Қазақстан Тәуелсіздігіне 25 жыл

الماتى تاۋلارى ەلەمدٸك تۋريستٸك كارتادا

الماتى تاۋلارى ەلەمدٸك تۋريستٸك كارتادا
اشىق دەرەككٶزدەن

2026 جىلى الماتىنىڭ ٷش تۋريستٸك نىسانى The Worldworthy 100 حالىقارالىق رەداكتسييالىق رەيتينگٸنٸڭ ٷزدٸكتەر قاتارىنا ەندٸ. اتاپ ايتقاندا, ٸلە-الاتاۋى مەملەكەتتٸك ۇلتتىق تابيعي پاركٸنٸڭ اۋماعىنداعى قيماسار شاتقالى ەلەمدەگٸ ٷزدٸك جاياۋ تۋريستٸك باعىتتار اراسىندا 56-ورىنعا, بۋتاكوۆ شاتقالى 79-ورىنعا جايعاستى. ال «شىمبۇلاق» اسپالى جولى ەلەمدەگٸ ٷزدٸك اسپالى جولدار تٸزٸمٸندە توعىزىنشى ورىنعا كٶتەرٸلدٸ. ٷش نىسان دا 2026 جىلعى رەيتينگتٸڭ لاۋرەاتى اتانىپ, ارنايى سەرتيفيكاتتارعا يە بولدى.

الماتىنىڭ تۋريستٸك ەلەۋەتٸن سٶز ەتكەندە, ەڭ الدىمەن ٸلە-الاتاۋىنىڭ تابيعي ەرەكشەلٸگٸنە توقتالعان جٶن. تيان-شان تاۋ جٷيەسٸنٸڭ سولتٷستٸك-باتىسىندا ورنالاسقان بۇل اۋماق – ەلٸمٸزدٸڭ تابيعي مۇراسى مەن بيولوگييالىق ەرتٷرلٸلٸگٸن ساقتاپ وتىرعان ماڭىزدى ەكوجٷيەلەردٸڭ بٸرٸ.

ٸلە-الاتاۋى مەملەكەتتٸك ۇلتتىق تابيعي پاركٸ 1996 جىلى قۇرىلعان دەپ جيٸ ايتىلعانىمەن, ونىڭ رەسمي تاريحى 1931 جىلدان باستالادى. پارك اۋماعى 200 160 گەكتاردى الىپ جاتىر. باتىستان شىعىسقا قاراي 120 شاقىرىمعا, وڭتٷستٸكتەن سولتٷستٸككە قاراي 30 شاقىرىمعا سوزىلاتىن تابيعي كەڭٸستٸكتٸڭ ەڭ بيٸك نٷكتەسٸ تەڭٸز دەڭگەيٸنەن 4979 مەترگە جەتەدٸ.

مۇنداعى تابيعاتتىڭ باستى ەرەكشەلٸگٸ – لاندشافتتاردىڭ الۋان تٷرلٸلٸگٸ. تاۋ ەتەگٸندەگٸ دالالى القاپتاردان باستاپ, قىلقان جاپىراقتى ورماندارعا, الپٸلٸك شالعىندار مەن مەڭگٸلٸك مۇزدىقتارعا دەيٸنگٸ تابيعي بەلدەۋلەر بٸرتۇتاس ەكوجٷيەنٸ قۇرايدى. سارقىرامالار, تاۋ كٶلدەرٸ, رەليكتٸ مٷك شىرشالى ورماندارى مەن مۇزدىقتار دا وسى تابيعي بايلىقتىڭ اجىراماس بٶلٸگٸ.

ۇلتتىق پارك مەلٸمەتٸنشە, قازاقستاننىڭ قىزىل كٸتابىنا ەنگٸزٸلگەن ٶسٸمدٸكتەردٸڭ 37 تٷرٸ مەن جانۋارلاردىڭ 30 تٷرٸ وسى اۋماقتا كەزدەسەدٸ. دەمەك, ٸلە-الاتاۋى تەك دەمالىس ورنى عانا ەمەس, عىلىمي زەرتتەۋ, تابيعاتتى قورعاۋ جەنە ەكولوگييالىق اعارتۋ جۇمىستارى ٷشٸن دە ايرىقشا ماڭىزى بار ايماق. تاۋلى ايماقتاردى سۋرەتكە تٷسٸرۋمەن ەۋەستەنەتٸن فوتوگراف ازامات قۇسايىنوۆتىڭ ايتۋىنشا, وسىنداي تابيعي ەرەكشەلٸكتەرٸ بار ٶڭٸردە تۋريزمدٸ دامىتۋ ٷلكەن مٷمكٸندٸكتەرمەن قاتار, جاۋاپكەرشٸلٸكتٸ دە تالاپ ەتەدٸ. ٶيتكەنٸ تۋريستٸك اعىننىڭ ارتۋى تابيعي ورتاعا تٷسەتٸن سالماقتى كٶبەيتۋٸ مٷمكٸن. سوندىقتان ۇلتتىق پاركتٸڭ باستى مٸندەتٸ – ادامدارعا تابيعاتتى تانىستىرۋ مەن ونىڭ باستاپقى قالپىن ساقتاۋدىڭ اراسىنداعى تەپە-تەڭدٸكتٸ قامتاماسىز ەتۋ.

«ەلەمدٸك رەيتينگتە 56-ورىنعا يە بولعان قيماسار شاتقالى – الماتى تۇرعىندارى مەن قالا قوناقتارى جيٸ تاڭدايتىن تاۋ باعىتتارىنىڭ بٸرٸ. ونىڭ تانىمالدىعى ەڭ الدىمەن تابيعي كٶرٸنٸستەرٸنٸڭ ەسەمدٸگٸمەن, قالاعا جاقىندىعىمەن جەنە جاياۋ ساياحاتتاۋعا قولايلى باعىتتارىمەن بايلانىستى.

قيماسار شاتقالى ٸلە-الاتاۋى ۇلتتىق پاركٸنٸڭ مەدەۋ فيليالى اۋماعىندا ورنالاسقان. بۇل جەردەن بۋتاكوۆ شاتقالىنا, قيماسار اسۋىنا, سارقىراماعا جەنە بٸرقاتار تاۋ شىڭدارىنا باعىت الۋعا بولادى. ياعني بٸر عانا شاتقال بٸرنەشە تۋريستٸك مارشرۋتتىڭ توعىسقان نٷكتەسٸنە اينالعان.
جاياۋ تۋريزمنٸڭ ەرەكشەلٸگٸ – تابيعاتتى اسىقپاي تانۋعا مٷمكٸندٸك بەرۋٸندە. اۆتوكٶلٸكپەن نەمەسە اسپالى جولمەن جەتۋ مٷمكٸن ەمەس كەيبٸر كٶرٸنٸستەردٸ ادام تەك جاياۋ جٷرگەندە عانا بايقايدى. تاۋ سوقپاعىنداعى ٶسٸمدٸكتەر ەلەمٸ, بۇلاقتاردىڭ سىلدىرى, ورماننىڭ تابيعي تىنىسى مەن بيٸكتەگەن سايىن ٶزگەرەتٸن لاندشافت ساياحاتتىڭ مازمۇنىن بايىتا تٷسەدٸ», – دەيدٸ فوتوگراف ازامات قۇسايىنوۆ. 

قيماساردىڭ حالىقارالىق رەيتينگكە ەنۋٸ وسىنداي باعىتتاردىڭ تۋريستٸك قۇندىلىعىن تاعى بٸر مەرتە كٶرسەتەدٸ. بۇل, ەسٸرەسە, تابيعات اياسىندا بەلسەندٸ دەمالىستى قالايتىن شەتەلدٸك ساياحاتشىلار ٷشٸن ماڭىزدى. سەبەبٸ قازٸرگٸ تۋريزمدە تەك كٶرٸكتٸ جەرلەردٸ تاماشالاۋ ەمەس, سول ورتانىڭ تابيعي ەرەكشەلٸگٸن سەزٸنۋ, جەرگٸلٸكتٸ ەكوجٷيەمەن تانىسۋعا دەگەن قىزىعۋشىلىق تا ارتىپ كەلەدٸ.

الايدا تانىمالدىقتىڭ ارتۋى مارشرۋتتىڭ ەكولوگييالىق جاعدايىنا دا ەسەر ەتپەي قويمايدى. تاۋ سوقپاقتارىنداعى توپىراقتىڭ تاپتالۋى, بەلگٸلەنبەگەن جولداردىڭ پايدا بولۋى, تۇرمىستىق قالدىقتاردىڭ جينالۋى – تابيعي اۋماقتاردا كەزدەسەتٸن ٶزەكتٸ مەسەلەلەر. سوندىقتان تۋريستٸك باعىتتاردى دامىتۋ كەزٸندە قاۋٸپسٸزدٸك پەن ەكولوگييالىق تالاپتاردى قاتار ساقتاۋ قاجەت.

The Worldworthy 100 رەيتينگٸندە 79-ورىن العان بۋتاكوۆ شاتقالى دا الماتىنىڭ تابيعي كەلبەتٸن ايشىقتايتىن ەرەكشە ورىنداردىڭ بٸرٸ. قالاعا جاقىن ورنالاسقانىنا قاراماستان, مۇندا تاۋ تابيعاتىنىڭ ٶزٸندٸك تىنىشتىعى مەن كٶركەمدٸگٸن سەزٸنۋگە بولادى.

«شاتقالدىڭ باستى ەرەكشەلٸكتەرٸنٸڭ بٸرٸ – سارقىرامالارى مەن ورماندى القاپتارى. ەسٸرەسە بۋتاكوۆ سارقىراماسى تۋريستەر جيٸ باراتىن كٶرٸكتٸ ورىنداردىڭ قاتارىندا. تاۋ ٶزەنٸنٸڭ اعىسى, ورمان اراسىنداعى تابيعي سوقپاقتار مەن شاتقالدىڭ گەوگرافييالىق ەرەكشەلٸگٸ بۇل اۋماقتى جاياۋ ساياحاتتاۋعا قولايلى ەتەدٸ.

بۋتاكوۆ شاتقالىنىڭ تۋريستٸك ماڭىزى ونىڭ تابيعي سۇلۋلىعىمەن عانا شەكتەلمەيدٸ. ول قيماسار جەنە ٶزگە دە تاۋ باعىتتارىمەن بايلانىسىپ, الماتى ماڭىنداعى جاياۋ تۋريزم جەلٸسٸنٸڭ بٸر بٶلٸگٸنە اينالعان. مۇنداي مارشرۋتتاردىڭ بولۋى قالا تۇرعىندارىنا دەمالىس كٷندەرٸن تابيعات اياسىندا ٶتكٸزۋگە مٷمكٸندٸك بەرسە, شەتەلدٸك تۋريستەرگە الماتىنىڭ تاۋ مەدەنيەتٸمەن جاقىنىراق تانىسۋعا جول اشادى.

دەگەنمەن تابيعي اۋماقتاردىڭ تانىمالدىعى ارتقان سايىن ولاردى قورعاۋ مەسەلەسٸ دە ٶتكٸرلەنە تٷسەدٸ. شاتقالداردا بەلگٸلەنگەن باعىتتان اۋىتقىماۋ, ٶسٸمدٸكتەردٸ جۇلماۋ, جانۋارلاردىڭ تٸرشٸلٸك ورتاسىنا كەدەرگٸ كەلتٸرمەۋ جەنە قوقىستى ٶزٸمەن بٸرگە الىپ كەتۋ سەكٸلدٸ قاراپايىم تالاپتاردىڭ ٶزٸ تابيعاتتى ساقتاۋدا ماڭىزدى رٶل اتقارادى», – دەيدٸ فوتوگراف. 

بۇل جەردە ەكولوگييالىق مەدەنيەتتٸڭ ماڭىزى ەرەكشە. ٶيتكەنٸ تابيعاتتى قورعاۋ تەك مەملەكەتتٸك مەكەمەلەر مەن ۇلتتىق پارك قىزمەتكەرلەرٸنٸڭ مٸندەتٸ ەمەس. وعان ەربٸر كەلۋشٸنٸڭ جاۋاپكەرشٸلٸگٸ مەن سانالى ەرەكەتٸ قاجەت.

الماتىنىڭ ەلەمدٸك تۋريستٸك كارتاداعى ورنىن ايقىندايتىن ٷشٸنشٸ نىسان – «شىمبۇلاق» تاۋ-شاڭعى كۋرورتى. ونىڭ اسپالى جولى The Worldworthy 100 رەيتينگٸندە ەلەم بويىنشا توعىزىنشى ورىنعا يە بولدى. بۇل كٶرسەتكٸش «شىمبۇلاقتىڭ» تەك قازاقستانداعى ەمەس, حالىقارالىق دەڭگەيدەگٸ تۋريستٸك نىسان رەتٸندە دە تانىلىپ كەلە جاتقانىن اڭعارتادى.

«شىمبۇلاقتىڭ» ەرەكشەلٸگٸ – ونىڭ جىل بويى تۋريستەردٸ قابىلداي الاتىن مٷمكٸندٸگٸندە. قىس مەزگٸلٸندە تاۋ شاڭعىسى مەن سنوۋبورد تەبۋگە قىزىعۋشىلىق تانىتاتىندار كٶپ بولسا, جىلى ماۋسىمدا كەلۋشٸلەر تاۋدىڭ كٶرٸنٸسٸن تاماشالاپ, تازا اۋادا سەرۋەندەپ, تابيعات اياسىندا دەمالۋعا مٷمكٸندٸك الادى.

اسپالى جول تۋريستەردٸڭ بيٸك تاۋلى ايماقتارعا قولجەتٸمدٸلٸگٸن ارتتىرادى. سونىمەن قاتار ول الماتىنىڭ تۋريستٸك ينفراقۇرىلىمىنداعى ماڭىزدى نىسان رەتٸندە قالانىڭ حالىقارالىق يميدجٸنە ىقپال ەتەدٸ.

الماتى ەكٸمدٸگٸنٸڭ مەلٸمەتٸنشە, 2026 جىلدىڭ قاڭتار-قازان ايلارى ارالىعىندا ٸلە-الاتاۋى مەملەكەتتٸك ۇلتتىق تابيعي پاركٸنە 1,6 ميلليوننان استام ادام بارعان. ال 2025 جىلى «شىمبۇلاق» شەتەلدٸك تۋريستەر اراسىندا قالاداعى ەڭ تانىمال باعىتتاردىڭ بٸرٸ بولىپ, شەتەلدٸك تۋريستٸك ساپارلاردىڭ 30,62 پايىزىن قۇراعان.

بۇل دەرەكتەر تاۋ تۋريزمٸنٸڭ الماتى ەكونوميكاسى مەن تۋريستٸك قىزمەتتەر نارىعىنداعى ورنىن كٶرسەتەدٸ. تۋريستٸك اعىننىڭ ارتۋى قوناقٷي, قوعامدىق تاماقتانۋ, كٶلٸك, گيد قىزمەتٸ جەنە ٶزگە دە سالالاردىڭ دامۋىنا سەرپٸن بەرەدٸ. سونىمەن بٸرگە جاڭا جۇمىس ورىندارىنىڭ اشىلۋىنا جەنە شاعىن كەسٸپكەرلٸكتٸڭ جاندانۋىنا ىقپال ەتەدٸ.

الايدا تۋريستٸك ينفراقۇرىلىمدى كەڭەيتۋ كەزٸندە تابيعي ورتانىڭ مٷمكٸندٸگٸن ەسكەرۋ ماڭىزدى. تاۋ ەكوجٷيەسٸ انتروپوگەندٸك جٷكتەمەگە سەزٸمتال كەلەدٸ. سوندىقتان تۋريستەر سانىنىڭ ٶسۋٸ تابيعي اۋماقتاردىڭ توزۋىنا الىپ كەلمەۋٸ ٷشٸن كەلۋشٸلەر اعىنىن باسقارۋ, ەكولوگييالىق مونيتورينگ جٷرگٸزۋ جەنە ينفراقۇرىلىمدى تابيعاتقا زييانى از تەسٸلدەرمەن دامىتۋ قاجەت.

Worldworthy ۇيىمىنىڭ قازاقستانعا ارنالعان 2026 جىلعى تٸزٸمٸندە الماتى مەن ەلٸمٸزدٸڭ ٶزگە دە تۋريستٸك نىساندارى بار. اتاپ ايتقاندا, شىمبۇلاقتان بٶلەك, شارىن شاتقالى, كٶكتٶبە اسپالى جولى, الماتى قالاسى, تەرەڭقۇر جەنە باسقا دا نىساندار تٷرلٸ سانات بويىنشا رەيتينگكە ەنگەن. جالپى, قازاقستاننىڭ 11 نىسانى جەتٸ تٷرلٸ تٸزٸمدە كٶرسەتٸلگەن.

بۇل – ەلٸمٸزدٸڭ تۋريستٸك ەلەۋەتٸ تەك بٸر قالامەن نەمەسە بٸر عانا باعىتپەن شەكتەلمەيتٸنٸن كٶرسەتەتٸن بەلگٸ. قازاقستاندا تاۋ تۋريزمٸمەن قاتار, تاريحي-مەدەني, ەكولوگييالىق, ەتنوگرافييالىق جەنە تابيعي تۋريزمدٸ دامىتۋعا مٷمكٸندٸك مول.