Búgin - ómirdiń erte ketken qazaqtyń aiaýly aqyny, synshy, ádebiettanýshy Ámirhan Jumabekuly Balqybek týǵan kún. Talantty tulǵa aramyzda bolsa, 48 jasqa tolar edi. Osynaý mereili de qasterli kúnge orai rýh jyrshysy hám tereń tanym iesine arnalǵan óleńder toptamasyn usynamyz.
Ámirhan Balqybekke
Iegimenen kórsetti ýaqyt qyr jaqty,
Qyr jaqty betke ap qyzaryp baryp kún batty.
Ómirdiń ózi qanshama qundy deseń de,
Ólim de sondai qymbatty.
Ertegi syndy erteńnen erte sýystyq,
Tirlikten kóri qushaǵy jerdiń tym ystyq.
Aspannan julyp Ai ilip turǵan basyna,
Molanyń mańy kinásiz, beiqam, tynyshtyq…
Ózine berip óleńin shamshyl ómirdiń,
Sen solai kettiń,
Tárik ettiń bárin,
Ne bildiń?!
Asyǵys qana attanyp kettiń aqyrǵa,
Ańtaryla qarap, artyńda qaldy tobyr – muń.
Demimen kúnniń shoqtanyp sóngen ot arman,
Qosh endi, dosym, sóz bolyp qýyp jete alman…
Basyńa seniń balbaltas ákep qoisam ǵoi,
Altaidan arǵy – túrkiler tektes otannan.
Sen jalǵyz ediń bóridei jortqan japandy,
Júregiń – Qozy,
Qudaiyń qasqyr qaharly.
…ekinti boiy elesiń kezip júredi,
Almaty degen qartaiǵan muńdy shahardy.
…Ketedi jyldar dańqyńdy seniń qiianǵa ap,
Kúrkirep kúndei,
Býlyǵyp bulttai jii aýnap.
Jap-jasyl nurǵa qaita almai júrgen jalǵannan
Aiaisyń bizdi,
Keshirgin bizdi, Iia, Arýaq..!
Murat Shaimaran
***
Kezdesý
(Ámirhanǵa)
«Taý basynda kezdeseiik»
Óziniń sózi
Biz bálkim kezdesermiz taý basynda,
Bultty ustap, Ai júzetin jambasynda.
Janarym juldyzdardy jek kórmeidi –
Tabanym shydar ma eken qar basýǵa?!
Kóńil ǵoi jeteleitin shyńǵa órmelep,
Álde bir estildi me Nurdan derek –
Bul jolǵa aldy-artyna qaramaityn,
Qaitaryn oilamaityn qurban kerek!
Aqynnyń ǵumyrynyń shyraiy – jyr,
Sen ediń shyń basyna laiyq ul.
Táńirtaý baýraiynda júrgenińde
Umytpa baýyryńdy Qudaiy bir.
Uiadan uzaqta óler túz balasy,
Ómir me órge qulash urmaǵasyn.
Bilmeimin, qyrda ma álde, shyńda ma álde
Áiteýir bir kezdesý bizge – násip…
Kózińnen almas qylysh oty oinaǵan,
Qanyńda joryq jyry atoilaǵan,
Ejelgi er qazaqtyń soiysyń ǵoi
Janymdy maidanda al!- dep dát oilaǵan.
Bastaiyq, bastaǵan soń aqyr búlik,
Áitpese erkek degen atymdy umyt.
Shańdatyp Edil-Jaiyq arasyn bir
Kezdessek tý shaiqaltyp, shatyr quryp.
Sol kezde
«Qaidan kelgen tarlan?!»- desip,
Qý duspan surar edi-aý jannan keshý.
Balanyń balasyna ańyz bolar
Ai, shirkin, qashan keler sol kezdesý!
Qazbek Quttymuratuly
***
Zapyran
(Ámirhan Balqybektiń qazasyna)
Egile berem, egile berem,
Esimdi bir sát jiia almai.
Kózimnen jas bop tógiledi óleń,
Arnasyn taýyp quia almai…
Bilemin, erteń túregelem eptep,
Nán soiyl tigen janym qan…
– Jylaýyq óleń kimge kerek? – dep,
Ursýshy ediń ǵoi, Ámirhan.
«Etegin jasqa toltyra qalatyn,
Aqyn ba aqyn qyz-keýde?
Kerekse, kisi óltire alatyn
Shaiyrlar kerek bizderge!
Umytpaiyqshy, biz – tarpań jurtpyz,
Jaratqan Alla aqyn ǵyp,
Qara óleńdegi «spartandyqpyz»,
Birimiz júzge tatyrlyq.
Naizadan tapty murat babamyz,
Búktirip tize bar eldi.
Batysqa biz de, túbi, attanarmyz,
Jaýlaýǵa jyrmen álemdi!
Shyńdarǵa súirep biik, myqty arman,
Dańqy úshin Patsha-Óleńniń,
Has aqyn, áste, qiyndyqtardan,
Qoryqpaýy kerek!» – degen kim…
Júrgen bir jeriń jiyn, kókem-ai,
«Laiyq ul eń ǵasyrǵa!»
Óle salý da qiyn ba eken-ai,
Ómir ǵoi – qiyn, rasynda…
Ór aǵys ediń, baiqalmai tyndyń…
Kúrmelip tilim, ýai, Alla-ai.
«Jaqsy ólipsiń…» – dep aita almai turmyn,
Atamyz hakim Abaidai…
9.04.2014
Baýyrjan Babajanuly
***
Ámirhan Balqybekke
...Alaqan shuńqyrynda kún aýnaǵan,
Jaralǵan shyǵar, bálkim, shydaýǵa adam...
Jer beti – jasyl boljam, qyzyl kúdik,
Birinen, o, qudiret, biri aýmaǵan.
Jap-jasyl sáýle oinatar jarqyraǵan,
Qońyr shal, Balbal áke, Altyn adam...
Saýsaqtyń ushyn kórmes sarǵysh paraq,
Ótinde ýaqyttyń qaltyraǵan.
Tulpardyń tuiaǵynan dúbirlegen,
Túrkiniń jumbaq tańy sibirlegen.
...Basynda – A syzyqty jazýlardy
Túnimen eski jurttar kúbirlegen.
Ol da bir qosan ǵumyr, qubyl óleń,
Janyna jar tappaǵan jimileden.
...Dúniede bir kitap bar jazylmaǵan,
Qudai-aý, jete alam ba túbine men?!.
Adaspas jolaýshyǵa aldan, ot, shyq,
Jasyl ot – joqqa barsyń, barǵa – joqsyń.
...Janymdy azaptady-aý jutyndyrmai,
Ǵasyrdyń alqymynda qalǵan óksik.
Erlan Júnis
***
Joqtaý
(Ámirhan Balqybekke)
Qyz nazaǵa,
Ul qazaǵa ushyrady!
Avtor
Mańdaiyńnan súieiin dep edim,
Sup-sýyq tasty óptim.
Masairap kúleiin dep edim,
Yp-ystyq jas tóktim...
Sýyq tas – sileigen balbal eken,
Ystyq jas – móldir arman eken...
Ertoqymyn baýyryna ap at keldi,
Esi kirgen ul jebesin qaq bóldi.
Tórdegi báibishe qara jamyldy,
Toqaly estirtýshige tap berdi!..
Kúńniń basqan nany kóterilmedi,
Qul kók qanshyǵyn mai berip, atty...
Arqa maýsymnan kete gúldedi,
Altai qary on ai boiy jatty...
Jetim qozy ottyǵyp jetiler,
Jetim kóńildi qaitem?!
Jetim laq tas-tasqa sekirer,
Jetim qorymdy qaitem?!
Basyńa balbal tas ta qoiylar,
Jylyńda asta-tók as ta beriler.
Qulyn tastaǵan qýlyq ta soiylar,
Ushy-qiyry joq qos ta tigiler...
Jetim kóńildi qaitem?!
Miras Asan
***
Bóri
(Ámirhan Balqybekke)
Kók táńirdiń elshileri – bóriler,
Azan aityp, aiǵa bilem tumsyǵyn.
Jarqyldaǵan jasyn bolyp kóriner,
Aq kúmistei ai qaqtaǵan qylshyǵy.
Men olardy súiem, kiem dep bilip,
Mystan quiǵan músinine táý ettim.
Kúrsinip em kókiregim ketti ulyp,
Áý bastan-aq áýletimin áýektiń.
Áýýý-ý-ý-min desip, aian bergen túsimde,
Men bul úndi bilem bala kúnimnen.
Qai ǵasyrda qara qostyń ishinde,
Aiǵa sińgen ashty daýsyn simirgem.
Ketkem sosyn kókten tamar jyrdy emip,
Kúlli álemniń kúlki, zaryn elemei.
Azýymnan aiǵa umtylar kil bóri,
Adyrnadan jańa atylǵan jebedei.
Kóke, solai men olardy túsinem,
Kúlteginniń kúlikterin kúzetip.
Kók túriktiń keń dalasy úshin ol,
Kókke qarap turady ylǵi jyr oqyp.
2010 jyl
Qaisar Qaýymbek
***
Ámirhan Balqybektiń rýhyna
Ei, adamdar, sodan qalǵan otty izde,
Ondai seri qalmady endi kók-túzde.
Bóri bolsań it ǵumyrdy keshýden,
Ótken azap joq bizde!
Abadanym, aiǵa qarap ulyǵan,
Qara túnek bolyp ketti shuǵylam.
Qaida kettiń qazaǵyńdy qaldyryp,
Qaida ketti sen aitatyn tunyq án?
Búgin balbal kúrsinedi, men bilem,
Qonbas janǵa jalǵandaǵy endigi em.
Tar zamanǵa syimai ketken sen de bir,
Qudirettiń bere salǵan keńdigi eń.
Bórimdi izdep, uli berem men endi,
Sen baqidan jyraq saldyń kemeńdi.
"Qasqyr qudai bolǵan kezde" týmadyń,
Eme almadyń Ashina-Arý eneńdi.
Tabanyńda úgilýshi edi tas buryn...
Qalmady ma túńilýden basqa yrym?
Ses kórsetip júrmediń be, ezderge,
It zamanǵa syimai ketken qasqyrym!
Janat Jańqashuly
***
O, Ámirhan...
Bir arýdyń kúlkisi usap kúlgendei,
Myń tulpardyń dúbiri eltip júrgendei.
Tátti ómirden nege kettiń, Ámirhan,
Túbinde ý jatatynyn bilgendei.
Sensiz shahar orandy ma muńǵa kil,
Seni esine alady eken munda kim?
Jalǵyzdyǵyn aiǵa ǵana jetkizgen,
Kókbórini keldi óziń bop tyńdaǵym.
Sorǵalatyp syilai almai balyn baq,
(Beti de onyń alǵan, táiiri, qalyńdap.)
Otqa ainalyp ketken seniń ǵumyryńnyń,
Eteginde biz júrýshi ek jalyndap.
O, Ámirhan, sahi kúnnen nur sónbei,
Sherýende qyr keýdesinen gúl sembei,
Kelte úzildiń bir ǵajaiyp kúi syndy,
Kúidiń tilin bilsem ǵoi.
Baquldasqan barqyt belmen kelispei,
Seni ósirgen baqytty elmen kelispei,
Sen keler dep «týǵan jerińdi» elte oqyp,
Týǵan jerińe renjigem men ishtei.
«...sol Almaty jetimdigin jasyrǵan»,
Sol adamdar yrqyna tez bas urǵan.
Sebe salǵan bir Allanyń nury úshin,
Yryzdyǵy úshin taǵy shashylǵan –
Inileriń irilikti quptasqan,
Seniń asqaq úmitińmen nyq basqan.
Seniń jastyq jyldaryńnyń keipinde,
Myń arýdyń túsinde júr shyqpastan.
Saǵynyshtan syzyp atqan tańǵa usap,
Seniń qysqa ǵumyryńdai ánge usap.
Janaryma uialaǵan móldir shyq,
Sekildi bir móltildegen tamdy shaq...
O, Ámirhan, sahi kúnnen nur sónbei,
Sherýende qyr keýdesinen gúl sembei,
Kelte úzildiń bir ǵajaiyp kúi syndy,
Kúidiń tilin bilsem ǵoi.
Qozybai Qurman
***
Súlesoqtap sarǵaiady synyq tań
Aihai, Shólim menen daǵy ne qaiyr
Syrdyń sýy kelmei jatsa julyqtan.
Biz súiip ek súiegimiz sodan dep
Qara jer de adam etine qunyqqan.
– – – – – – – – – – – – – – – – –
Qarǵa dostyń adaldyǵyn kim uqqan?!
Iá, Árýaq!
Bekzat Smadiiar
Ámirhan Balqybekke
Qalaýynsha qun suramas fáni bul,
Tas tóbeńnen tóńirektep tónse zil.
Dúnieni ózgertkende sábi-jyr,
Sábideiin senshi óziń.
Avtor.
Eńký de eńký jer shalǵan,
Qystalańda qylyshynan qan tamyp.
Odyrań qaǵyp, ordaly jaý tónse aldan,
Qorqaý quldai qadamynan jaltaryp...
Boz betege, jylaǵanda bult ta ulyp,
Oǵylanym, orǵa batyp oqtaldyń.
Denesi qan dala jatsa, jurt quryp,
Mingen attyń tirseginde kek qaldy.
Orǵyl qumda orda tikken ozaldan,
Buralqyǵa tas atpaǵan tektim eń.
Qaba saqal qariiadan sóz alǵan,
Qatýlansań Qashaǵandai ótkir eń.
Bazynasyn tyńdap mylqaý Turan men
Baba qyrdyń bota-dóńin baqqan er.
Quba jaldy qula qasqa qulanmen
Qaǵyl jerde qabylansha shapqan er.
Qan kúreń jon qazýly tur qas kóri,
Maýyt shekpen jamylmastan qaldy ma?!
Azýyńdy aiǵa jalat ash bóri!
Babyr shaldyń basyn qoiyp aldyńa...
Kóne joldan jetti maǵan kóp yrym,
Tóbemizden tónse jáne kóz anyq...
Azynaǵan daýysynda bóriniń
Tún jylasa bozaryp...
Qasaly uldyń qatarynan quldy izdep,
Kúiik shalǵan perilerdiń ózi-aq sum.
Qara aspannyń qanatynan juldyz bop,
Qasietti,
Qasietti sóz aqsyn!!!
