قازاقستاندىقتار جىلما-جىل بٸر پروبلەمامەن جيٸ كەزدەسەدٸ: جازعى مەزگٸلدە بيلەت جەتٸسپەۋشٸلٸگٸ. وسىعان بايلانىستى باق جٷيەلٸ تٷردە بيلەت الىپساتارلىعى تۋرالى مەسەلە قوزعايدى. بۇل پروبلەمانى قالاي شەشۋگە بولادى?
انىعىندا, جازعى ماۋسىمدا جولاۋشىلار لەگٸ تاسقىندايدى.
بيلەتتٸڭ ەركٸن ساۋدادا بولماۋىنا بايلانىستى الىپساتار «جەردەمشٸلەر» ۆوكزالداردا تەزٸرەك جولعا شىققىسى كەلگەن جولاۋشىلارعا بيلەت ۇسىنادى. ازاماتتار ٷستەمە باعامەن بيلەت ساتىپ الۋعا مەجبٷر بولادى. بٸرقاتار بيلەتتەر ساتىلماي قالادى. بيلەتتٸڭ ەركٸن ساۋدادا بولماۋىنا قاراماستان پويىزدار بوس ورىندارمەن كەتەدٸ.
بۇعان قالاي جول بەرٸلدٸ?
بارلىق تەمٸرجول بيلەتٸن ساتاتىن كاسسالار, سايتتار مەن تەرمينالدار «اسۋ- ەكسپرەسس» جٷيەسٸنە قوسىلعان. بۇل رەسەيلٸك سەرۆيس (باعدارلاما كەڭەس وداعى كەزٸندە جاسالعان) ارقىلى كەڭەس كەڭٸستٸگٸندەگٸ ەلدەردە بيلەت الۋ ساتۋ جٷزەگە اسىرىلادى.بيلەتتٸ قايتارعان كەزدە بوس ورىنعا «اسۋ – ەكسپرەسس» جٷيەسٸمەن بيلەت ساتىپ الۋعا مٷمكٸندٸك اشىلادى. الىپساتارلار وسى سەتتٸ تيٸمدٸ پايدالانادى. ولار الدىن-الا بٸر توپقا نەمەسە جولاۋشىعا بيلەت ساتىپ الادى. «جەردەمشٸلەر» ۆوكزالدا كليەنتتەر ٸزدەپ, ولارمەن باعاسىن (تيٸستٸ باعادان جوعارىعا) كەلٸسەدٸ. سٶيتٸپ, الدىن الا ساتىپ العان بيلەتٸن قايتارىپ, بيلەت ناقتى جولاۋشىعا رەسٸمدەلەدٸ. ول ٷشٸن ەكٸ كاسسير ۇيىمداسادى. بٸرٸنشٸسٸ, بيلەتتٸ قايتارعان بويدا ەكٸنشٸ كاسسير قاعىپ الىپ, بوساعان ورىنعا جاڭا جولاۋشىنى رەسٸمدەيدٸ. مۇنى بارلىق كاسسادا جاساۋعا بولادى. كٶپتەگەن ادامدار بارلىق تەمٸرجول كاسسالارى «جولاۋشىلار تاسىمالى» اق قاراماعىندا دەپ ەسەپتەيدٸ. بۇعان دەيٸن «جولاۋشىلار تاسىمالى» اق ٶكٸلٸنٸڭ ايتۋىنشا, قازاقستاندا 4,5 مىڭ تەمٸرجول كاسسالارى بار. ولاردىڭ تەك 208-ٸ عانا «جولاۋشىلار تاسىمالى» اق قاراماعىندا. مەسەلەن, استانا-1 ۆوكزالىنداعى 29 كاسسانىڭ 7-ەۋٸ «جولاۋشىلار تاسىمالى» اق قاراۋىندا بولسا, قالعان 22-سٸ جەكە كومپانييالاردىڭ مەنشٸگٸ بولىپ تابىلادى. جولاۋشىلار اگەنتٸ بولىپ قىزمەت اتقارۋ ٷشٸن تەمٸرجول بيلەتٸن ساتۋعا كەز-كەلگەن زاڭدى تۇلعا قاراپايىم تالاپتاردى ورىنداسا جەتكٸلٸكتٸ. مۇنداي جولاۋشىلار اگەنتتٸكتەرٸ (جولاۋشىلار تاسىمالى» اق, «تٷركسيب-استانا» جشس, «جولاۋشىلار تاسىمالى» «تۇران ەكسپرەسس» جشس, «مارال نۇر» جشس, «ارلان ترانس» جشس, «سۇڭقار-1» جشس, «"Nomads" جشس) تاسىمالداۋشى كومپانييالارمەن ولاردىڭ بيلەتٸن ۆوكزال اۋماعىنداعى ٶز كاسسالارى ارقىلى نەمەسە ۆوكزال اۋماعىنان تىس جەردە سايت ارقىلى ساتۋعا كەلٸسٸم جاساسادى. قازٸرگٸ كەزدە تاسىمالداۋشىلار ٶزدەرٸنٸڭ پروبلەمالارىن ٶز كٷشتەرٸمەن شەشۋگە ىنتالى. مەسەلەن, بيلەت قايتارۋ كوميسسيياسى 1000 تەڭگەگە ٶستٸ. بيلەتتٸ الىپ ساتۋدان «جەردەمشٸلەر» ارقىلى ورىندالعان بيلەت اقىسى مۇنى تولىعىمەن جابادى. بۇل ٶتە جوعارى ٷستەمە اقى. ياعني, الىپساتارلار تاسىمالداۋشى كومپانيياعا بيلەتتٸڭ كوميسسيياسىن دا جاۋىپ بيلەتپەن قامتاماسىز ەتەدٸ. سوڭىندا تاسىمالداۋشىنىڭ بٸرقاتار بيلەتتەرٸ ساتىلماي قالىپ, پويىز ۆاگوندارى بوس ورىندارىمەن كەتەدٸ. بۇدان تاسىمالداۋشى كومپانييا زارداپ شەگەدٸ.
«جولاۋشىلار تاسىمالى» اق ۇلتتىق تاسىمالداۋشى رەتٸندە جىلدا جازدا قوسىمشا جازعى ماۋسىمعا قاتىستى قوسىمشا باعدارلار شىعارادى. سوعان قاراماستان, ۇلتتىق تاسىمالداۋشىنىڭ شۇعىل ٸزدەستٸرۋ جۇمىستارىن جٷرگٸزۋگە قۇزىرى جوق. ونىڭ تاراپىنان جاسالاتىن بٸر عانا امال – كاسسيرمەن ەڭبەك شارتىن بٸرجاقتى بۇزۋ. سونىڭ ٶزٸندە «جولاۋشىلار تاسىمالى» اق-عا قاتىستى كاسسالار جالپى كاسسالاردىڭ 4,6 پايىزى عانا. الايدا, ەربٸر ۆوكزالدا جەلٸلٸك ٸشكٸ ٸستەر بٶلٸمدەرٸ بار. سونىمەن قاتار قازاقستاندا كٶلٸك سالاسىنداعى ارنايى مامانداندىرىلعان ورگان كٶلٸك پروكۋراتۋراسى بار. «جەردەمشٸلەر» قىزمەتٸن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەكٸمشٸلٸك كودەكسٸنٸڭ 449 بابى بويىنشا قوعامدىق ورىنداعى ادامعا تيٸسۋ رەتٸندە عانا قاراستىرادى.
1. قوعامدىق ورىندا كەسٸپكەرلٸك نىسانى بولماعانىنا قاراماستان, باسقا ادامنىڭ مازاسىن الىپ, بيلەت ساتىپ الۋعا مەجبٷرلەۋ, بولاشاعىنا بولجام جاساۋ, قارىز سۇراۋ, سەكسۋالدىق قىزمەت كٶرسەتۋگە مەجبٷرلەۋ انىقتالعان جاعدايدا – جەكە تۇلعالاردان بەس ايلىق ەسەپتٸك كٶرسەتكٸش دەڭگەيٸندە ايىپپۇل تالاپ ەتٸلەدٸ.
2. وسى ەرەكەتٸن جىل ٸشٸندە ەكٸنشٸ مەرتە قايتالاعان جەكە تۇلعاعا - ون ايلىق ەسەپتٸك كٶرسەتكٸش كٶلەمٸندە ايىپپۇل سالىنىپ نەمەسە بەس تەۋلٸككە اباقتىعا جابىلادى.
ەرينە, مۇنداي از مٶلشەردەگٸ ايىپپۇل (5ەتك - 12025 تەڭگە) الىپساتارلاردى توقتاتا المايدى. الايدا, تەمٸرجول بيلەتتەرٸن قۇقىق قورعاۋشىلاردىڭ «جەردەمشٸلەردەن» باقىلاۋ جٷرگٸزۋ ٷشٸن ساتىپ الۋىن ۇيىمداستىرۋعا زاڭ كەدەرگٸ كەلتٸرمەيدٸ. بۇل ٶز كەزەگٸندە الىپساتارلىق وپەراتسيياسىنا قاتىسۋشىلاردىڭ بارلىعىن ەشكەرەلەۋگە مٷمكٸندٸك ەپەرەدٸ. ول ٷشٸن الاياقتىق ٷشٸن باس بوستاندىعىنان ايىرۋعا بولادى. سول ارقىلى الىپساتارلىقتى تىيۋعا مٷمكٸندٸك اشىلادى. باسى اشىق نەرسە, نەلٸكتەن قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى «جەردەمشٸلەرگە» دۇرىس نازار اۋدارمايدى. NUR.KZ رەداكتسيياسى ٸٸم, ەدٸلەت ورگانى مەن پروكۋراتۋراعا حات جولداپ, تەمٸرجول كٶلٸگٸندەگٸ بيلەتتٸڭ الىپساتارلىعىن جويۋ ٷشٸن قانداي زاڭ نورمالارى قولدانىلاتىندىعىن بٸلۋگە ۇسىنىم جاسادى. جاۋاپ تٷسكەن كەزدە بٸز قازاقستاندىقتاردى الىپستارلىقپەن كٷرەستەگٸ جاسالىپ جاتقان شارالارمەن تانىستىرامىز.
