دٷنيەجٷزٸلٸك بالا ەمٸزۋ اپتالىعىنا وراي, الماتى قالاسى قوعامدىك دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسىنىڭ N29 قالالىق ەمحاناسىنىڭ باس دەرٸگەرٸ, جوعارى ساناتتى اكۋشەر-گينەكولوگ اقميرا سادىقوۆا ومىراۋمەن ەمٸزۋدٸڭ پايدالى تۇستارىن ەڭگٸمەلەپ بەردٸ, دەپ حابارلايدى قازاقپارات تٸلشٸسٸ.
انا سٷتٸمەن ەمٸزۋ – دٷنيەجٷزٸلٸك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى جانىنداعى انا مەن بالانىڭ دەنساۋلىعىن قورعاۋ ورتالىعىنىڭ بٸر باعدارلاماسى. بۇل باعدارلامانى 170 ەل قابىلداعان جەنە ونىڭ ٸشٸندە قازاقستان دا بار. 1990 جىلدان باستاپ, 1-7 تامىز ارالىعىندا ەلەمنٸڭ 170 مەملەكەتٸ انا سٷتٸمەن قورەكتەندٸرۋ, ەمٸزۋ اپتالىعىن ٶتكٸزٸپ كەلەدٸ.
بالاعا قاجەتتٸ دەرۋمەن انا سٷتٸمەن بەرٸلەدٸ
ومىراۋمەن ەمٸزۋدٸڭ بالا ٷشٸن, انا ٷشٸن, جانۇيا ٷشٸن جەنە ەلٸمٸز ٷشٸن دە پايداسى بار. بالا ٷشٸن انا سٷتٸ – ەڭ جاقسى تاعام. بالانى 9 اي كٶتەرگەن انا اعزاسىنداعى ەربٸر جاسۋشا بالاعا قانداي ميكروەلەمەنتتٸڭ قاجەت ەكەنٸن سەزەدٸ. ياعني, انا ٶز سٷتٸ ارقىلى اقۋىز, كٶمٸرسۋ, ماي, پايدالى دەرۋمەن, مينەرالداردى تۋرا بالاعا كەرەك مٶلشەردە بەرە الادى. سونداي-اق, انا سٷتٸن «بالانىڭ يممۋنيتەتٸ» دەپ اتايدى. سەبەبٸ, انا سٷتٸندە يممۋنوگلوبۋليندەر بار. ول سەبيدٸڭ ەرتٷرلٸ ۆيرۋس, ينفەكتسييا, ميكروبتارعا قارسى كٷرەسۋٸنە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. ەمٸزۋ بالانىڭ اناسىنا دەگەن سٷيٸسپەنشٸلٸگٸن ارتتىرادى جەنە بالا اناسىنىڭ ماحابباتىن سەزەدٸ. سٷيٸسپەنشٸلٸكتە ٶسكەن بالا باسقانى دا سٷيۋگە قابٸلەتتٸ بولادى.
جاڭا تۋعان سەبيدٸ بٸر ساعاتتا انا ومىراۋىنا سالۋ كەرەك. بالا ەمگەندە, انانىڭ گورموندىق تەڭگەرٸمٸ دۇرىستالادى, جاتىرى جيىرىلىپ, بوسانۋدان كەيٸنگٸ قان كەتۋدەن قورعايدى. ومىراۋ وبىرى نەمەسە انالىق بەزدەگٸ وبىردىڭ الدىن الۋعا بولادى. پسيحولوگييالىق تۇرعىدا دا, ەيەل توعىز اي كٶتەرگەن سەبيٸن باۋىرىنا الىپ, قوعام الدىنداعى انالىق بورىشىن ورىنداعانىن ۇعىنادى.
ەمشەكتەن كٷشتەپ شىعارۋعا بولمايدى
اسىلىندا, بالانى 6 ايعا دەيٸن تەك قانا انا سٷتٸمەن قورەكتەندٸرگەن ابزال. التى ايدان كەيٸن ومىراۋ سٷتٸمەن قاتار قوسىمشا تاعامداردى بەرٸپ باستاۋ كەرەك. بالانىڭ ٶزٸ ومىراۋدان بٸرتٸندەپ باس تارتۋى تيٸس, ونى كٷشتەپ شىعارۋ دۇرىس ەمەس.ٷش جاسقا دەيٸن بالا انا سٷتٸنەن ايىرىلعىسى كەلمەسە, تٷنگٸ ەمٸزۋدٸ قالدىرۋعا بولادى. اتا-بابالارىمىز كەزٸندە بالانى 5-6 جاسقا دەيٸن ەمٸزگەن جەنە ونىڭ دۇرىستىعىن عالىمدار دەلەلدەدٸ. سەبەبٸ, قوسىمشا تاماق جەي وتىرىپ, ەمشەكتەن باس تارتپاعان بالا تولىق ۋىز المادى دەگەن سٶز. ەمشەكتٸ ازايتقاندا, باس تارتۋعا جاقىنداعاندا, انا ومىراۋىنان مايلى, قۇنارلى ۋىزدىڭ بٶلٸنەتٸنٸ سودان. سەبەبٸ, ومىراۋ بالا اعزاسىنا قاجەتتٸ زاتتاردى بەرٸپ وتىر.
ەيەلدٸڭ جۇمىسقا شىعۋى نەمەسە ستۋدەنت اتانۋى دا سەبيدٸ سٷتتەن ايىرۋعا سەبەپ ەمەس. ەسٸرەسە ستۋدەنت انالار سٷتتٸ ساۋىپ, بٶتەلكەنٸ كٷتۋشٸگە قالدىرا الادى جەنە كەيٸنگٸ ۋاقىتتا ٶز ومىراۋىمەن ەمٸزۋٸنە بولادى. دەنە بٸتٸمٸن ويلاعان ەيەلدەردٸڭ دە ەمٸزۋدٸ كٷرت ٷزۋٸ دۇرىس ەمەس. سەبەبٸ, جٷكتٸلٸكتە كەز كەلگەن انا ورتا ەسپپەن 20 كەلٸگە دەيٸن سالماق قوسادى. ٸشتەگٸ بالانىڭ سالماعى – 3 كەلٸنٸڭ اينالاسىندا عانا, ونىڭ جولداسى مەن ٷلكەيگەن جاتىردىڭ كٶلەمٸ شامامەن 2 كەلٸ, ەرٸ كەسە 6 كەلٸنٸ عانا قۇرايدى. ال قالعان 14 كەلٸنٸ جٷكتٸ ورگانيزم بالانى ومىراۋمەن ەمٸزۋگە قور رەتٸندە جينايدى. ەگەر انا بالانى 6 ايعا دەيٸن ومىراۋمەن قورەكتەندٸرسە, 2 جاسقا دەيٸن قوسىمشا تاعام بەرە وتىرىپ, تاعى دا ەمٸزسە, 14 كەلٸ قايتادان سىلىنىپ تٷسەدٸ. ياعني, جيناعان قور بالاعا جۇمسالادى. ال اياق استى ومىراۋدان كٷشتەپ شىعارۋ اعزا ٷشٸن گورموندىق سترەسس بولادى جەنە ەندوكريندٸك مەسەلەلەر تۋىنداۋى مٷمكٸن. تەك قانا ەيەل كەلەسٸ بالاعا جٷكتٸ بولعاندا, اعزاعا جٷك بولماۋى ٷشٸن, مەجبٷرلٸ تٷردە بالانى ومىراۋدان شىعارۋعا تۋرا كەلەدٸ.
انانىڭ سەبيٸن ەمٸزۋٸنە جاعداي جاسايىق
انا ٶز اعزاسىنا زييان كەلتٸرمەۋٸ ٷشٸن قۇنارلى تاماقتانۋى تيٸس. سەبەبٸ, سٷتكە جەتٸسپەي جاتقان پايدالى ميكروەلەمەنتتەر انانىڭ ٶز جاسۋشاسىنان بٶلٸنەدٸ, وسىلايشا سەبيگە سٷت ارقىلى جٸبەرٸلەدٸ. سوندىقتان, انا ەش تاعامنان ٶزٸن شەكتەمەي, جيٸ تاماقتانۋى تيٸس. ەسٸرەسە سۇيىق تاعامدار مەن سۋسىندى كٶبٸرەك ٸشكەن جٶن. بالانى ەمٸزۋدە «ەمٸرەنۋ» دەگەن ۇعىم بار. ياعني, ەيەل ارتىق ەشتەڭەنٸ ويلاماي, بالاسىمەن ەموتسينالدىق بايلانىس ورناتۋى تيٸس. ەيەل اشۋلانعاندا, مازاسىزدانعا دۇرىس سٷت شىقپايدى.
سوسىن بوس رەزەڭكە ەمٸزٸكتەردٸ مٷمكٸندٸگٸنشە قولدانباعان جٶن. ياعني, ەمٸزٸككە بوي ٷيرەتكەن سەبي ومىراۋدى ەمبەي كەتۋٸ مٷمكٸن. سەبەبٸ, ەمٸزٸك پەن ومىراۋدى پايدالانعاندا, بالانىڭ تٷرلٸ بۇلشىقەتتەرٸ قوزعالادى. بۇل اۋىز قۋىسىنداعى بۇلشىقەتتەردٸڭ دۇرىس قالىپتاسپاۋىنا ەكەپ سوعادى. جاڭادان شىعاتىن تٸستٸڭ, تاڭدايدىڭ قالىپتاسۋىنا, تٸستٸڭ ساۋلىعىنا دا ىقپال ەتەدٸ. انا ومىراۋىنداعى, تەرٸسٸندەگٸ ميكروفلورا بالادا اۋرۋ تۋدىرمايدى. سەبەبٸ, انانىڭ يممۋنيتەتٸ سٷت ارقىلى بالاعا بەرٸلەدٸ. ال رەزەڭكە ەمٸزٸك ستەريلدٸ ەمەس. سەيكەسٸنشە, بٶتەن زاتتار تٷرلٸ اۋرۋ تۋدىرۋى مٷمكٸن. جالپى, ەمٸزۋ اپتالىعىنىڭ بيىلعى ۇرانى – «انانىڭ سەبيٸن ەمٸزۋٸنە جاعداي جاساۋ» دەپ اتالادى. ول تەك انا مەن بالاعا ەمەس, قورشاعان ورتاسىنا, جانۇياسىنا, جۇمىس بەرۋشٸگە, كٶرشٸلەر مەن تۋىستارىنا قاتىستى. بارلىعى بٸرٸگٸپ, انانىڭ بالانى ەمٸزۋٸنە جاعداي جاساۋى قاجەت. مەديتسينالىق قىزمەتكەرلەر ٶز تاراپىنان دۇرىس اقپارات بەرسە, جۇمىس بەرۋشٸ ەڭبەك كودەكسٸنە سەيكەس, تيٸستٸ دەمالىسىمەن قامتاماسىز ەتەدٸ. جاس بوسانعان ەيەل 18 اپتا اقىلى دەمالىستا وتىرا الادى. ەرٸ قاراي قاجەت بولعان جاعدايدا 3 جىلعا ٷزٸلٸس الا الادى جەنە ونىڭ جۇمىس ورنى ساقتالادى. جاقىندارى مەن تۋىستارى دا بارىنشا قولداۋ كٶرسەتكەندەرٸ جٶن. انا ەش مەسەلەگە الاڭداماي, بالاسىن ٶسٸرۋٸ تيٸس.
يۋنيسەف دەرەكتەرٸنە سەيكەس, ەلەمدە انا سٷتٸمەن ەمٸزۋ جىل سايىن 800 مىڭ بالانىڭ ٶمٸرٸن قۇتقارادى جەنە 20 مىڭ انانى ومىراۋ وبىرىنان قورعايدى.
