرەتٸم بۇزىلدى ما, بۇزىلمادى ما دەپ كٷمەنداناتىن بولسا, جەنە سول كٷمەنٸ بٸرٸنشٸ رەت بولاتىن بولسا, ول قايتا باسىنان باستاپ دەرەت السىن دەيدٸ. ال ەگەر وسى جاعداي, ياعني كٷمەن جيٸ-جيٸ قايتالاناتىن بولسا, قيىنشىلىقتى كەتٸرۋ ماقساتىندا ويىنىڭ باسىمىراعىن السىن دەيدٸ. ياعني مىسالى بٸرەۋ دەرەت الدى, دەرەت العانىن ناقتى بٸلەدٸ, بٸراق دەرەتٸ كەتكەنٸنە كٷمەندٸ. بۇل ۋاقىتتا بۇل ادام دەرەتٸ بار سيياقتى ٷكٸمدٸ الادى. ال ەگەر بٸرەۋ دەرەت العانى ەسٸندە جوق, بٸراق دەرەتٸ كەتكەنٸنە كٷمەندانىپ تۇراتىن بولسا, بۇل دەرەتٸ جوق ادام دەپ ەسەپتەلٸپ, ياعني ويىنىڭ باسىمىراق جاعى الىنادى دەپ ەسەپتەلەدٸ.
سونداي-اق ناماز مەسەلەسٸندە دە, مىسالى, ەگەر بٸرەۋ ناماز وقىپ بولىپ, ناماز وقىپ جاتقان ۋاقىتتا بٸر رەكەت وقىدىم با, ەكٸ رەكەت وقىدىم با دەپ كٷمەنداناتىن بولسا, ەگەر كٷمەنٸ بٸرٸنشٸ رەت بولاتىن بولسا, ول ۋاقىتتا ول نامازدى قايتادان باسىنان باستاپ وقيدى. سەبەبٸ پايعامبارىمىز (س.ا.ا) «ەگەر سٸزدەردٸڭ بٸرەۋلەرٸڭٸز نامازدا تۇرىپ كٷمەندانىپ قالاتىن بولسا, جەنە ول بٸرٸنشٸ رەت بولاتىن بولسا, نامازدى قايتادان باسىنان باستاسىن» دەگەن. ال ەگەر بۇل كٷمەنٸ جيٸ قايتالاناتىن بولسا, وندا ول ادام ويىنىڭ باسىمىراق جاعىن الادى. ال ويىنىڭ باسىمىراق جاعى دا بولمايتىن بولسا, از جاعىن الادى. ياعني مىسالى, ٷش رەكەت وقىدىم با, ەكٸ رەكەت وقىدىم با دەپ كٷمەنداناتىن بولسا, بۇل جەردە ەكٸ رەكەت وقىعانى انىق, ٷش رەكەت وقىعانى كٷمەندٸ بولعاندىقتان, ەكٸ رەكەت وقىدىم دەپ الادى. ول جاينىدا دا پايعامبارىمىزدىڭ (س.ا.ا) حاديسٸندە كەلەدٸ: «ەگەر سٸزدەردٸڭ بٸرەۋلەرٸڭٸز ناماز وقىپ تۇرىپ, بٸر رەكەت وقىدىم با, ەكٸ رەكەت وقىدىم با دەپ كٷمەندانسا, بٸر رەكەت وقىدىم دەپ السىن» دەيدٸ. ەگەر ەكٸ رەكەت وقىدىم با, ٷش رەكەت وقىدىم با دەپ الىپ, ەڭ اقىرىندا سەجدەسٸن جاساپ, سەلەمٸن بەرسٸن دەيدٸ.
ناماز دەگەن اللا مەن پەندەنٸڭ اراسىنداعى بايلانىس بولعاندىقتان, ٶتە ماڭىزدى قۇلشىلىقتاردىڭ بٸرٸ بولعاندىقتان, شايتان كٶبٸنەسە ادامعا نەشە تٷرلٸ جامان ويلار سالادى. ياعني نامازدىڭ ساۋابىن كەمٸتۋ ماقساتىندا, نامازدىڭ قابىل بولماۋى ماقساتىندا نەشە تٷرلٸ جامان ويلاردى سالادى. بۇل شايتاننان. سوندىقتان مۇنداي جاعدايعا تٷسكەن ادام اللا تاعالادان وسى شايتاننىڭ ازعىرۋىنان, جاماندىقتارىنان پانا سۇراۋى كەرەك بولادى. اللا تاعالا قۇراندا «جاماندىققا يتەرمەلەۋ كەلەتٸن بولسا, سەن اللا تاعالادان پانا سۇرا. ٶيتكەنٸ اللا تاعالا بەرٸن ەستۋشٸ, بەرٸن تولىق بٸلٸپ تۇرۋشى» دەيدٸ. سوندىقتان دا بٸزدٸڭ دٸنٸمٸز جەڭٸلدٸكتٸڭ ٷستٸنە قۇرىلعان.
دايىنداعان اقبوتا مۇسابەك
