Qazaqstandyqtar jylma-jyl bir problemamen jii kezdesedi: jazǵy mezgilde bilet jetispeýshiligi. Osyǵan bailanysty BAQ júieli túrde bilet alypsatarlyǵy týraly másele qozǵaidy. Bul problemany qalai sheshýge bolady?
Anyǵynda, jazǵy maýsymda jolaýshylar legi tasqyndaidy.
Bilettiń erkin saýdada bolmaýyna bailanysty alypsatar «járdemshiler» vokzaldarda tezirek jolǵa shyqqysy kelgen jolaýshylarǵa bilet usynady. Azamattar ústeme baǵamen bilet satyp alýǵa májbúr bolady. Birqatar biletter satylmai qalady. Bilettiń erkin saýdada bolmaýyna qaramastan poiyzdar bos oryndarmen ketedi.
Buǵan qalai jol berildi?
Barlyq temirjol biletin satatyn kassalar, saittar men terminaldar «ASÝ- Ekspress» júiesine qosylǵan. Bul reseilik servis (Baǵdarlama Keńes Odaǵy kezinde jasalǵan) arqyly keńes keńistigindegi elderde bilet alý satý júzege asyrylady.Biletti qaitarǵan kezde bos orynǵa «ASÝ – Ekspress» júiesimen bilet satyp alýǵa múmkindik ashylady. Alypsatarlar osy sátti tiimdi paidalanady. Olar aldyn-ala bir topqa nemese jolaýshyǵa bilet satyp alady. «Járdemshiler» vokzalda klientter izdep, olarmen baǵasyn (tiisti baǵadan joǵaryǵa) kelisedi. Sóitip, aldyn ala satyp alǵan biletin qaitaryp, bilet naqty jolaýshyǵa resimdeledi. Ol úshin eki kassir uiymdasady. Birinshisi, biletti qaitarǵan boida ekinshi kassir qaǵyp alyp, bosaǵan orynǵa jańa jolaýshyny resimdeidi. Muny barlyq kassada jasaýǵa bolady. Kóptegen adamdar barlyq temirjol kassalary «Jolaýshylar tasymaly» AQ qaramaǵynda dep esepteidi. Buǵan deiin «Jolaýshylar tasymaly» AQ ókiliniń aitýynsha, Qazaqstanda 4,5 myń temirjol kassalary bar. Olardyń tek 208-i ǵana «Jolaýshylar tasymaly» AQ qaramaǵynda. Máselen, Astana-1 vokzalyndaǵy 29 kassanyń 7-eýi «Jolaýshylar tasymaly» AQ qaraýynda bolsa, qalǵan 22-si jeke kompaniialardyń menshigi bolyp tabylady. Jolaýshylar agenti bolyp qyzmet atqarý úshin temirjol biletin satýǵa kez-kelgen zańdy tulǵa qarapaiym talaptardy oryndasa jetkilikti. Mundai jolaýshylar agenttikteri (Jolaýshylar tasymaly» AQ, «Túrksib-Astana» JShS, «Jolaýshylar tasymaly» «Turan Ekspress» JShS, «Maral Nur» JShS, «Arlan Trans» JShS, «Suńqar-1» JShS, «"Nomads" JShS) tasymaldaýshy kompaniialarmen olardyń biletin vokzal aýmaǵyndaǵy óz kassalary arqyly nemese vokzal aýmaǵynan tys jerde sait arqyly satýǵa kelisim jasasady. Qazirgi kezde tasymaldaýshylar ózderiniń problemalaryn óz kúshterimen sheshýge yntaly. Máselen, bilet qaitarý komissiiasy 1000 teńgege ósti. Biletti alyp satýdan «járdemshiler» arqyly oryndalǵan bilet aqysy muny tolyǵymen jabady. Bul óte joǵary ústeme aqy. Iaǵni, alypsatarlar tasymaldaýshy kompaniiaǵa bilettiń komissiiasyn da jaýyp biletpen qamtamasyz etedi. Sońynda tasymaldaýshynyń birqatar biletteri satylmai qalyp, poiyz vagondary bos oryndarymen ketedi. Budan tasymaldaýshy kompaniia zardap shegedi.
«Jolaýshylar tasymaly» AQ ulttyq tasymaldaýshy retinde jylda jazda qosymsha jazǵy maýsymǵa qatysty qosymsha baǵdarlar shyǵarady. Soǵan qaramastan, ulttyq tasymaldaýshynyń shuǵyl izdestirý jumystaryn júrgizýge quzyry joq. Onyń tarapynan jasalatyn bir ǵana amal – kassirmen eńbek shartyn birjaqty buzý. Sonyń ózinde «Jolaýshylar tasymaly» AQ-ǵa qatysty kassalar jalpy kassalardyń 4,6 paiyzy ǵana. Alaida, árbir vokzalda jelilik ishki ister bólimderi bar. Sonymen qatar Qazaqstanda kólik salasyndaǵy arnaiy mamandandyrylǵan organ kólik prokýratýrasy bar. «Járdemshiler» qyzmetin Qazaqstan Respýblikasynyń ákimshilik kodeksiniń 449 baby boiynsha qoǵamdyq oryndaǵy adamǵa tiisý retinde ǵana qarastyrady.
1. Qoǵamdyq orynda kásipkerlik nysany bolmaǵanyna qaramastan, basqa adamnyń mazasyn alyp, bilet satyp alýǵa májbúrleý, bolashaǵyna boljam jasaý, qaryz suraý, seksýaldyq qyzmet kórsetýge májbúrleý anyqtalǵan jaǵdaida – jeke tulǵalardan bes ailyq eseptik kórsetkish deńgeiinde aiyppul talap etiledi.
2. Osy áreketin jyl ishinde ekinshi márte qaitalaǵan jeke tulǵaǵa - on ailyq eseptik kórsetkish kóleminde aiyppul salynyp nemese bes táýlikke abaqtyǵa jabylady.
Árine, mundai az mólsherdegi aiyppul (5ETK - 12025 teńge) alypsatarlardy toqtata almaidy. Alaida, temirjol biletterin quqyq qorǵaýshylardyń «járdemshilerden» baqylaý júrgizý úshin satyp alýyn uiymdastyrýǵa zań kedergi keltirmeidi. Bul óz kezeginde alypsatarlyq operatsiiasyna qatysýshylardyń barlyǵyn áshkereleýge múmkindik áperedi. Ol úshin alaiaqtyq úshin bas bostandyǵynan aiyrýǵa bolady. Sol arqyly alypsatarlyqty tyiýǵa múmkindik ashylady. Basy ashyq nárse, nelikten quqyq qorǵaý organdary «járdemshilerge» durys nazar aýdarmaidy. NUR.KZ redaktsiiasy IIM, ádilet organy men prokýratýraǵa hat joldap, temirjol kóligindegi bilettiń alypsatarlyǵyn joiý úshin qandai zań normalary qoldanylatyndyǵyn bilýge usynym jasady. Jaýap túsken kezde biz qazaqstandyqtardy alypstarlyqpen kúrestegi jasalyp jatqan sharalarmen tanystyramyz.
