2026 jyly Almatynyń úsh týristik nysany The Worldworthy 100 halyqaralyq redaktsiialyq reitinginiń úzdikter qataryna endi. Atap aitqanda, Ile-Alataýy memlekettik ulttyq tabiǵi parkiniń aýmaǵyndaǵy Qimasar shatqaly álemdegi úzdik jaiaý týristik baǵyttar arasynda 56-orynǵa, Býtakov shatqaly 79-orynǵa jaiǵasty. Al «Shymbulaq» aspaly joly álemdegi úzdik aspaly joldar tiziminde toǵyzynshy orynǵa kóterildi. Úsh nysan da 2026 jylǵy reitingtiń laýreaty atanyp, arnaiy sertifikattarǵa ie boldy.
Almatynyń týristik áleýetin sóz etkende, eń aldymen Ile-Alataýynyń tabiǵi ereksheligine toqtalǵan jón. Tian-Shan taý júiesiniń soltústik-batysynda ornalasqan bul aýmaq – elimizdiń tabiǵi murasy men biologiialyq ártúrliligin saqtap otyrǵan mańyzdy ekojúielerdiń biri.
Ile-Alataýy memlekettik ulttyq tabiǵi parki 1996 jyly qurylǵan dep jii aitylǵanymen, onyń resmi tarihy 1931 jyldan bastalady. Park aýmaǵy 200 160 gektardy alyp jatyr. Batystan shyǵysqa qarai 120 shaqyrymǵa, ońtústikten soltústikke qarai 30 shaqyrymǵa sozylatyn tabiǵi keńistiktiń eń biik núktesi teńiz deńgeiinen 4979 metrge jetedi.
Mundaǵy tabiǵattyń basty ereksheligi – landshafttardyń alýan túrliligi. Taý etegindegi dalaly alqaptardan bastap, qylqan japyraqty ormandarǵa, alpilik shalǵyndar men máńgilik muzdyqtarǵa deiingi tabiǵi beldeýler birtutas ekojúieni quraidy. Sarqyramalar, taý kólderi, relikti múk shyrshaly ormandary men muzdyqtar da osy tabiǵi bailyqtyń ajyramas bóligi.
Ulttyq park málimetinshe, Qazaqstannyń Qyzyl kitabyna engizilgen ósimdikterdiń 37 túri men janýarlardyń 30 túri osy aýmaqta kezdesedi. Demek, Ile-Alataýy tek demalys orny ǵana emes, ǵylymi zertteý, tabiǵatty qorǵaý jáne ekologiialyq aǵartý jumystary úshin de airyqsha mańyzy bar aimaq. Taýly aimaqtardy sýretke túsirýmen áýestenetin fotograf Azamat Qusaiynovtyń aitýynsha, osyndai tabiǵi erekshelikteri bar óńirde týrizmdi damytý úlken múmkindiktermen qatar, jaýapkershilikti de talap etedi. Óitkeni týristik aǵynnyń artýy tabiǵi ortaǵa túsetin salmaqty kóbeitýi múmkin. Sondyqtan ulttyq parktiń basty mindeti – adamdarǵa tabiǵatty tanystyrý men onyń bastapqy qalpyn saqtaýdyń arasyndaǵy tepe-teńdikti qamtamasyz etý.
«Álemdik reitingte 56-orynǵa ie bolǵan Qimasar shatqaly – Almaty turǵyndary men qala qonaqtary jii tańdaityn taý baǵyttarynyń biri. Onyń tanymaldyǵy eń aldymen tabiǵi kórinisteriniń ásemdigimen, qalaǵa jaqyndyǵymen jáne jaiaý saiahattaýǵa qolaily baǵyttarymen bailanysty.
Qimasar shatqaly Ile-Alataýy ulttyq parkiniń Medeý filialy aýmaǵynda ornalasqan. Bul jerden Býtakov shatqalyna, Qimasar asýyna, sarqyramaǵa jáne birqatar taý shyńdaryna baǵyt alýǵa bolady. Iaǵni bir ǵana shatqal birneshe týristik marshrýttyń toǵysqan núktesine ainalǵan.
Jaiaý týrizmniń ereksheligi – tabiǵatty asyqpai tanýǵa múmkindik berýinde. Avtokólikpen nemese aspaly jolmen jetý múmkin emes keibir kórinisterdi adam tek jaiaý júrgende ǵana baiqaidy. Taý soqpaǵyndaǵy ósimdikter álemi, bulaqtardyń syldyry, ormannyń tabiǵi tynysy men biiktegen saiyn ózgeretin landshaft saiahattyń mazmunyn baiyta túsedi», – deidi fotograf Azamat Qusaiynov.
Qimasardyń halyqaralyq reitingke enýi osyndai baǵyttardyń týristik qundylyǵyn taǵy bir márte kórsetedi. Bul, ásirese, tabiǵat aiasynda belsendi demalysty qalaityn sheteldik saiahatshylar úshin mańyzdy. Sebebi qazirgi týrizmde tek kórikti jerlerdi tamashalaý emes, sol ortanyń tabiǵi ereksheligin seziný, jergilikti ekojúiemen tanysýǵa degen qyzyǵýshylyq ta artyp keledi.
Alaida tanymaldyqtyń artýy marshrýttyń ekologiialyq jaǵdaiyna da áser etpei qoimaidy. Taý soqpaqtaryndaǵy topyraqtyń taptalýy, belgilenbegen joldardyń paida bolýy, turmystyq qaldyqtardyń jinalýy – tabiǵi aýmaqtarda kezdesetin ózekti máseleler. Sondyqtan týristik baǵyttardy damytý kezinde qaýipsizdik pen ekologiialyq talaptardy qatar saqtaý qajet.
The Worldworthy 100 reitinginde 79-oryn alǵan Býtakov shatqaly da Almatynyń tabiǵi kelbetin aishyqtaityn erekshe oryndardyń biri. Qalaǵa jaqyn ornalasqanyna qaramastan, munda taý tabiǵatynyń ózindik tynyshtyǵy men kórkemdigin sezinýge bolady.
«Shatqaldyń basty erekshelikteriniń biri – sarqyramalary men ormandy alqaptary. Ásirese Býtakov sarqyramasy týrister jii baratyn kórikti oryndardyń qatarynda. Taý ózeniniń aǵysy, orman arasyndaǵy tabiǵi soqpaqtar men shatqaldyń geografiialyq ereksheligi bul aýmaqty jaiaý saiahattaýǵa qolaily etedi.
Býtakov shatqalynyń týristik mańyzy onyń tabiǵi sulýlyǵymen ǵana shektelmeidi. Ol Qimasar jáne ózge de taý baǵyttarymen bailanysyp, Almaty mańyndaǵy jaiaý týrizm jelisiniń bir bóligine ainalǵan. Mundai marshrýttardyń bolýy qala turǵyndaryna demalys kúnderin tabiǵat aiasynda ótkizýge múmkindik berse, sheteldik týristerge Almatynyń taý mádenietimen jaqynyraq tanysýǵa jol ashady.
Degenmen tabiǵi aýmaqtardyń tanymaldyǵy artqan saiyn olardy qorǵaý máselesi de ótkirlene túsedi. Shatqaldarda belgilengen baǵyttan aýytqymaý, ósimdikterdi julmaý, janýarlardyń tirshilik ortasyna kedergi keltirmeý jáne qoqysty ózimen birge alyp ketý sekildi qarapaiym talaptardyń ózi tabiǵatty saqtaýda mańyzdy ról atqarady», – deidi fotograf.
Bul jerde ekologiialyq mádeniettiń mańyzy erekshe. Óitkeni tabiǵatty qorǵaý tek memlekettik mekemeler men ulttyq park qyzmetkerleriniń mindeti emes. Oǵan árbir kelýshiniń jaýapkershiligi men sanaly áreketi qajet.
Almatynyń álemdik týristik kartadaǵy ornyn aiqyndaityn úshinshi nysan – «Shymbulaq» taý-shańǵy kýrorty. Onyń aspaly joly The Worldworthy 100 reitinginde álem boiynsha toǵyzynshy orynǵa ie boldy. Bul kórsetkish «Shymbulaqtyń» tek Qazaqstandaǵy emes, halyqaralyq deńgeidegi týristik nysan retinde de tanylyp kele jatqanyn ańǵartady.
«Shymbulaqtyń» ereksheligi – onyń jyl boiy týristerdi qabyldai alatyn múmkindiginde. Qys mezgilinde taý shańǵysy men snoýbord tebýge qyzyǵýshylyq tanytatyndar kóp bolsa, jyly maýsymda kelýshiler taýdyń kórinisin tamashalap, taza aýada serýendep, tabiǵat aiasynda demalýǵa múmkindik alady.
Aspaly jol týristerdiń biik taýly aimaqtarǵa qoljetimdiligin arttyrady. Sonymen qatar ol Almatynyń týristik infraqurylymyndaǵy mańyzdy nysan retinde qalanyń halyqaralyq imidjine yqpal etedi.
Almaty ákimdiginiń málimetinshe, 2026 jyldyń qańtar-qazan ailary aralyǵynda Ile-Alataýy memlekettik ulttyq tabiǵi parkine 1,6 millionnan astam adam barǵan. Al 2025 jyly «Shymbulaq» sheteldik týrister arasynda qaladaǵy eń tanymal baǵyttardyń biri bolyp, sheteldik týristik saparlardyń 30,62 paiyzyn quraǵan.
Bul derekter taý týrizminiń Almaty ekonomikasy men týristik qyzmetter naryǵyndaǵy ornyn kórsetedi. Týristik aǵynnyń artýy qonaqúi, qoǵamdyq tamaqtaný, kólik, gid qyzmeti jáne ózge de salalardyń damýyna serpin beredi. Sonymen birge jańa jumys oryndarynyń ashylýyna jáne shaǵyn kásipkerliktiń jandanýyna yqpal etedi.
Alaida týristik infraqurylymdy keńeitý kezinde tabiǵi ortanyń múmkindigin eskerý mańyzdy. Taý ekojúiesi antropogendik júktemege sezimtal keledi. Sondyqtan týrister sanynyń ósýi tabiǵi aýmaqtardyń tozýyna alyp kelmeýi úshin kelýshiler aǵynyn basqarý, ekologiialyq monitoring júrgizý jáne infraqurylymdy tabiǵatqa ziiany az tásildermen damytý qajet.
Worldworthy uiymynyń Qazaqstanǵa arnalǵan 2026 jylǵy tiziminde Almaty men elimizdiń ózge de týristik nysandary bar. Atap aitqanda, Shymbulaqtan bólek, Sharyn shatqaly, Kóktóbe aspaly joly, Almaty qalasy, Tereńqur jáne basqa da nysandar túrli sanat boiynsha reitingke engen. Jalpy, Qazaqstannyń 11 nysany jeti túrli tizimde kórsetilgen.
Bul – elimizdiń týristik áleýeti tek bir qalamen nemese bir ǵana baǵytpen shektelmeitinin kórsetetin belgi. Qazaqstanda taý týrizmimen qatar, tarihi-mádeni, ekologiialyq, etnografiialyq jáne tabiǵi týrizmdi damytýǵa múmkindik mol.