Ana men bala quqyǵyn qorǵaý - Qazaqstan úshin qashanda asa mańyzdy basymdyqtardyń biri bolyp tabylady. Sebebi, memlekettiń eń basty qazynasy - adam ekendigi Qonstitýtsiiada anyq jazylǵan. Bul turǵyda Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezidenti Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń jyl saiynǵy Halyqqa arnaǵan joldaýlarynda ana men bala máselesi nazardan tys qalǵan emes. Máselen, Elbasynyń «Qazaqstan-2050» Strategiiasy qalyptasqan memlekettiń jańa saiasi baǵyty» atty Joldaýynda: -Biz Qazaqstan qyzdarynyń sapaly bilim alyp, jaqsy jumysqa ie bolýy jáne táýelsiz bolýlary úshin barlyq jaǵdaidy jasaýymyz qajet. Olar bank kartochkalaryna ie bolýǵa, kólik júrgizip, qyzmet jolyn qalyptastyra alýǵa, zamanǵa sai bolýǵa, sándenýge tiis jáne bizderde eshqashan kiilmegen, saltymyzǵa jat kiimderge oranyp-qymtanbaýǵa tiis. Bizdiń halqymyzdyń óz mádenieti, óz dástúri men salty bar. Halqymyz «Qyzdyń joly jińishke» degenge erekshe mán berip aitady. Boijetken, áiel zaty árdaiym bizdiń qoǵamnyń teń quqyly múshesi, al ana - onyń eń ardaqty tulǵasy boldy. Biz áiel zatyna - anaǵa, jarǵa, qyzǵa degen qapysyz qurmetti qaita oraltýǵa tiispiz,- dep atap kórsetken.
Aita keteiik, memleket tarapynan bala quqyǵyn qorǵaýǵa da airyqsha mán berilip otyr. Ol týraly Elbasy osy ýaqytqa deiingi joldaýlarynda «Balalar - qoǵamymyzdyń eń álsiz jáne qorǵansyz bóligi. Sondyqtan olardyń quqyǵy qorǵaýly tiis. Men Elbasy retinde árbir sábidiń quqyǵynyń qorǵalýyn talap etemin. Bizdiń jerimizde týylǵan ár sábi-qazaqstandyq. Jáne ol sábidi memleket qamqorlyǵyna alýǵa tiis» dep atap ótken bolatyn.
Jalpy elimizde Ana men balanyń quqyǵyn qorǵaityn ortalyqtar men mekemeler kóp. Alǵash ret osydan 14 jyl buryn Qazaqstan Respýblikasy Úkimetiniń Jarlyǵymen Qazaqstan Respýblikasy Bilim jáne Ǵylym ministrliginiń janynan balalar quqyǵyn qorǵaý jónindegi Komitet qurylǵan bolatyn. Sonymen qatar, «Qazaqstan Respýblikasy krizistik ortalyqtar odaǵy» dep atalatyn mekeme bar. Atalǵan mekemeniń respýblikanyń 11 óńirinde 18 uiymy jumys isteidi. Atalǵan odaqtyń mindeti – ana men balanyń quqyǵyn qorǵaý. Iaǵni, ol jerde 150 nomeri arqyly balalarǵa kómek kórsetilse, 1415 nomeri arqyly turmystyq zorlyq-zombylyqqa tap bolǵan áielderge qoldaý bildiriledi. Sonymen qatar, adam saýdasy qylmysynyń aldyn alý úshin 11616 nomerindegi senim telefondary jumys isteidi. Osydan on eki jyl buryn respýblikanyń barlyq óńirinde balalar quqyǵyn qorǵaityn jáne olarǵa zańdyq, psihologiialyq, aqparattyq turǵydan kómek kórsetip, qoldaý bildiretin Departament qurylǵan bolatyn. Sonymen qatar, Qazaqstan Respýblikasy adam quqyqtary jónindegi ýákil, Qazaqstan Respýblikasy bala quqyqtary jónindegi taǵaiyndalǵan ýákil de ana men balanyń quqyǵyn qorǵaýǵa atsalysyp, olarǵa qyzmet kórsetýge daiar. Búginde elimizdegi balalar ombýdsmeni Arýjan Sain nátijeli jumystar jasap keledi. Analardyń sapaly bilim alyp, túrli salada qyzmet jasap, mansaptyq turǵyda kóterilýine, balalardyń tegin bilim alý quqyǵyn eshkim de shektei almaidy.
Elimizdegi eń irgeli «Nur Otan» partiiasy ana men bala quqyǵyn qamtamasyz etý salasynda biraz igilikti ister atqaryp kele jatyr. Mysaly, partiianyń «Baqytty otbasy» jalpyulttyq jobasynyń basty basymdyǵy balalar quqyǵyn qorǵaý bolyp tabylady. Bul jobany júzege asyrý úshin partiia janynan otbasy, áielder jáne balalardyń quqyqtaryn qorǵaý jónindegi respýblikalyq qoǵamdyq keńes qurylyp jáne «Jol kartasy» ázirlengen. Otbasy, áielder jáne balalardyń quqyqtaryn qorǵaý jónindegi respýblikalyq qoǵamdyq keńes birqatar zańdarǵa ózgerister engizý týraly usynystar jasady. 2019 jyly qoǵamdyq keńeste 220-dan astam eldi mekenderdegi 1350-den astam mekemeler tekserildi; qoǵamdy balalarǵa muqiiat bolýǵa shaqyrý; balalar quqyqtaryn qorǵaýdy sheshýdegi ózekti máseleler men tetikter qarastyryldy.
Sonymen qatar, elimizde erekshe qajetilikteri bar balalardy oqytatyn meditsinalyq áleýmettik mekemeler problemasyn da «Nur Otan» partiiasy janyndaǵy qoǵamdyq keńes kóterdi. Memlekettik organdar basshylyǵynyń qatysýymen óńirlerdegi keńestiń jumys qorytyndylary týraly partiialyq tyńdaýlarda meditsinalyq áleýmettik mekemeler máselesi talqylandy: birinshiden, balam kútiminiń sapasy, balalardy damytýdyń jeke josparlaryn iske asyrý, kúndelikti rejimdi saqtaý, emdeý men ońaltý sapasy, partiianyń saitynda materialdyq-tehnikalyq jabdyqtalý deńgeii, kameralardyń ornatylýy jáne olardy basshylyqtyń qadaǵalaýy, qyzmetkerlerdiń jalaqysy, bir jumyskerge shaqqandaǵy júkteme normativteri, osy mekemelerdegi jumystyń ashyqtyǵy, jumys tobynyń aimaqtardaǵy jumys qorytyndysy boiynsha mańyzdy máseleler ministrlikterge jiberildi. Qazaqstan Respýblikasy Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý ministrligine, kóptegen aimaqtardan qabyldanǵan sharalar boiynsha múgedekter arbalary men kereýetterdi jańartý, kameralar ornatý jáne jaqsartý týraly esepter kelip túsýde.
QR EHÁQM 1 qańtardan bastap qyzmetkerleriniń jalaqy deńgeiin kóterdi, biraq kómek kórsetý sapasyn qalai jaqsartý kerek máselesi ashyq qaldy, sondyqtan Tuńǵysh Prezident qorynyń qoldaýymen Unicef 2020 jyldyń aiaǵyna deiin barlyq meditsinalyq áleýmettik mekemeler mamandaryna balalarǵa durys kútim jasaýdy úiretetin oqytý men sertifikattaýdy uiymdastyrý týraly sheshim qabyldandy.
«Nur Otan» partiiasy janyndaǵy otbasy, áielder jáne balalardyń quqyqtaryn qorǵaý jónindegi respýblikalyq qoǵamdyq keńes tóraiymy Dinara Zakievanyń aitýynsha «Jaqyn arada Shyǵys Qazaqstanda bolǵan oqiǵa bailanysty balalar kútimine bailanysty atalǵan mekemelerdiń jumys sapasyna baqylaý kúsheitildi. Sondyqtan mamandardy oqytý asa qajet. Azyq-túlik ónimderinen balalardyń tamaq ónimderin shynymen alǵandyǵyn anyqtaý jáne dáleldeý óte qiyn. Ol úshin únemi kameralardy baqylaý, baqylaýshy bólim basshylyǵynyń mekemege kelýi qajet. Sondyqtan biz beinebaqylaý kameralaryn mekemelerdiń direktorlary men oblystyq áleýmettik qorǵaý departamenti basshylyǵynyń resmi mindetterine engizýdi usyndyq, óitkeni bul bizdiń óńirlerde jumys istegen kezde paida boldy, tipti direktorlar jazbalardy birinshi ret qarap shyqty. Sondyqtan hattamanyń barlyq aimaqtarǵa oqýǵa jiberilgendigin eskere otyryp, departament basshylyǵy meditsinalyq áleýmettik mekemelerde bolǵan jaǵdaiǵa qatysty barlyq adamdardy jaýapqa tartýǵa jáne tiisti baqylaýdyń bolmaýyna tikelei jaýapty dep sanaimyz. Túrkistan aimaǵyndaǵy meditsinalyq áleýmettik mekemeler máselesi áleýmettik jelilerde de kóterildi. Osy mekeme úshin qoǵamdyq keńes bir ai boiy oblystyń áleýmettik qorǵaý departamentiniń basshysymen jumys istedi. Aimaqtyq komissiia quryldy. Qazirgi ýaqytta inventarizatsiia júrgizilip, logistika salasynda qajettiniń bárin qamtamasyz etýge ótinimder jasalýda» - dep atap ótti.
2019 jylǵy jaǵdai boiynsha eldegi meditsinalyq áleýmettik qyzmet júiesi mynalardy qamtidy:
- tirek-qimyl apparaty buzylǵan múgedek balalarǵa arnalǵan statsionarlyq tiptegi arnaiy áleýmettik qyzmetterdi usyný boiynsha tórt ortalyqtaǵy 166 bala (2-Shyǵys Qazaqstan oblysy, Soltústik Qazaqstan oblysy, Túrkistan oblysy);
- Psihonevrologiialyq patologiiasy bar múgedek balalarǵa arnalǵan statsionarlyq tiptegi arnaiy áleýmettik qyzmetterdi usyný boiynsha 16 ortalyqtaǵy 1713 bala (Aqmola, Almaty, Atyraý, 2-Shyǵys Qazaqstan oblysy, BQO, Jambyl, Qaraǵandy, Qyzylorda, Mańǵystaý, Soltústik Qazaqstan oblysy, Pavlodar oblysy, Nur-Sultan , Almaty, Shymkent).
Sonymen, «Nur Otan» partiiasy janyndaǵy otbasy, áielder jáne balalardyń quqyqtaryn qorǵaý jónindegi respýblikalyq qoǵamdyq keńes osyndai saýaby joǵary isterdi júzege asyryp keledi.
Búgingi tańda, Qazaqstannyń sailaý júiesinde tuńǵysh ret «Nur Otan» partiiasy engizip jatqan praimerizde ana quqyqtaryna basymdyq berilip otyr. Praimeriz elimizde belsendiligi joǵary áiel adamdar úshin «áleýmettik lift» bolyp partiiaishilik irikteýden ótýge zor múmkindik, sebebi Májilis Parlamentindegi áiel depýttattardyń úlesi 27 paiyz jáne maslihatta 22 paiyzdy quraidy, alaida 2018 jylǵy BUU damý baǵdarlamasy boiynsha esebinde Qazaqstan genderlik damý indeksi boiynsha álemniń 160 eliniń arasynda 58-orynǵa turaqtady. Biyl 22 sáýirde QR Parlament Májilisinde memlekette saiasi protseske áielder men jastardyń belsendi qatysýy týraly zań jobasy maquldanyp, endi partiialyq sailaý tiziminde 30 paiyz kvota mindetti túrde áielder men jastarǵa beriletin bolady. Jalpy praimerizge tirkelgen úmitkerler ishinde, 36,9 % áiel adamdar, eń belsendi Shyǵys Qazaqstan oblsynyń áielderi bolyp tur. Bolashaqta Májilis pen maslihatqa ótetin áiel adamdardyń úlesi artsa, elimizde ana men bala quqyǵy máselesi keńinen qarastyrylatyp damityny daýsyz!
Týlebaeva M.K.
saiasattanýshy
