«Jeti jurttyń tilin bil, jeti túrli bilim bil» degen eken atam qazaq. Qansha til bilsek te ózimizdiń ana tilimizdiń dárejesin olardan biik qoiýymyz kerek. Olai bolsa, tildi qurmetteýdi ózimizden bastaýymyz qajet. Óz jerimizde ózimiz ana tilimizdi qasterlep, qazaqsha sóilessek, ózge ulttyń azamattary da bizge eliktep, úlgi alatyn bolady. Eger de biz tildi shubarlap, ne orys tilinde, ne bolmasa aǵylshyn tilinde sóilep tursaq, syrt kóz – synshy emes pe, «óz tilin mensinbegen qazaqtyń ana tili kimge kerek?!» deýi ábden múmkin. «Áýeli ózderiń qazaqsha sóilep alyńdar» deitinderi de tabylatynyna kúmánimiz joq.
Alashtyń ardaǵy Mirjaqyp Dýlatov óz zamanynda-aq «Qazaq tiliniń muńy» degen eńbeginde: «Men zamanymda qandai edim? Men aqyn, sheshen, dilmar, babalarymnyń bulbuldai sairaǵan tili edim. Móldir sýdai taza edim. Jarǵa soqqan tolqyndai ekpindi edim. Endi men qandaimyn? Kirlenip baramyn, bylǵanyp baramyn, jasydym, muńaidym…» degen eken. Mirjaqyp babamyz óz zamanynda-aq tildiń taǵdyryn osylaisha sýrettep, tildiń bolashaǵyn oilap, tolǵanǵan. Odan beri de qily zaman ótti, til de talai-talai taýqymetti basynan keshirdi deýimizge negiz bar. «Sol kezde kirlenip-bylǵanǵan, jasyp-muńaiǵan, búginde keibireýler mensine qoimaityn ana tilimizdi erteńgi keler urpaqqa qandai kúide amanattaimyz?» degen oi barshamyzdy mazalaýy tiis.
Árkimniń saýatty jazýy, áýezdi sóileýi – ana tiline kórsetilgen qurmet bolsa kerek. Solai bola da beredi.
«Ataǵyńdy ósiretin de, óshiretin de – til» degen naqyl sóz barlyǵymyzǵa da qatysty. Úlkendi-kishili jinalystarda el tizginin ustap júrgen azamattarymyzdyń sóilegen sózine kópshilik ishtei baǵa berip otyratyny aitpasa da túsinikti. «Bizge ana tilimizden asqan tarihi mura joq. Endeshe, ony jan aiamai qasterleýden asqan paryz joq» degen Elbasymyzdyń sózin jadynda ustaǵan Kerbulaq aýdanynyń ákimi Baǵdat Baishaluly Álievtiń árbir jasaǵan baiandamasyn aýdan turǵyndary siltidei tynyp, súisine tyńdaidy. Bul – shyndyq. Óitkeni ol birinshiden, otyz-qyryq betten turatyn baiandamany oqyp, sozbaqtap, óziniń de, ózgeniń de altyn ýaqytyn almaýǵa tyrysatyny, ekinshiden, sóz arasynda kerekti asyl sózderdi dál qoldanyp, túsinikti qarapaiym tilimen sóileitini – kóptiń kóńilinen shyǵýda. «Jaqsynyń jaqsylyǵyn ait – nury tasysyn», «Jaqsynyń janynda júrseń, sharapaty tiedi» degendei, sózimen de, isimen de kópke úlgi bola bilgen Baǵdat Baishalulyna aýdan turǵyndary rizashylyqtaryn bildirýde.
«Ana tili – halyq bolyp jasalǵannan beri onyń jan dúniesiniń ainasy, ósip-ónip túrlene beretin, máńgi qulamaityn báiterek» dep Alashtyń ardaqtysy Júsipbek Aimaýytov aitqandai, úlken-kishi, bárimiz, ulttyń jany — tildiń qadirin túsine bileiik.
Ainash QASENOVA
