Dúniejúzilik bala emizý aptalyǵyna orai, Almaty qalasy Qoǵamdyk densaýlyq saqtaý basqarmasynyń N29 qalalyq emhanasynyń bas dárigeri, joǵary sanatty akýsher-ginekolog Aqmira Sadyqova omyraýmen emizýdiń paidaly tustaryn áńgimelep berdi, dep habarlaidy QazAqparat tilshisi.
Ana sútimen emizý – dúniejúzilik densaýlyq saqtaý uiymy janyndaǵy Ana men balanyń densaýlyǵyn qorǵaý ortalyǵynyń bir baǵdarlamasy. Bul baǵdarlamany 170 el qabyldaǵan jáne onyń ishinde Qazaqstan da bar. 1990 jyldan bastap, 1-7 tamyz aralyǵynda álemniń 170 memleketi ana sútimen qorektendirý, emizý aptalyǵyn ótkizip keledi.
Balaǵa qajetti dárýmen ana sútimen beriledi
Omyraýmen emizýdiń bala úshin, ana úshin, januia úshin jáne elimiz úshin de paidasy bar. Bala úshin ana súti – eń jaqsy taǵam. Balany 9 ai kótergen ana aǵzasyndaǵy árbir jasýsha balaǵa qandai mikroelementtiń qajet ekenin sezedi. Iaǵni, ana óz súti arqyly aqýyz, kómirsý, mai, paidaly dárýmen, mineraldardy týra balaǵa kerek mólsherde bere alady. Sondai-aq, ana sútin «Balanyń immýniteti» dep ataidy. Sebebi, ana sútinde immýnoglobýlinder bar. Ol sábidiń ártúrli virýs, infektsiia, mikrobtarǵa qarsy kúresýine múmkindik beredi. Emizý balanyń anasyna degen súiispenshiligin arttyrady jáne bala anasynyń mahabbatyn sezedi. Súiispenshilikte ósken bala basqany da súiýge qabiletti bolady.
Jańa týǵan sábidi bir saǵatta ana omyraýyna salý kerek. Bala emgende, ananyń gormondyq teńgerimi durystalady, jatyry jiyrylyp, bosanýdan keiingi qan ketýden qorǵaidy. Omyraý obyry nemese analyq bezdegi obyrdyń aldyn alýǵa bolady. Psihologiialyq turǵyda da, áiel toǵyz ai kótergen sábiin baýyryna alyp, qoǵam aldyndaǵy analyq boryshyn oryndaǵanyn uǵynady.
Emshekten kúshtep shyǵarýǵa bolmaidy
Asylynda, balany 6 aiǵa deiin tek qana ana sútimen qorektendirgen abzal. Alty aidan keiin omyraý sútimen qatar qosymsha taǵamdardy berip bastaý kerek. Balanyń ózi omyraýdan birtindep bas tartýy tiis, ony kúshtep shyǵarý durys emes.Úsh jasqa deiin bala ana sútinen aiyrylǵysy kelmese, túngi emizýdi qaldyrýǵa bolady. Ata-babalarymyz kezinde balany 5-6 jasqa deiin emizgen jáne onyń durystyǵyn ǵalymdar dáleldedi. Sebebi, qosymsha tamaq jei otyryp, emshekten bas tartpaǵan bala tolyq ýyz almady degen sóz. Emshekti azaitqanda, bas tartýǵa jaqyndaǵanda, ana omyraýynan maily, qunarly ýyzdyń bólinetini sodan. Sebebi, omyraý bala aǵzasyna qajetti zattardy berip otyr.
Áieldiń jumysqa shyǵýy nemese stýdent atanýy da sábidi sútten aiyrýǵa sebep emes. Ásirese stýdent analar sútti saýyp, bótelkeni kútýshige qaldyra alady jáne keiingi ýaqytta óz omyraýymen emizýine bolady. Dene bitimin oilaǵan áielderdiń de emizýdi kúrt úzýi durys emes. Sebebi, júktilikte kez kelgen ana orta esppen 20 kelige deiin salmaq qosady. Ishtegi balanyń salmaǵy – 3 keliniń ainalasynda ǵana, onyń joldasy men úlkeigen jatyrdyń kólemi shamamen 2 keli, ári kese 6 kelini ǵana quraidy. Al qalǵan 14 kelini júkti organizm balany omyraýmen emizýge qor retinde jinaidy. Eger ana balany 6 aiǵa deiin omyraýmen qorektendirse, 2 jasqa deiin qosymsha taǵam bere otyryp, taǵy da emizse, 14 keli qaitadan sylynyp túsedi. Iaǵni, jinaǵan qor balaǵa jumsalady. Al aiaq asty omyraýdan kúshtep shyǵarý aǵza úshin gormondyq stress bolady jáne endokrindik máseleler týyndaýy múmkin. Tek qana áiel kelesi balaǵa júkti bolǵanda, aǵzaǵa júk bolmaýy úshin, májbúrli túrde balany omyraýdan shyǵarýǵa týra keledi.
Ananyń sábiin emizýine jaǵdai jasaiyq
Ana óz aǵzasyna ziian keltirmeýi úshin qunarly tamaqtanýy tiis. Sebebi, sútke jetispei jatqan paidaly mikroelementter ananyń óz jasýshasynan bólinedi, osylaisha sábige sút arqyly jiberiledi. Sondyqtan, ana esh taǵamnan ózin shektemei, jii tamaqtanýy tiis. Ásirese suiyq taǵamdar men sýsyndy kóbirek ishken jón. Balany emizýde «Emirený» degen uǵym bar. Iaǵni, áiel artyq eshteńeni oilamai, balasymen emotsinaldyq bailanys ornatýy tiis. Áiel ashýlanǵanda, mazasyzdanǵa durys sút shyqpaidy.
Sosyn bos rezeńke emizikterdi múmkindiginshe qoldanbaǵan jón. Iaǵni, emizikke boi úiretken sábi omyraýdy embei ketýi múmkin. Sebebi, emizik pen omyraýdy paidalanǵanda, balanyń túrli bulshyqetteri qozǵalady. Bul aýyz qýysyndaǵy bulshyqetterdiń durys qalyptaspaýyna ákep soǵady. Jańadan shyǵatyn tistiń, tańdaidyń qalyptasýyna, tistiń saýlyǵyna da yqpal etedi. Ana omyraýyndaǵy, terisindegi mikroflora balada aýrý týdyrmaidy. Sebebi, ananyń immýniteti sút arqyly balaǵa beriledi. Al rezeńke emizik sterildi emes. Sáikesinshe, bóten zattar túrli aýrý týdyrýy múmkin. Jalpy, emizý aptalyǵynyń biylǵy urany – «Ananyń sábiin emizýine jaǵdai jasaý» dep atalady. Ol tek ana men balaǵa emes, qorshaǵan ortasyna, januiasyna, jumys berýshige, kórshiler men týystaryna qatysty. Barlyǵy birigip, ananyń balany emizýine jaǵdai jasaýy qajet. Meditsinalyq qyzmetkerler óz tarapynan durys aqparat berse, jumys berýshi Eńbek kodeksine sáikes, tiisti demalysymen qamtamasyz etedi. Jas bosanǵan áiel 18 apta aqyly demalysta otyra alady. Ári qarai qajet bolǵan jaǵdaida 3 jylǵa úzilis ala alady jáne onyń jumys orny saqtalady. Jaqyndary men týystary da barynsha qoldaý kórsetkenderi jón. Ana esh máselege alańdamai, balasyn ósirýi tiis.
IýNISEF derekterine sáikes, álemde ana sútimen emizý jyl saiyn 800 myń balanyń ómirin qutqarady jáne 20 myń anany omyraý obyrynan qorǵaidy.
