Almatyda Túrkitildes jýrnalister qorynyń uiymdastyrýymen III Halyqaralyq Túrkitildes jýrnalister media forýmy ótti. Elimizdiń ár aimaǵy men Ózbekstan, Túrkiia, Qyrǵyzstan, Ázirbaijan, Belgiia, Britaniia, Niderlandtan kelgen jýrnalister úsh kúndik sharanyń alǵashqy kúninde Shymbulaqqa shyǵyp, tabiǵatyna tamsanyp, Medeýge baryp konki teýip, taýdyń taza aýasymen tynystap, qalanyń týristik mekenderin aralaýdan bastaldy,
Kelesi kúni jýrnalister media forýmy aiasynda «Áleýmettik jýrnalistika: BAQ-taǵy áleýmettik máseleler» taqyrybynda seminar-trennigke qatysty. Belgili psiholog Janiia Beisenovanyń «Psihologiialyq qysym jáne emotsiiany basqarý», «Empatiia» taqyrybynda oi qozǵady.
Atap aitqanda, «Psihologiialyq qysym jáne emotsiiany basqarý», «Empatiia» taqyryby boiynsha mediatrener Janiia Bisenova jan-jaqty túsindirip, toppen tájiribelik jumys júrgizdi. Seminar trennig barysynda qatysýshylar bir-birimen qyzý pikir almasty. Sonymen qatar «Soǵys, zorlyq-zombylyq, tabiǵi apattar qurbandarymen suhbat alý, qarym-qatynas jasaýdyń psihologiialyq tásilderi» týraly da toppen tájiribelik jumys qyzyqty ótti. Al mediatrener Meiirjan Áýelhanuly júrgizgen «Jasandy intellektti jýrnalistikada paidalaný» taqyryby búgingi XXI ǵasyrda óte ózekti bolǵandyqtan, qatysýshylardyń qyzyǵýshylyǵyn erekshe arttyrdy. Tájiribelik jumysta túrli suraqtarǵa jaýaptar berildi. Qatysýshylar sýret pen video óńdeýde de kóp nárseni kóńilge túidi. qatysýshylardyń bul taqyrypqa qyzyǵýshylyǵy zor ekeni baiqaldy.
Seminar-trening barysynda qatysýshylary beine materialdar arqyly berilgen psihologiialyq tapsyrmalardy taldap, toptyq jáne jeke jumystardy istedi. Odan bólek, búgingi kúni tanymal, ári suranysqa ie tehnologiia – jasandy intellektpen jumys isteý, tájiribege engizýdi úirendi.
Forým aldynda gala-banket uiymdastyrylyp, «Erkin sóz – 2023» jáne «Áleýmet – qoǵam ainasy» baiqaýlarynyń jeńimpazdary marapattaldy. «Túrkitildes jýrnalister qory» Qoǵamdyq qory uiymdastyrýymen jáne «Halyq bank» AQ demeýshiligimen ótken jýrnalister arasyndaǵy «Erkin sóz» shyǵarmashylyq baiqaýynyń qorytyndysy boiynsha «Úzdik telesiýjet» nominatsiiasyn Gúlnár Taijan, «Úzdik maqala» nominatsiiasyn Qundyz Qabyldenova, «Saittaǵy úzdik maqala» nominatsiiasyn «Aiqyn» saitynyń tilshisi Jadyra Músilim ielendi. Jeńimpazdar diplom jáne qarjylai syiaqymen marapattaldy.
Sondai aq Joldasbek Dýanabai atyndaǵy arnaiy syilyqpen Ádilet Qanat, Ainur Sydyqova atyndaǵy arnaiy syilyqpen Qalqaman Nurlyhan, Sáken Orynbasaruly atyndaǵy arnaiy syilyqpen Altynai Jetpisbaeva marapattaldy.
«Túrkitildes jýrnailster qory» QQ Qazaqstandaǵy qarjylyq saýattylyqty arttyrý maqsatynda otandyq BAQ ókilderi arasynda uiymdastyrylatyn baiqaý jyl saiyn dástúrli túrde ótip keledi.
Al áleýmettik salany damytýǵa úles qosyp júrgen jobalardy elge nasihattaý maqsatynda uiymdastyrylǵan «Áleýmet – Qoǵam ainasy» baiqaýynan jeńimpaz atanǵan úsh jýrnalist Qalmurat Dáýletbaev – 3 oryn, Aqbota Musabek – 2 oryn, Elmira Júrsinbekqyzy 1 oryndy ielendi.
«Maqsatymyz – túbi bir túrki elderin jaqyndastyrý» degen Túrki tildes jýrnalister qorynyń prezidenti Náziia Joiamergenqyzy Túrki elderiniń aqparat quraldary men jýrnalisteri qysqamerzimdi jáne uzaqmerzimdi strategiialyq josparlardy qura otyryp, maqsatty da úzdiksiz damýǵa múddeli ekenin aitty.
Onyń aitýynsha, media forýmynyń ataýyn «TURKTIME: TÚRKI MEMLEKETTERINIŃ MEDIA BIRLIGI» ataýynyń birneshe sebebi bar. 2023 jyldyń 3 qarashasynda Astanada Túrki memleketteri uiymynyń H sammiti ótti. Halyqaralyq jiynda Qazaqstan Uiym tóraǵalyǵyn qabyldap aldy. Prezident Q.Toqaev: «Túrki birligin tanytý úshin bizdiń tóraǵalyǵymyz «TÚRKI DÁÝIRI!», iaǵni «TURKTIME!» uranymen ótedi» dep málimdedi. Osy oraida, «Túrki áleminiń keleshegi – 2040» atty qujat bekitilip, Túrki memleketteri uiymyn odan ári damytý maqsatynda mańyzdy 8 baǵyt – salt-dástúr, túbi bir túrkige ortaq qundylyqtardy birizdendirý, reformalar, ǵylym, senim, investitsiia, mediatsiia jáne energiiaǵa basymdyq berilgen bolatyn.
«Dál osy basty baǵyttardyń arasynda túrkitildes buqaralyq aqparat quraldarynyń birligi de bolýy tiis. Sebebi, kez kelgen bastamany halyqqa jetkizip, nasihattaityn – BAQ ókilderi. Sońǵy kezderi soǵystar, pandemiia, klimattyń ózgerýi, resýrstar tapshylyǵy, ekonomikalyq qiyndyqtar, media salasyndaǵy básekelestiktiń artýy, aqparattyq manipýliatsiia men jalǵan aqaparttardyń kúsheiýi, BAQ-taǵy kásibi etikanyń jii saqtalmaýy Qazaqstanmen qatar álemdik jýrnalistikanyń basty problemasyna ainalǵan», – dedi qor basshysy.
Forým spikerleri men qatysýshylary Qazaqstan men túrki elderinen jinalǵan áriptesterimizben birge media salasyndaǵy túitkilder men olardy sheshýdiń joldaryn qarastyryp otyryp, ortaq jobalar jasaýdy keńesti.
Buǵan deiin 2023 jyldyń tamyzynda Túrkitildes jýrnalister qory Qazaqstan, Ulybritaniia, Germaniiamen birigip Dúniejúzilik baspasóz assotsiatsiiasyn qurǵan bolatyn. Búgingi kúni bul qaýymdastyqqa Qazaqstan tóraǵalyq etip otyr.
«Basty maqsat – qazaq jýrnalisterin álemdik deńgeide damytý, halyqaralyq BAQ jáne media salasyndaǵy úkimettik emes uiymdarmen birge ortaq jobalardy júzege asyrý. Sońǵy kezderi otandyq BAQ ókilderine qysym men shabýyl jiiledi. Osy oraida, Túrkitildes jýrnalister qory qajet bolǵan jaǵdaida qazaq jýrnalisterdiń quqyn Dúniejúzilik sheteldik baspasóz assotsiatsiiasy arqyly álemdik deńgeide qorǵaýdy kózdeidi. Búginde myń qubylǵan álem birigýge, bir bolýǵa májbúrleidi. Qazaqtyń «bólingendi bóri jeidi» deýi tegin emes. Sondyqtan baýyrlas halyqtarmen irgemiz ajyramasyn. Biz, qazaq jýrnalister, túbi bir túrkiniń media salasyn birge damytýǵa kúsh salaiyq», – dedi forýmnyń ashylý saltanatynda sóz sóilegen «Túrkitildes jýrnalister qory» qoǵamdyq qorynyń prezidenti, Dúniejúzilik sheteldik baspasóz assotsiatsiiasynyń prezidenti Náziia Joiamergenqyzy.
Jýrnalistika shekaraǵa baǵynbaidy, Túrki elderiniń mediasyn damytý úshin onlain jýrnalistikanyń múmkindikterin paidalaný qajet degen belgiialyq jýrnalist Iýsýf Djinal óz usynystaryn bildirdi.
«Bir kezderi Jibek joly arqyly saýda jasaǵandar sonymen qatar aqparat jetkizýshiler de bolatyn. Biz jýrnalister aqparatty bir derekkózden alyp, ekinshi bir derekkózge jetkizýshimiz. Osy qyzmetti atqarý barysynda bizge júktelgen jaýapkershilik pen zor missiia bar. Biz ózimizdiń dilimizdiń, tilimizdiń, elimizdiń ókili bolamyz. Qazir Jibek jolynyń mindetin onlain BAQ óziniń mindetine alyp, atqaryp otyr. Men ózim Túrkiiada ári Eýropada jýrnalist retinde qyzmet etemiz. Ózimizdiń múmkindikterimizdi paidalana otyryp, ózimiz úshin ári Túrki memleketteri úshin júrli jospar quryp, jumys istei alamyz. Álbette ol úshin ózimizdiń qarym qabiletimiz ben bilim biliktiligimizdi biriktirýimiz qajet. Mysaly, Almatyda otyrǵan bir jýrnalist Eýropanyń kez kelgen elindegi mediada jumys istei alady. Iaǵni mańyzdy aqparattardy, túrki elderine ortaq qundylyqtardy nasihattai alamyz. Aldaǵy ýaqytta Túrki tildes jýrnalisteri qorymen birlesip Eýropadaǵy úkimettik emes uiymdarmen birge birqatar jumysty qolǵa alamyz. Mundai jobalardy Túrkiiadaǵy áriptestermen birlesip jasap júrmiz, endigi kezek Qazaqstanda», – dedi Iýsýf Djinal.
Onyń pikirinshe, Túrki memleketteriniń BAQ-tarynda birlesip, jumys isteý úshin kóp múmkindik bar. Máselen, baýyrlas elder media naryǵyna qajetti kadrlardy daiarlap, tájiribe almasa alady dep esepteidi.
Eske sala keteiik, «Turktime: túrki memleketteriniń media birligi» taqyrybyna III Halyqaralyq túrkitildes jýrnalister media forýmynyń uiymdastyrýshylary – «Túrkitildes jýrnalister qory» QQ men Dúniejúzilik sheteldik baspasóz assotsiatsiiasy (World Foreign Press Association – WFPA), seriktesi – «Shevron» kompaniiasy. Forýmǵa Qazaqstannyń barlyq oblys, aýdandarynan, sondai-aq Qyrǵyzstan, Ózbekstan, Ázirbaijan, Túrkiia, Belgiia, Britaniia, Niderland elderindegi túrkitildes BAQ basshylary, jýrnalister, media salasyndaǵy úkimettik emes uiymdardyń ókilderi, JOO jýrnalistika fakýltetteriniń dekandary men oqytýshylary qatysty.
