AQSh-ta Talasbek Ásemqulovtyń "Taltús" romany jaryq kórdi

AQSh-ta Talasbek Ásemqulovtyń "Taltús" romany jaryq kórdi

AQSh-tyń Indiana ýniversitetine qarasty Three String Books baspasynda jazýshy Talasbek Ásemqulovtyń “A Life At Noon” (“Taltús”) romany basylyp shyqty. Osyǵan orai elordadaǵy Ulttyq akademiialyq kitaphanada oqyrmandarmen kezdesý uiymdastyryldy. 

Jazýshynyń eńbegi Birikken ulttar uiymynyń alty tiline aýdarylyp, byltyr jeltoqsan aiynda baspaǵa tapsyrylypty. Kitap orys, aǵylshyn, frantsýz, ispan, qytai jáne arab tilderine tárjimalanǵan. Jazýshynyń jary, mádeniettanýshy, aýdarmashy Zira Naýryzbaeva kitap bar joǵy úsh jarym aidyń ishinde aýdarylyp bitkenin aitady.

“Bul óte qiyn joba boldy. Roman tili qarapaiym bolǵanymen, maǵynasy óte tereń. Kezinde Talasbekke romandy orysshaǵa ekeýmiz birge aýdaraiyq degende, ol “Joq, bul romannyń tabiǵaty tym qazaqy. Ony ózim qolym tigende orysshaǵa laiyqtap jańadan jazyp shyǵarmyn" dedi. Degenmen men keibir úzindilerin aýdaryp júrdim. Mysaly, qylysh soqqan ustanyń óneri týraly úzindisin aýdardym, sosyn “Taltústiń” jalǵasy bolǵan “Kári kúishi” áńgimesin Ulttyq aýdarma biýrosynyń tapsyrmasymen jaqynda shyqqan antologiiaǵa arnap aýdaryp shyqtym. Bul men úshin úlken mektep boldy. Jazýshynyń qasynda 18 jyl ómir súrsem de, kóp nárseni estip, bilsem de, aýdarmasy erekshe kóne sózderdi Talastyń shákirtterimen aqyldasa otyryp jasadym”, – deidi ol. 


59 jasynda ómirden ozǵan Talasbek Ásemqulov dástúrli mýzykant-kúishi, jazýshy, kinodramatýrg, mýzyka, tarih, etnografiia, mifologiia zertteýshisi, ádebi jáne mýzykalyq synshy, sheber aýdarmashy boldy. “Taltús” romany – jazýshynyń kózi tirisinde shyqqan jalǵyz roman. Avtobiografiialyq shyǵarma Talasbektiń bala kezi men bozbala shaǵyn, keńes kezinde tyiym salynǵan mýzykalyq dástúr men kúishilik ónerdiń taǵdyryn sýretteidi. Kúishiniń ustazdary men atasy, roman keiipkerleriniń ómiri, bolmysy ózgeshe. Oqyrman keńes mektepterinde aitylmaǵan, qazaq tarihyndaǵy jańa málimettermen tanys bolady. 

Zira Naýryzbaeva romandy aýdarǵanda Talasbek Ásemqulovtyń dombyrashy shákirtteri de kóp kómek kórsetken kórinedi.

“Talasbektiń shákirtteri Rústem Nurken men Ardabi Máýletke habarlasyp, keibir erekshe dombyra tásilderi men amaldaryn surap júrdim. Ol balalar da bilmeitin, kezinde meńgere almaǵan tásilder de bar eken. Bul aqparattyń bári men úshin mańyzdy boldy. Romanda aýyldaǵy kónekóz qariialar qazaqtyń eski tarihy jaiynda áńgimeler aitady. HH ǵasyrdaǵy soǵys, asharshylyq pen repressiia taqyryptary qozǵalady. Iaǵni, munyń bári óte kóp bilimdi kerek etedi. Óitkeni aýdarmashy konteksti túsine otyryp aýdarýy kerek. Aýdarmanyń joly qiyn. Mundai kitapty ádette 1-2 jyl aýdarady. Al bizde bul 3 jarym aida shyǵaryldy”, – deidi aýdarmashy.

Sondai-aq Zira Naýryzbaeva aýdarmany jasaýǵa óte kóp adam kómekteskenin atap ótti. Kitapty redaktsiialap, verstka jasap, basyp shyǵarý óte úlken eńbek. Sol sebepti aýdarmashy jazýshy Lilia Kalaýsty redaktorlyq jumysqa tartqan. Ol romannyń orys tilindegi nusqasyn jasaýǵa kómektesken.

"Liliamen birge kitaptyń orys tilindegi aýdarmasyn qalyptastyrdyq. Ýaqyt az bolǵandyqtan Eýropa tilderine meniń oryssha aýdarmamnan tárjimalandy. Al arab jáne qytai tiline Dina Esenjan men Gúljan Ahmetbek tikelei aýdardy. Aýdarmashylardyń myqtylyǵynyń arqasynda bárin ýaqytynda úlgerdik. Frantsiia, Ispaniia men Ulybritaniia elderindegi oqyrmandar tarapynan alǵys estip jatyrmyz. Aýdarma Amerika men Ulybritaniia baspalaryna da jiberildi. Indiana ýniversiteti qyrkúiek aiynda osy kitapty basyp shyqty. Qazir Amazonda satylymǵa shyqty. Baspa óziniń josparyna alyp, avtorǵa muragerlik qalamaqy tólep, kitap satylǵan saiyn paiyzyn beredi. Bul - bizde osylai shyqqan alǵashqy kitap”, – dedi aýdarmashy.

Romannyń aýdarmasy Nur-Sultandaǵy Ulttyq akademiialyq kitaphananyń tapsyrysymen, “Rýhani Jańǵyrý” memlekettik baǵdarlamasy aiasynda shyqqan.

Aita keteiik, Talasbek Ásemqulovtyń "Taltús" romany sońǵy 30-40 jylda batys baspasynyń qarajatyna shyqqan alǵashqy qazaq romany bolyp otyr.

Tursynbek Raýshanuly