Qazaqstan Respýblikasynyń Mádeniet ministrligi men Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń uiymdastyrýymen Astana qalasynda bes kúnge jalǵasqan «Aq ordaly – Astanam» atty halyqaralyq poeziia festivali ótti. «Rýhani jańǵyrý» baǵdarlamasy aiasynda Elordanyń 20 jyldyq mereitoiyna arnalǵan festival qazaq aqyndary men álem aqyndarynyń basyn qosty.
Festival baǵdarlamasy boiynsha qatysýshylarynyń bir toby Býrabai óńirine sapar shekse, bir toby Baianaýylǵa at basyn tiredi. Kórnekti qazaq aqyndary Israil Sapabai, Esenǵali Raýshanov, Serik Aqsuńqaruly, Baqyt Bedelhan, Ardaq Nurǵazy, Hamit Esaman, Baǵashar Tursynbaiuly, Bekzat Smadiiar, Nurtas Turǵanbekuly jáne Qyrǵyz Jazýshylar odaǵynyń tóraǵasy Akbar Rysqulov, fin aqyny esseshi, slavian, orys ádebietiniń aýdarmashysy Iýkka Mallinen, armiian aqyny,baspagerGagik Davtian, orys aqyny,aýdarmashyMihail Sidelnikov, aýstraliialyq qytai aqyny, Shanhai ýniversitetiniń professory Oýiang Iu Baianaýylda bolyp, tabiǵat aiasynda tynystady, oqyrmandarmen kezdesti.
Qurmetti qonaqtardy qarsy alǵan aýdan ákiminiń orynbasary Mádeniet Ahmetov, apparat basshysy Qaiyrken Abylǵazin, Baianaýyl aýdanynyń Qurmetti azamaty Qorabai Shákirov jyrly meken, syrly óńirmen tuńǵysh ret qaýyshqan aqyndarǵa el men jer tarihynan syr shertti. Festival baǵdarlamasy boiynsha, ár aqynnyń jeke-jeke beinebaiany túsirilýi kerek eken. Osy jumysqa belsene kirisken operatorlar aqyndardyń jaidary qalpyn, ystyq qushaqtar men jyly júzderin qalt jibermei taspalady. Áserli sátter jai ǵana beinetaspaǵa emes, tarihtyń taspasyna túsip jatty. Al, bizdiń kóńilimge qanat bitkendei boldy. Árine, Baianaýylda aqyndar jii bas qossa eken degen balań armannyń birte-birte aqiqatqa ainalyp bara jatqanyn kórip...
Qurmetti qonaqtar Jasybai demalys aimaǵynda serýendep, tabiǵatpen tildesti. Ashyq aspan astynda jyr jármeńkesin uiymdastyrdy. Osynaý sapardyń basty maqsaty aqyndarǵa elimizdiń kórikti mekenderin tanystyrý, qazaq jeriniń keńdigi men bailyǵyn kórsetý. Oi qozǵaityn aqyldyń jeri, sóz qozǵaityn aqyldyń jeri, berik oba, tas tulǵa, syralǵy bolǵan batyrdyń jeri – Baianaýyl topyraǵyna tabany tigen ár qonaqtyń aýzynan shyqqan, júreginen shyqqan ár sóz jyr samaly bolyp esti. «Bundai jerde ómir súrip, aqyn bolý – erekshe baqyt» desken aqyndar dúrkin-dúrkin jyr oqyp, aspan astyn dýmanǵa bóledi.
Túngi aspan astyndaǵy jyr keshinen keiin aqyndar top-topqa bólinip, óz oilarynyń jeteleýimen serýen qurdy. Esenǵali Raýshanovpen juldyzdar jaily áserli áńgime órbidi. Ár juldyzdyń atyn atap, túsin tústep bergen aqyn qazaqy tanym-túsinik boiynsha ár juldyzdyń ózindik mánge ie ekenin, olardyń týý jaǵdaiyna bailanysty aýa-raiyn ańǵarýǵa bolatynyn aitty. «Kóktegi juldyzdar jerdegi «juldyzdardan» qorqady. Sondyqtan da qalaly jerlerde kóp kórinbeidi», - dep aspan áleminiń fonarlaryna erekshe yntyq ekenin ańǵartty. Al, bizdiń esimizge aǵanyń bir kezdegi óleńi oraldy: «Ai-daǵy meniki edi, juldyzdar da, ketipti-aý iemdenip árkim búgin...».
Serik Aqsuńqarulymen ózimizge ystyq taqyryp Esenin jaily áńgime qaýzaldy. Aqsuńqarulynyń: «Aqynda aýyl joq, aqynda búkil álem bar» degen sózin adamzatty súiýge umtylý kerek degeni dep qabyldadyq, adamzattyq aqyn bolýǵa talpyný kerek degeni dep túsindik.
Aqyndar kelesi kúni akademik Q.I.Sátbaevtiń memorialdyq murajaiynda baianaýyldyq oqyrmandarmen kezdesý ótkizdi. Kezdesýdi Esenǵali Raýshanov júrgizdi. Áýelgi ózdi ózi alǵan aqyn: «Men jastaý kezimde «Bilim jáne Eńbek» jýrnalynda bas redaktorlyq jasaǵan edim. Sol kezde osy Qanysh Sátbaevke bir nómir arnaǵan edik. Qasietti, qasterli Baianaýyldai elge, jerge degen qurmetimiz sheksiz. Barshańyzǵa úlken rahmet. Bar bolǵandaryńyz úshin, nar bolǵandaryńyz úshin, qazaqtyń jany qanshalyqty sulý bolsa, Baianaýyl da sonshalyqty sulý. Jas aqyndarǵa aitarym, ortalaryńyzǵa kelgen uly tulǵalardan, aqyndardan úirenińizder. Bul kisiler sizderdiń qoldaryńyzǵa kúnde túse bermeidi. Ol elderdiń dástúri, qazirgi zamanǵy álem ádebietiniń jaǵdaiy jaily surap-bilińder. Bul kezdesý – sizderge úlken múmkindik», - dep aqyndarǵa kezek-kezek sóz usynyp, jyr oqytty.
Jiynda kópshiliktiń qolqalaýymen Israil Saparbai halyq áni «Baianaýyldy» áýeletip kóńiliniń túkpirindegi yntyq sezimin jariia etkendei boldy.Óz kezeginde sóz alǵan Oýiang Iu: «Men Qazaqstanǵa birinshi ret kelip turmyn. Osy jańa memleketti kórgende jańa kózqaras qalyptasty, kózaiym bolyp qaldym. Sebebi men Aýstraliiada bolsam da, meni aziiaqandy aqyn-jazýshy dep túsinedi. Meniń kózime Aziia dese boldy, Shyǵys Aziia, Ońtústik Aziia sekildi ózim kórgen memleketter elesteidi. Al, Ortalyq Aziiaǵa kelgende Aziianyń jańa bir betin ashqandai boldym. Tabiǵaty, salt-sanasy maǵan qatty áser etti. Baqytjan Qanapianov, Ardaq Nurǵazy sekildi qazaq aqyndaryn aýdarý arqyldy men qazaq ádebietimen tanyspyn. Shyǵarmashyq adamy retinde meniń osy saparym, ózim tanys ortaǵa kelýim, qazaq áebietiniń ókilderimen etene aralasýym ǵanibet oqiǵa boldy», - dedi. Al, Akbar Rysqulov: «Men Baianaýylǵa kelip, Buqar jyraýdyń, Qanysh Sátbaevtyń, Sultanmahmut Toraiǵyrovtyń qasietti jerin kórgenime qýanyshtymyn. Bar bol, Baianaýyl! Aman bol, Baianaýyl!», - degen tilegin jetkizdi. Bútin bir jinaǵyn qazaq dalasynyń qurmetine«Jetisý» dep ataǵan aqyn Mihail Sidelnikov: «Meni Qazaqstanǵa shaqyrǵanda aldymda ne kútip turǵany, qandai sapar tosyp turǵany maǵan beimálim edi. Sóitsem, men ómir boiy Baianaýyldy izdeppin. Meniń kózim osyǵan jetip tur. Bul jerde tabiǵi ómir, erekshe áser, mol poeziia bar eken», - dep tátti áserimen bólisi.
Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń múshesi, ekibastuzdyq aqyn Jumaǵali Qoǵabai jergilikti filial atynan mártebeli meimandarǵa zor alǵysyn bildirdi. Kezdesýge arnaiy qatysqan apparat basshysy Qaiyrken Abylǵazin barsha meimandarǵa aýdan halqy atynan zor alǵys bildirip, aldaǵy ýaqytta elimizge tanymal jas aqyn-jazýshylardy taǵy bir márte kórgisi keletinin jetkizdi. Jiyn sońynda Esenǵali Raýshanov Baianaýyl aýdanynyń ákimi Orazgeldi Qaiyrgeldinov pen apparat basshysy Qaiyrken Abylǵazindi Astana qalasynyń 20 jyldyq mereitoiyna orai uiymdastyrylǵan «Aq ordaly – Astanam» hhalyqaralyq poeziia festivalin joǵary deńgeide uiymdastyrýǵa atsalysqany úshin Mádeniet jáne sport ministri Arystanbek Muhamadiulynyń alǵys hatymen marapattady. Basqosýdy qorytyndylaǵan Esenǵali Raýshanov sheteldik qonaqtarǵa Qanysh Sátbaevtiń Angliia saparynda Cherchelmen bolǵan áigili dialogyn aityp berdi. Qazaqtai uly halyqtyń uly perzentiniń óz ultyn sheksiz súigenine, erekshe qurmettegenine tamsanǵan qonaqtar tańdai qaǵysty.
Budan soń akademik murajaiymen, Baianaýyldaǵy «Uly tulǵalar alleiasymen», Sabyndykólmen tanysqan qonaqtar Astana qalasyna jol tartty.
Baianaýylda álem aqyndary bas qosyp qana qoimai, kúlli álemdi kóshirip ákelgendei áser syilady. Al, biz sol álemniń ishinde bolǵanymyz úshin ózimizdi myń márte baqytty sezindik!
Festival Astana qalasynda Elordanyń 20 jyldyǵyna arnalǵan «Aq ordaly Astana» halyqaralyq poeziia keshimen túiindeldi.
Elaman QABDILÁShIM,
Baianaýyl aýyly
