Qazaqstan jańa týǵan nárestelerdiń ómirin saqtap qalý kórsetkishi boiynsha aitarlyqtai jetistikke jetti. 2026 jylǵy naýryzda jariialanǵan Dúniejúzilik bank toby, DDU, IýNISEF, BUU jáne IGME uiymdarynyń birlesken esebine sáikes, elimizde neonataldyq ólim-jitim deńgeii (náreste ómiriniń alǵashqy 28 kúni) 1000 tiri týǵanǵa shaqqanda 3,9-dy qurady. Bul – 2025 jyldyń qorytyndysy boiynsha Ortalyq Aziiadaǵy eń tómengi kórsetkish.
Osy nátijemen Qazaqstan damyǵan memleketterdiń deńgeiine jaqyndady. Máselen, AQSh-ta bul kórsetkish 1000 tiri týǵanǵa shaqqanda 3,7-ni quraidy.
Elimizde neonataldyq kómekti jetildirý men zamanaýi perinataldyq tehnologiialardy engizýdiń arqasynda salmaǵy nebári 500 gramm bolatyn shala týǵan nárestelerdiń ómirin saqtap qalý múmkindigi edáýir artty. Búginde mundai sábiler respýblikalyq jáne óńirlik perinataldyq ortalyqtarda sátti emdelip, qajetti kútim alady.
Mamandardyń kásibi biliktiligi men jańa tehnologiialardyń nátijesinde óte tómen salmaqpen týǵan balalardyń ómir súrý kórsetkishi sońǵy jyldary tórt esege ósti. Bul – Ortalyq Aziiadaǵy eń joǵary nátijelerdiń biri.
Qazaqstanda jyl saiyn shamamen 20–22 myń shala týǵan sábi dúniege keledi. Bul jalpy bosanýlardyń shamamen 5 paiyzyn quraidy. Sońǵy on jyl ishinde atqarylǵan júieli jumystardyń nátijesinde náresteler ólim-jitimi 1,5 esege, al neonataldyq ólim-jitim eki esege azaidy. Qazirgi tańda bul kórsetkish tarihi eń tómengi deńgeige – 1000 tiri týǵanǵa shaqqanda 3,1-ge deiin tómendedi.
Shala týǵan nárestelerdi kútip-baptaý – joǵary jaýapkershilikti talap etetin úzdiksiz jumys. Mundai sábilerdiń aǵzalary tolyq jetilmegendikten, olar táýlik boiy baqylaýda bolady. Dárigerler men meiirgerler árbir nárestege kún saiyn 20-dan astam ómirlik mańyzdy emshara júrgizedi.
Balalardyń densaýlyǵyn erte kezeńnen baqylaý maqsatynda elimizde neonataldyq, aýdiologiialyq, oftalmologiialyq jáne damý skriningteri engizilgen. Sonymen qatar, náresteler aýrýhanadan shyqqannan keiin de katamnez baǵdarlamasy arqyly baqylaýda bolyp, yqtimal densaýlyq máseleleri der kezinde anyqtalady.
Qazaqstan halyqaralyq qaýipsiz ana bolý qaǵidattaryn jáne ozyq perinataldyq tehnologiialardy kezeń-kezeńimen engizip keledi. Jańa týǵan nárestelerdi reanimatsiialaý jáne qarqyndy terapiia qyzmeti nyǵaitylyp, meditsina mamandary elimizde de, shetelde de turaqty túrde biliktiligin arttyrýda.
Aldaǵy kezeńde neonataldyq kómekti uiymdastyrýdyń jańa standarty iske asyrylyp, basty maqsat retinde árbir náresteniń ómirin saqtaý aiqyndaldy. Sonymen qatar, merziminen buryn bosaný jaǵdailaryn azaitý, reprodýktivtik densaýlyqty nyǵaitý jáne infektsiialardyń aldyn alý densaýlyq saqtaý salasynyń negizgi basymdyqtarynyń biri bolyp qala beredi.
Ana men balanyń densaýlyǵyn qorǵaý – deni saý ult qalyptastyrýdyń eń mańyzdy baǵyttarynyń biri. Búginde elimizde júkti áielderge sapaly meditsinalyq kómek kórsetý, shala týǵan nárestelerdi aman alyp qalý jáne olardyń tolyqqandy damýyna jaǵdai jasaý úshin zamanaýi tehnologiialar keńinen qoldanylyp keledi.
Osyndai qamqorlyqtyń arqasynda ómir úshin kúresip, búginde saýyǵyp kele jatqan sábilerdiń biri – Ahmetjan Nurbolatuly. Ol júktiliktiń nebári 29 aptasynda, salmaǵy 1 337 gramm bolyp dúniege kelgen. Týǵan sátte jaǵdaiy aýyr bolǵanymen, dárigerlerdiń kásibi kómegi men ýaqytyly emniń nátijesinde onyń densaýlyǵy birtindep jaqsaryp keledi.
Ahmetjannyń anasy Arailym Berdimbaevanyń aitýynsha, júktilik kezinde kútpegen asqynýlar bolyp, sábi merziminen buryn ómirge kelgen.
«Basynda neden bolǵany naqty belgisiz edi. Mende qan qysymy, qant siiaqty diagnozdar bolǵan joq. Tek júktiliktiń basynan-aq jatyr tómen ornalasqan dep aitylǵan. Soǵan bailanysty sý ketip, qan ketý bolyp, erte bosanyp qaldym. Ókpesi de, jalpy damýy da jaqsaryp keledi, analizderi jaqsy shyǵyp jatyr. Barlyq tekserý jasaldy – ÝDZ, EEG. Qorytyndy boiynsha jalpy jaǵdaiy jaqsy, júrek jaǵynda kishkentai tesik bar, biraq ol ózdiginen bitedi dep túsindirdi. Qazir jalpy jaǵdaiy turaqty, shyǵarýǵa bolady dep otyr. Osy jerde shamamen on kúndei jattyq», – deidi anasy Arailym Berdimbaeva.
Osyndai taǵdyrdy bastan ótkergen taǵy bir sábi – Tomiris. Ol júktiliktiń 27 aptasynda nebári 640 gramm salmaqpen dúniege kelgen. Ómiriniń alǵashqy kúnderinen bastap qarqyndy terapiia bóliminde em alyp, tynys alý apparattarynyń kómegine muqtaj boldy. Keiin kórý qabiletin saqtaý úshin joǵary tehnologiialyq lazerlik ota jasalyp, birneshe kezeńnen turatyn em sharalary júrgizildi.
Tomiristiń anasy Aigerim Dúisenbaevanyń aitýynsha, qyzynyń qazirgi jaǵdaiy birtindep jaqsaryp keledi.
«Almatyda kózge ota jasaldy. Ol jaqta da shamamen 20 kún jattyq. Jalpy alǵanda 60 kún aýrýhanada boldyq. Sol ýaqytta qyzymnyń salmaǵy 1 kg 800 gramǵa jetti. Eki kilogrammǵa tolmai úige shyǵaryldyq. Qazir de baqylaýdamyz. Shala týǵan balalar tolyq damyp ketýi birden bolmaidy, ýaqyt óte kele damidy. Basynda birneshe diagnoz boldy, sonyń ishinde júrekte de aqaý bolǵan, keiin bir bóligi ózdiginen jabyldy. Epilepsiiaǵa kúdik te bolǵan. Qazir birtindep jaǵdaiy turaqtalyp keledi.
Erte bosanýyma sebep mende qan qysymynyń joǵarylaýy jáne isiný boldy. Sol sebepti júktilik asqynyp, erte bosanýǵa týra keldi. Bul úshinshi balam. Buǵan deiingi balalarym da shala týǵan jaǵdai bolǵan, biraq dál mundai jeńil salmaqta emes», – deidi Tomiristiń anasy Aigerim Dúisenbaeva.
Dárigerlerdiń turaqty baqylaýy men ata-ananyń jaýapkershiliginiń arqasynda sábi qalypty damýǵa qadam basqan. Mundai balalarǵa ýaqyt, turaqty baqylaý jáne úzdiksiz ońaltý sharalary asa mańyzdy ekenin ol erekshe atap ótti.
Mamandardyń aitýynsha, shala týǵan nárestelerge kórsetiletin meditsinalyq kómek jyl saiyn jetildirilip keledi. Neonatologiia jáne náresteler hirýrgiiasy bóliminde týa bitken damý aqaýlary bar balalarǵa kúrdeli hirýrgiialyq operatsiialar jasalyp, olardyń ómirin saqtap qalýǵa barlyq múmkindik qarastyrylǵan.
