Aqtóbedegi daý: Zań kúsheigenimen, qarjy piramidalary tiylmai tur

Aqtóbedegi daý: Zań kúsheigenimen, qarjy piramidalary tiylmai tur

Kollajdy jasaǵan Amangeldi Qiias, «EQ»


Aqtóbede zańger men matematika pániniń muǵalimi qala turǵyndaryn «Harmony Rider Technology» qarjy piramidasyna tartty. Olarǵa jalǵan tabys ýáde etip, skýterlerdi jalǵa alý arqyly kúndelikti paida tabýǵa bolady dep sendirgen, dep habarlaidy Ult.kz.


Sot sheshimimen zańger 6 jylǵa, al muǵalim 5 jylǵa bas bostandyǵynan aiyryldy. Ekeýiniń múlki tárkilendi. Piramidanyń keńsesi burynǵy «Qazaqstan» kinoteatry ǵimaratynda ornalasqan. 2024 jyldyń naýryzynan jeltoqsanyna deiin salymshylardan 197 million teńge jinalǵan.

 

Zań qandai áreketterge tyiym salady?

 

Sońǵy jyldary «jeńil jolmen baiytýǵa» ýáde beretin qarjy piramidalary kóbeiip, talai otbasynyń turmysyn shaiqap otyr. Memleket zańnamany kúsheitip, jaýapkershilikti qataitty. Endi tek uiymdastyrýshylar emes, piramidalardy nasihattaǵan blogerler men infliýenserler de jaýapqa tartylady.


Zańǵa engizilgen túzetýler – azamattardyń qarjylyq qaýipsizdigin qorǵaýdyń basty qadamy. Qarjy salasynda saqtyq tanytý – ár otbasynyń eń senimdi qorǵanysy.

 

Qazaqstan Qylmystyq kodeksine engizilgen túzetýlerge sáikes:

 

Qarjy nemese investitsiialyq piramidany qurý, uiymdastyrý, basqarý – aýyr qylmys;
Zańsyz qurylymdardy jarnamalaý, adamdardy úgitteý – qylmystyq jaýapkershilikke ákeledi;
Piramidalardy jarnamalaý nemese jalǵan ýádemen jurtty aldaý – ákimshilik jaýapkershilikke tartylady.

 


Bul – qoǵamdy adastyryp, senimdi paidalanyp paida tabýǵa áreket jasaǵandarǵa naqty eskertý. Jazanyń basty maqsaty – halyqty alaiaqtyqtan qorǵaý. Óitkeni, qarjy piramidalarynyń kesirinen júzdegen azamat milliondaǵan teńgesin joǵaltty.

 

Memleket aldyna úsh mańyzdy mindet qoidy:

 

Azamattardyń qarjylyq saýattylyǵyn arttyrý;
Alaiaqtyq shemalardy erterek anyqtaý;
Kinálilerdi qatań jazalaý.

 


Qandai zaman bolmasyn, eldiń turaqtylyǵy men senimi halyq qaýipsizdiginen bastalady. Qarjy piramidalary tek bir adamnyń ǵana emes, tutas qoǵamnyń tynyshtyǵyna qaýip tóndiretin qubylys. Zańnamanyń kúsheiýi  osyndai qaterlerge tosqaýyl qoiýdyń tiimdi joly.


Sońǵy qorǵanys – ár azamattyń óz qarjylyq saýattylyǵy men saqtyq sharasy. «Jeńil paida» qýlyǵyna aldanyp qalmaý – ár otbasynyń qaýipsizdigin qamtamasyz etýdiń eń senimdi joly.

 

 

Qazaqstandaǵy tanymal piramidalyq ister jáne basty figýranttar

 

Zańnyń qataiǵany qoǵamǵa sabaq bolmaǵan siiaqty. Bul sózimizdiń dáleli buǵan deiin joǵarydaǵy oqiǵaǵa qatysty birneshe oqiǵalar oryn alǵan. Áli de qaitalanyp keledi.


Qazaqstanda qarjy piramidalarynyń qurbandary men uiymdastyrýshylary týraly Mudarabah Capital, HAS jáne Kazhoým piramidasy oqiǵalarynda kezdesti.


Esterińizde bolsa, Mudarabah Capital qarjy piramidasyna qatysty iste Meirjan Týrebaev pen Meiirhan Sherniiazov basty figýrant boldy. 2023 jylǵy maýsymda sot Týrebaevty qarjy piramidasyn qurýǵa jáne basqarýǵa qatysy bar dep tanyp, oǵan 5 jyl bas bostandyǵynan aiyrý jazasyn taǵaiyndady. Sol siiaqty, Sherniiazov ta 5 jylǵa sottaldy. 2025 jylǵy shildede BAQ onyń jazasyn ótep shyqqany týraly habarlady.

Piramidalardy uiymdastyryp, basqarǵan keibir tulǵalar qoǵamǵa aty shyqpai otyr. 2025 jyly Pavlodarda HAS piramidasyn qurǵan toptyń uiymdastyrýshysy 12 jylǵa bas bostandyǵynan aiyryldy. Ziian kólemi shamamen 2 mlrd teńge, 376 adam zardap shekken. Al 2017–2020 jyldary TOO «Q» arqyly jumys istegen qarjy piramidasy boiynsha 16 adam sottaldy, investorlar 6,136 mlrd teńge joǵaltty. 2023–2024 jyldary Atyraýdaǵy Kazhoým piramidasy isinde eki adam kináli dep tanylyp, árqaisysyna 6 jylǵa bas bostandyǵynan aiyrý jazasy berildi.

 

Nelikten bul ister qoǵam nazarynda boldy


Media tulǵalar blogerler men vainerlerdiń jarnamaǵa qatysýy keibir isterdi kópshilikke tanytty. Piramidalar tartymdy kiris ýáde etip, keide 20–70% tabys kepildigin beretin. Biraq ziian kólemi úlken: milliardtaǵan teńge, júzdegen, keide myńdaǵan zardap shekkender.


Barlyq piramidalyq is sotqa jetpeidi, keibiri tergeý kezeńinde jabylady. Keibir uiymdastyrýshylar jasyryn áreket etkendikten, olardyń esimi mediaǵa sirek shyǵady. Sondai-aq, keibir shemalar zańdy biznes nemese jelilik marketing elementterimen úilesip, naqty «qarjy piramidasy» dep tanýdy qiyndatady.


Qarjy piramidalary tek zańsyz is qana emes, qoǵamdaǵy senim men qarjylyq saýattylyqqa da qaýip tóndiredi. Kinálilerdiń sottalýy men zalaldyń ótelýi  eldiń qarjy júiesin qorǵaýdyń mańyzdy qadamy.

 

Aqbota Musabekqyzy