Munai óndirýmen ainalysatyn “KazNefteGazProekt” kompaniiasyna Aqtóbe sý qoimasynyń bóligi men Alǵa aýdanynan úlken jer telimi bólingen. “Elek” degen óndiristik aimaqta Bestamaq, Besqopa, Sambai aýyldary ornalasqan. Bul týraly "Ult aqparat" MNU Newsroom basylymyna silteme jasap habarlaidy.
Kompaniia men Energetika ministrligi “Elek” territoriiasyndaǵy munaidy barlaý jáne óndirý úshin jer qoinaýyn paidalanýǵa kelisimshart jasasqan. Qujat boiynsha 6 jyldyń ishinde barlaý jumystary nátije bermese, munai óndirilmeidi. Jer qoinaýyn zertteý úshin byltyr qarasha aiynan biylǵy aqpanǵa deiin 2D seismikalyq zertteý jumysyn júrgizý josparlanǵan bolatyn. Biraq jergilikti halyq narazylyǵynan jumys jospary keshigip jatyr.
"Elek" territoriiasyndaǵy aýyl turǵyndary kelisim týraly estigennen bastap bul sheshimge narazylyq tanytqan. Aqtóbelikter barlaý jumystary óńirdiń ekologiiasyn buzýǵa alyp kelýi múmkin ekenin aitady. Taǵy bir aita keterligi, bul aýmaqta áigili Eset batyr kesenesi ornalasqan.
"KazNefteGazProekt" kompaniiasy óz jumysyn halyqqa túsindirý úshin byltyr 11 tamyz kúni Aqtóbe oblysy Alǵa aýdanynyń turǵyndarymen qoǵamdyq tyńdaý ótkizdi. Kezdesýge qatysqandardyń basym bóligi munaidy barlaýǵa, ony keiin óndirýge narazy bolǵan. Muny Aqtóbe oblysynyń ekologiia departamenti eskerip, jobany keri qaitarǵan.
"Vremia" gazetiniń jazýynsha, Bestamaq aýylynyń turǵyndary osyǵan deiin de qaýip tóndirýi múmkin jobalarǵa qarsy shyqqan. Mysaly, aýyl mańynan ótetin qalaaralyq tasjoldyń salynýyna tosqaýyl jasaǵan. Sebebi kólik kóbeise, dalada oinaityn balalarǵa qaýip tónýi yqtimal ekenin alǵa tartqan.
Kelisimge sáikes, "KazNefteGazProekt" kompaniiasy aldaǵy 6 jyl barlaý jumystarymen ainalysýǵa tiis. Al munai bary anyqtalsa, ony óndirý jumysy bastalyp ketetini anyq. Qara altyn óndirisi aýyl ómirine ekonomikalyq serpin bergenimen, ekologiialyq zalal alyp kelýi de bek múmkin.
"Kóptegen jyl boiy biz qus fabrikasy men mal sharýashylyǵy kesheninen shyqqan ammiaktyń ótkir iisimen dem aldyq. Biraq eki kásiporyn da sátti jabylyp, aýa tazardy. Biraq qazir barlyǵy munai barlaý týraly aitady. Men bolashaqta munai men gazdyń iisimen dem alǵym kelmeidi", – deidi qoǵamdyq tyńdaý kezinde Bestamaq turǵyny Erlan Bolat.
2023 jyly 3 qarashada almatylyq kompaniia aýyl halqynyń qatysýymen ekinshi tyńdaý ótkizdi. Tyńdaý hattamasyndaǵy málimette aýyl turǵyndarynyń "barlaý" dep kompaniia naqty qandai áreketterdi meńzeitinin suraǵany jazylǵan. Alǵa aýdanynyń ákimi Nurbol Baqytjanov barlaý arqyly óńirde qandai qazba bailyqtaryn bary anyqtalatyn aitqan.
YouTube jelisine salynǵan sol tyńdaý videosynda Bestamaq aýylynyń turǵyny Kúlásh Diljanova aýyldyń ekologiiasy onsyz da nashar ekenin, óndiris bastalsa, aýyldyń ál-aýqaty artyp, tipti, bolashaqta qala statýsyn alý yqtimaldyǵy baryn aitqan.
"Halyqty túsinsem buiyrmasyn. Adamdar ekologiia máselesin eskere otyryp, jańa jumys oryndaryn ashqysy kelip otyr. Bestamaqta ekologiia qus fabrikasynyń kesirinen buzyldy. Munda óndiris bolǵany esimde. Keńes kezinde tabystyń 1 paiyzyn ekologiiaǵa zalal esebinde bizge tólep otyrdy", – dedi ol jiyn barysynda.
Ekinshi tyńdaýǵa 41 adam qatysqan. Onyń 35-i kompaniianyń barlaý jumystaryn bastaýdy maquldap daýys bergen. Dese de, Aqtóbe oblysy ákimdiginiń ekologiia departamenti jiynǵa kelgen adamdar sany az dep, taǵy da ruqsat bermegen.
Alǵa aýdany ákimdigi MNU Newsroom tilshisine qoǵamdyq tyńdaýda jáne áleýmettik jelilerde tyńdaýǵa qatysqan adam sanynyń azdyǵynan narazylyq týyndap, turǵyndar qaita ótkizýdi suraǵanyn aitty.
"Muny eskerip Aqtóbe oblysynyń ekologiia departamenti kompaniiaǵa barlaý ótkizýge ruqsat bermedi", – dedi ákimdik ókili.
Óńirdegi munai qoryn zertteýge qarsy shyqqandar aýyldyń ekologiiasy taza bolǵanyn, urpaqtary batyrdyń kesenesin kórgenin qalaidy. Biraq ekonomikalyq órkendeýdi quptaityndar da bar.
Úsh myńnan astam adamy bar Bestamaq aýyly qarsy shyqqan taǵy bir joba shoshqa etin óndiretin ferma bolǵan. Ol 10 jyl boiy óndiristik qaldyqtardy aýyl mańyna kómip kelgen. Sol kezde keltirilgen zalaldy óńirlik sot 7 mlrd-qa baǵalady.
Árbir aqtóbelikke tanys Eset batyr kesenesi 1992 jyly onyń 325 jyldyǵyna orai turǵyzylǵan. Kartada kórsetilgen seismikalyq zertteý jumystary keseneni ainalyp óte almaidy.
Sondai-aq, keseneden 18 shaqyrym jerde "Kúnshýaq" balalar saýyqtyrý lageri ornalasqan. 2018 jyly sol kezdegi oblys ákimi Berdibek Saparbaev ýáde etken bes lagerden balalar igiligine usynylǵan jalǵyz lager – osy. Jylyna 500-ge jýyq bala em alatyn bul mekeme de "Elek" munai barlaý aimaǵyna kiredi.
"Elek" boiynda Aqtóbe sý qoimasynyń onnan bir bóligi shoǵyrlanǵan. Onda Elek ózenine quiatyn Baipaqty men Tabantal ózenderi bar. "KazNefteGazProekt" kompaniiasy ózenderge "sýy az, dala zonasyna jatady, jazda kebedi" dep sipattama bergen. Óńirdegi aýyl turǵyndary 56 shaqyrymǵa sozylǵan, Elek ózenine quiatyn eń úlken ózender jazda keppeidi deidi.
Kompaniia ókili MNU Newsroom tilshisine jergilikti halyqpen taǵy bir tyńdaý ótkizýdi josparlaǵanyn aitty. Sondai-aq, halyq narazy bolmasa, barlaý jumystaryn bastaýǵa daiyn ekenin jetkizdi. Biraq ázirge ótetin kúni belgisiz.
"Zertteý derekteri boiynsha biz tiisti baqylaýshy organǵa esep berdik jáne olardan qorǵaý aimaqtaryn saqtaý jónindegi barlyq talaptardy qatań saqtai otyryp, geologiialyq barlaý jumystaryn júrgizýge kelisim aldyq", – dedi "KazNefteGazProekt" ókili Gúlmira Qulymbetova.
Jer qoinaýyn zertteý barysynda munai qory anyqtalsa, "Elek" territoriiasyna 40 metrlik 34 uńǵymany, keiinnen 3000 jáne 5000 metrlik taǵy 2 uńǵymany burǵylaý josparlanǵan.
Bul jumys osy jyldyń aqpan aiynda bastalyp, jaz ailarynda aiaqtalýy kerek bolǵan. Al ol uńǵymalardy burǵylaý úshin qoldanylatyn sýdy Baipaqty men Tabantal ózenderinen tartý josparlanǵan.
