اقش-تىڭ ينديانا ۋنيۆەرسيتەتٸنە قاراستى Three String Books باسپاسىندا جازۋشى تالاسبەك ەسەمقۇلوۆتىڭ “A Life At Noon” (“تالتٷس”) رومانى باسىلىپ شىقتى. وسىعان وراي ەلورداداعى ۇلتتىق اكادەمييالىق كٸتاپحانادا وقىرماندارمەن كەزدەسۋ ۇيىمداستىرىلدى.
جازۋشىنىڭ ەڭبەگٸ بٸرٸككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ التى تٸلٸنە اۋدارىلىپ, بىلتىر جەلتوقسان ايىندا باسپاعا تاپسىرىلىپتى. كٸتاپ ورىس, اعىلشىن, فرانتسۋز, يسپان, قىتاي جەنە اراب تٸلدەرٸنە تەرجٸمالانعان. جازۋشىنىڭ جارى, مەدەنيەتتانۋشى, اۋدارماشى زيرا ناۋرىزباەۆا كٸتاپ بار جوعى ٷش جارىم ايدىڭ ٸشٸندە اۋدارىلىپ بٸتكەنٸن ايتادى.
“بۇل ٶتە قيىن جوبا بولدى. رومان تٸلٸ قاراپايىم بولعانىمەن, ماعىناسى ٶتە تەرەڭ. كەزٸندە تالاسبەككە روماندى ورىسشاعا ەكەۋمٸز بٸرگە اۋدارايىق دەگەندە, ول “جوق, بۇل روماننىڭ تابيعاتى تىم قازاقى. ونى ٶزٸم قولىم تيگەندە ورىسشاعا لايىقتاپ جاڭادان جازىپ شىعارمىن" دەدٸ. دەگەنمەن مەن كەيبٸر ٷزٸندٸلەرٸن اۋدارىپ جٷردٸم. مىسالى, قىلىش سوققان ۇستانىڭ ٶنەرٸ تۋرالى ٷزٸندٸسٸن اۋداردىم, سوسىن “تالتٷستٸڭ” جالعاسى بولعان “كەرٸ كٷيشٸ” ەڭگٸمەسٸن ۇلتتىق اۋدارما بيۋروسىنىڭ تاپسىرماسىمەن جاقىندا شىققان انتولوگيياعا ارناپ اۋدارىپ شىقتىم. بۇل مەن ٷشٸن ٷلكەن مەكتەپ بولدى. جازۋشىنىڭ قاسىندا 18 جىل ٶمٸر سٷرسەم دە, كٶپ نەرسەنٸ ەستٸپ, بٸلسەم دە, اۋدارماسى ەرەكشە كٶنە سٶزدەردٸ تالاستىڭ شەكٸرتتەرٸمەن اقىلداسا وتىرىپ جاسادىم”, – دەيدٸ ول.
59 جاسىندا ٶمٸردەن وزعان تالاسبەك ەسەمقۇلوۆ دەستٷرلٸ مۋزىكانت-كٷيشٸ, جازۋشى, كينودراماتۋرگ, مۋزىكا, تاريح, ەتنوگرافييا, ميفولوگييا زەرتتەۋشٸسٸ, ەدەبي جەنە مۋزىكالىق سىنشى, شەبەر اۋدارماشى بولدى. “تالتٷس” رومانى – جازۋشىنىڭ كٶزٸ تٸرٸسٸندە شىققان جالعىز رومان. اۆتوبيوگرافييالىق شىعارما تالاسبەكتٸڭ بالا كەزٸ مەن بوزبالا شاعىن, كەڭەس كەزٸندە تىيىم سالىنعان مۋزىكالىق دەستٷر مەن كٷيشٸلٸك ٶنەردٸڭ تاعدىرىن سۋرەتتەيدٸ. كٷيشٸنٸڭ ۇستازدارى مەن اتاسى, رومان كەيٸپكەرلەرٸنٸڭ ٶمٸرٸ, بولمىسى ٶزگەشە. وقىرمان كەڭەس مەكتەپتەرٸندە ايتىلماعان, قازاق تاريحىنداعى جاڭا مەلٸمەتتەرمەن تانىس بولادى.
زيرا ناۋرىزباەۆا روماندى اۋدارعاندا تالاسبەك ەسەمقۇلوۆتىڭ دومبىراشى شەكٸرتتەرٸ دە كٶپ كٶمەك كٶرسەتكەن كٶرٸنەدٸ.
“تالاسبەكتٸڭ شەكٸرتتەرٸ رٷستەم نۇركەن مەن اردابي مەۋلەتكە حابارلاسىپ, كەيبٸر ەرەكشە دومبىرا تەسٸلدەرٸ مەن امالدارىن سۇراپ جٷردٸم. ول بالالار دا بٸلمەيتٸن, كەزٸندە مەڭگەرە الماعان تەسٸلدەر دە بار ەكەن. بۇل اقپاراتتىڭ بەرٸ مەن ٷشٸن ماڭىزدى بولدى. روماندا اۋىلداعى كٶنەكٶز قارييالار قازاقتىڭ ەسكٸ تاريحى جايىندا ەڭگٸمەلەر ايتادى. حح عاسىرداعى سوعىس, اشارشىلىق پەن رەپرەسسييا تاقىرىپتارى قوزعالادى. ياعني, مۇنىڭ بەرٸ ٶتە كٶپ بٸلٸمدٸ كەرەك ەتەدٸ. ٶيتكەنٸ اۋدارماشى كونتەكستٸ تٷسٸنە وتىرىپ اۋدارۋى كەرەك. اۋدارمانىڭ جولى قيىن. مۇنداي كٸتاپتى ەدەتتە 1-2 جىل اۋدارادى. ال بٸزدە بۇل 3 جارىم ايدا شىعارىلدى”, – دەيدٸ اۋدارماشى.
سونداي-اق زيرا ناۋرىزباەۆا اۋدارمانى جاساۋعا ٶتە كٶپ ادام كٶمەكتەسكەنٸن اتاپ ٶتتٸ. كٸتاپتى رەداكتسييالاپ, ۆەرستكا جاساپ, باسىپ شىعارۋ ٶتە ٷلكەن ەڭبەك. سول سەبەپتٸ اۋدارماشى جازۋشى ليليا كالاۋستى رەداكتورلىق جۇمىسقا تارتقان. ول روماننىڭ ورىس تٸلٸندەگٸ نۇسقاسىن جاساۋعا كٶمەكتەسكەن.
"ليليامەن بٸرگە كٸتاپتىڭ ورىس تٸلٸندەگٸ اۋدارماسىن قالىپتاستىردىق. ۋاقىت از بولعاندىقتان ەۋروپا تٸلدەرٸنە مەنٸڭ ورىسشا اۋدارمامنان تەرجٸمالاندى. ال اراب جەنە قىتاي تٸلٸنە دينا ەسەنجان مەن گٷلجان احمەتبەك تٸكەلەي اۋداردى. اۋدارماشىلاردىڭ مىقتىلىعىنىڭ ارقاسىندا بەرٸن ۋاقىتىندا ٷلگەردٸك. فرانتسييا, يسپانييا مەن ۇلىبريتانييا ەلدەرٸندەگٸ وقىرماندار تاراپىنان العىس ەستٸپ جاتىرمىز. اۋدارما امەريكا مەن ۇلىبريتانييا باسپالارىنا دا جٸبەرٸلدٸ. ينديانا ۋنيۆەرسيتەتٸ قىركٷيەك ايىندا وسى كٸتاپتى باسىپ شىقتى. قازٸر امازوندا ساتىلىمعا شىقتى. باسپا ٶزٸنٸڭ جوسپارىنا الىپ, اۆتورعا مۇراگەرلٸك قالاماقى تٶلەپ, كٸتاپ ساتىلعان سايىن پايىزىن بەرەدٸ. بۇل - بٸزدە وسىلاي شىققان العاشقى كٸتاپ”, – دەدٸ اۋدارماشى.
روماننىڭ اۋدارماسى نۇر-سۇلتانداعى ۇلتتىق اكادەمييالىق كٸتاپحانانىڭ تاپسىرىسىمەن, “رۋحاني جاڭعىرۋ” مەملەكەتتٸك باعدارلاماسى اياسىندا شىققان.
ايتا كەتەيٸك, تالاسبەك ەسەمقۇلوۆتىڭ "تالتٷس" رومانى سوڭعى 30-40 جىلدا باتىس باسپاسىنىڭ قاراجاتىنا شىققان العاشقى قازاق رومانى بولىپ وتىر.
تۇرسىنبەك راۋشانۇلى
