Erteń, 25 shilde kúni Qazaqstannyń 14 óńirinde ákimder sailaýy bastalady. «QazAqparat» oqyrmandarǵa osy sailaý aldynda qandai daiyndyq jumystary júrgizilgeni jáne naýqan qandai ereje boiynsha ótýi kerektigi týraly málimet usynady.
Prezidenttiń saiasi máseleler jónindegi kómekshisi Erlan Qarin bul sailaý Memleket basshysy usynǵan saiasi reformalardyń ekinshi jáne úshinshi paketteriniń aiasynda iske asyp jatqanyn udaiy aityp júr.
Rasymen de, Prezident Qasym-Jomart Toqaevtyń «Qazaqstan Jańa naqty ahýalda: is-qimyl ýaqyty» atty Joldaýynda 2021 jyldan bastap aýyl ákimderiniń tikelei sailaýyn ótkizý týraly tapsyrma berilgen bolatyn.
Jergilikti basqarý men ózin-ózi basqarýdy reformalaý birqatar strategiialyq mindetterdi sheshýge baǵyttalyp otyr:
- birinshiden, jergilikti ózin-ózi basqarý organdaryn sailaýdy ashyq memlekettik basqarý qaǵidaty retinde engizý jáne «Halyq únine qulaq asatyn memleket» tujyrymdamasyn iske asyrý;
- ekinshiden, azamattardyń aýyldyq aýmaqtardy damytýǵa jáne jergilikti mańyzy bar máselelerdi sheshýge qatysý múmkindigin keńeitý;
- úshinshiden, atqarýshy jáne zańnamalyq ókilettikterdi tómengi deńgeige kezeń-kezeńimen berý;
- tórtinshiden, aýyl ákimderin tikelei sailaý kezinde partiialardyń ókilettikterin keńeitý arqyly saiasi básekelestikti damytý.
Úkimet Prezident Joldaýyn iske asyrý jónindegi jalpyulttyq jospardyń 139 jáne 140-tarmaqtary boiynsha aýdandyq mańyzy bar qalalardyń, aýyldardyń, kentterdiń, aýyldyq okrýgterdiń ákimderin tikelei sailaýdy engizý jónindegi zań jobalaryn ázirlep shyqty. Osylaisha 24 mamyrda Memleket basshysy «Qazaqstan Respýblikasyndaǵy sailaý týraly «Qazaqstan Respýblikasynyń Konstitýtsiialyq zańyna ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» QR Konstitýtsiialyq zańynyń, «Qazaqstan Respýblikasynyń keibir zańnamalyq aktilerine sailaý máseleleri boiynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» Zańnyń jańartylǵan nusqalaryna qol qoidy.
Qujatqa Prezienttiń tapsyrmasy boiynsha «Qazaqstan Respýblikasyndaǵy sailaý týraly» Konstitýtsiialyq zańǵa Parlament Májilisin sailaý kezinde saiasi partiialardyń ótý shegin 7% -dan 5%-ǵa deiin tómendetý, sondai-aq barlyq deńgeidegi sailaý biýlletenderiniń nysandaryna «Bárine qarsymyn» degen baǵan engizý jónindegi erejeler jańadan engizildi. «Bárine qarsymyn» degen baǵany bar biýlletender biz aityp otyrǵan ákimderdiń tikelei sailaýynda alǵash ret qoldanysqa engeli otyr.
Resmi statistika boiynsha, Qazaqstan halqynyń 40%-dan astamy aýyldyq eldi mekenniń turǵyny retinde tirkelgen. Iaǵni aýyldyq aýmaqtardy basqarýdyń tiimdi tetigin qalyptastyrý isine Qazaqstan azamattarynyń 40%-dan astamy atsalyspaq.
Joǵaryda atalǵan zań boiynsha aýyldyq aýmaqtardyń 2 346 ákimi budan bylai tikelei sailaý arqyly anyqtalýy tiis. Biyl sonyń 775-i óz taǵdyryn aiqyndaidy.
Zań boiynsha atalǵan sanatqa jatatyn ákimderdiń sailaýyna kandidat usynýdyń mynadai tártipteri bar:
- saiasi partiialar óz músheleri arasynan úmitker usyna alady;
- tiisti sailaý okrýginde turatyn sailaýshylardyń keminde 1%-ynyń qolyn jinaǵan adam ózin-ózi usyný tártibimen sailaýǵa túse alady;
- eger usyný merziminiń sońyna ekiden kem kandidat usynylsa, aýdan (oblystyq mańyzy bar qala) ákimi úmitker usyna alady.
Sailaý naýqanynyń merzimderi men kezeńderi bylaisha belgilengen:
– Sailaý naýqanynyń jalpy merzimi – 30 kún. Al is basyndaǵy ákimniń ókilettik merzimi aiaqtalǵan jaǵdaida sailaý 40 kún buryn jariialanady jáne jumys istep turǵan ákimniń ókilettik merzimi aiaqtalǵanǵa deiin 10 kún buryn ótýi tiis;
– Is basyndaǵy ákimniń ókilettigi toqtatylǵan jaǵdaida sailaý ákimniń ókilettigimerziminen buryn toqtatylǵan kúnnen bastap bir ai ishinde taǵaiyndalady jáne taǵaiyndalǵan kúninen bastap 30 kún ishinde ótýi tiis. Kandidattardy usyný sailaý jariialanǵannan keiingi kelesi kúni bastalyp, sailaý kúninen 15 kún buryn aiaqtalady. Iaǵni, taǵaiyndaý merziminiń uzaqtyǵy 14 kúnge jetýi múmkin. Osy ýaqyt ishinde kandidat tirkeýge qajetti qujattardy jinaýmen ainalysady. Kandidattardy tirkeý sailaý kúninen 10 kún buryn aiaqtalady. Osy kezeńde aýmaqtyq sailaý komissiiasy usynylǵan qujattardyń durystyǵyn tekseredi. Sailaý kúniniń aldyndaǵy sońǵy onkúndikte úgit-nasihat is-sharalary jáne sailaýdyń ózine daiyndyq júzege asyrylady.
Sailaý ótkizilgennen keiin úsh kún ishinde qorytyndy shyǵarylady, jeti kún ishinde sailanǵan ákimdi tirkeý júzege asyrylady. Bul rette sailanǵan ákimniń ókilettigi ony tiisti aýmaqtyq sailaý komissiiasy tirkegen kezden bastalady.
Aldaǵy sailaýdy úilestiretin sailaý komissiialarynyń ókilettikteri de naqtylanǵan. Sailaýdy taǵaiyndaýǵa, kandidattardy usynýǵa jáne tirkeýge bailanysty negizgi sailaý is-sharalaryn aýdandyq (qalalyq) aýmaqtyq sailaý komissiialary júzege asyrady. Daýys berý kúnine bailanysty sailaý rásimderin ýchaskelik sailaý komissiialary iske asyrady. Oblystyq aýmaqtyq sailaý komissiialaryna zańdylyqtyń saqtalýyn baqylaý, sondai-aq qarjylyq, materialdyq-tehnikalyq jáne ádistemelik qamtamasyz etý máseleleri júktelgen. Ortalyq sailaý komissiiasy sailaý zańnamasynyń birkelki qoldanylýyn, aýmaqtyq sailaý komisisialary qyzmetiniń «Sailaý týraly» zańnama talaptaryna sáikestigin baqylaýdy, sondai-aq naýqandy jalpy ádisnamalyq súiemeldeýdi júzege asyrady.
Kandidat tóleitin sailaý jarnasynyń mólsheri QR zańnamasynda belgilengen eń tómengi jalaqynyń bir eselengen mólsherinde teń – 42 500 teńge.
